Lesbók Morgunblaðsins

Ulloq
Ataaseq assigiiaat ilaat
Saqqummersitaq pingaarneq:

Lesbók Morgunblaðsins - 29.11.2003, Qupperneq 2

Lesbók Morgunblaðsins - 29.11.2003, Qupperneq 2
2 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ˜ MENNING/LISTIR 29. NÓVEMBER 2003 ÆVISAGA danska sagna- skáldsins Hans Christian And- ersen kom út í Danmörku á fimmtudag. Bók- in, sem er eftir blaðamanninn og rithöfundinn Jens Andersen, heitir einfald- lega Andersen – En Biografi, eða Andersen – Ævisaga og hef- ur hennar verið beðið með talsverðri óþreyju í Dan- mörku, enda verið gefið í skyn að þar verði birtar nýjar upp- lýsingar um líf skáldsins, æsku þess og skáldskap. Áralöng rannsóknarvinna liggur að baki bókinni, sem þykir sýna fram á að þótt Dan- ir hafi löngum vitað að skáldið góða hafi alist upp við talsvert mótlæti komi á óvart að mót- lætið hafi verið jafnslæmt og raun ber vitni, sem og að And- ersen hafi verið mjög meðvit- aður um feril sinn, möguleika og framtíð. Andersen – En Biografi hefur þegar fengið góðar viðtökur danskra bók- menntagagnrýnenda og sagði Politiken hana til að mynda vel heppnaða svipmynd af Andersen, Information sagði bókina bæði hrífandi og skemmtilega og Berlingske Ti- dende líkti henni við skrif H. C. Andersen sjálfs. Ömmurnar RITHÖFUNDURINN Doris Lessing sendi nýlega frá sér samansafn smásagna. Bókin nefnist The Grandmothers, eða Ömmurnar, og tekur Less- ing þar á hætt- um sjálfsblekk- ingar. Fjallar til að mynda lengsta sagan, A Love Child, um kvæntan uppgjafarhermann úr síðari heimsstyrjöldinni sem fann og glataði ástinni í stuttu stoppi í Höfðaborg og á síðan í erf- iðleikum með að sætta sig við það líf sem hann lifir. Minningar drengs NÝJASTA bók Erwin Mortier, sem vakti nokkra athygli fyrir fyrri bók sína Marcel, fær gagnrýnanda dagblaðsins Guardian til að líkja Mortier við ekki ómerkari höfund en Proust. Bókin sem nefnist My Fellow Skin þykir heillandi framköllun minninga af ævi flæmsks drengs sem hefjast er dreng- urinn, Anton, er einungis smá- barn og fylgir honum fram á fullorðinsár, en Anton virðist heillaður af mannslíkamanum. Líkt og í fyrri bók Mortiers býr My Fellow Skin yfir sama áhuga á að lýsa því sem orð ná ekki yfir og þykir hún falla vel að hinum svokallaða „Bild- ungsroman“ og þeirri evr- ópsku bókmenntahefð sem rekja má til höfunda á borð við Proust og Mann. Mortier er lítið fyrir að lýsa atvikum og hlutum en nær því betur að gera þær minningar Antons er tengjast mannslíkamanum ógleymanlegar fyrir lesand- ann. ERLENDAR BÆKUR Ævi H.C. Andersen Doris Lessing H.C. Andersen Erwin Mortier J ólin eru enn og aftur á næsta leiti og hafa bæði kaupmenn og neytendur þegar sett sig í stellingar. Jólaskreyt- ingar fylla alla búðarglugga, jólatilboð streyma ofan í póstkassana, jólahlað- borð eru haldin um allan bæ, jólabæk- urnar eru komnar glóðvolgar úr prent- smiðjunni, jólasveinarnir farnir á kreik – og jólalögin farin að óma á öldum ljósvakans. Löngum hafa verið skiptar skoðanir um hversu löngu fyrir fæðingarhátíð frelsarans sé tilhlýði- legt að hefja flutning jólagleðilaga í útvarpi. Út- varpsstöðin FM 96,7 auglýsir sig sem jólabarnið í ár og þar hafa jólalögin verið leikin alllengi nú þegar. Bylgjan og Rás 2 eru hófsamari og leika að- eins nokkur lög á klukkustund. Það kemur síðan alltaf jafnmikið á óvart á hverju ári þegar vegfar- endur eru spurðir hvað þeim finnst um jólastemn- inguna í útvarpinu að þá segja langflestir að ver- tíðin byrji alltof snemma og þeir séu orðnir hundleiðir á jólalögunum þegar jólin loksins koma. Samt hamast útvarpsstöðvarnar við að leika jólapopplög, bæði innlend og erlend, til að hala inn meira af auglýsingum hverjum ætlað er að örva kaupgleði hlustenda sem verða æ óþreyju- fyllri eftir afmælisveislunni. Og nú er meira að segja farið að selja jólapylsur með hangikjöts- bragði svo ekki þarf að láta sig lengja eftir því á aðventunni. En ekki eiga allir frelsarar afmæli á jólunum. Ríkissjónvarpið hefur greinilega gert góð kaup í evrópskum múhameðstrúarpakka því það sýnir nú margskonar sjónvarpsefni, bæði leiknar mynd- ir og heimildaþætti, um harðstjórn í ríkjum músl- ima. Síðastliðið sunnudagskvöld sýndi Sjónvarpið íransk/franska bíómynd sem bar heitið Sólmyrkvi í Kandahar. Myndin lýsti valdbeitingu og ógnar- stjórn talíbana í Afganistan á áhrifaríkan hátt. Á dögunum var einnig sýnd heimildarmynd um sjö barna móður sem talíbanar tóku opinberlega af lífi á fótboltavelli eftir fáránleg réttarhöld. Og á þriðjudagskvöldið var þýsk heimildarmynd á skjánum, Klerkaveldið kvatt, sem fjallaði um „ísl- ömsku byltinguna“ og valdatíma Ayatollah Khom- einis í Íran. Þar var m.a. fjallað um stöðu kvenna í múhameðstrú og kúgun kvenna sögð forsenda og undirstaða ógnarstjórnarinnar. Í fjölmiðlum er dregin upp nokkuð einhliða mynd af arabaheim- inum, fornri menningarþjóð sem byggir á alda- gömlum hefðum, og eimir nokkuð af vestrænum hroka gagnvart trúarbrögum sem við þekkjum og skiljum lítið. Vissulega hafa viðgengist glæpir og ofbeldi í nafni trúarbragða fyrr í mannkynssög- unni og annars staðar á landakortinu. Í okkar aug- um eru allir arabar segir Jóhanna Kristjónsdóttir sem hefur kynnt sér menningu araba, stundað nám í arabísku og ætlar að bjóða Íslendingum upp á kynnisferð til Jemen. Ímynd múslimans í vest- rænum fjölmiðlum er hópur af lágvöxnum, illa tenntum, skeggjuðum mönnum með yfirgreiddan skalla eða vefjarhött – ef ekki barasta heilaþvegn- ir hryðjuverkamenn með tifandi tímasprengju innanklæða. Múslimum er oftast lýst sem blóð- þyrstum trantaralýð, karlrembum og helsta ógn- valdi vestrænnar heimsvaldastefnu nútímans. Sjaldnast er gerður nokkur greinarmunur á öfga- sinnuðum bókstafstrúarmönnum og öðrum. En ef allir múslimar eru eins og Saddam Hussein, eru þá allir kristnir menn eins og Adolf Hitler? Fjölmiðlarnir matreiða heimsmyndina ofan í okkur og hagræða sannleikanum eins og þeim sýnist, þeir búa til ímynd jólasveinsins og músl- imans sem við gleypum umhugsunarlaust. Við sitjum bara stillt og prúð með jólapoppið í eyr- unum, bægjum frá okkur landlausum stríðsflótta- mönnum af kristnu umburðarlyndi og bíðum spennt eftir að langþráð jólin gangi í garð. „Ég hlakka svo til, ég hlakka alltaf svo til …“ FJÖLMIÐLAR MEÐ JÓLAPOPP Í EYRUNUM Múslimum er oftast lýst sem blóðþyrstum trantaralýð, karl- rembum og helsta ógnvaldi vestrænnar heimsvaldastefnu nútímans. S T E I N U N N I N G A Ó T TA R S D Ó T T I R EITT af hinum síðustu vígjum 20. aldar Ís- lands í heimi úreldra viðskiptahátta er kvikmyndagerð. Og það sem mætti halda að væri gamalt vígi 19. aldar Ís- lands á upplýsingaöld, er heldur ekki fall- ið, það er óttinn við málefnalega um- ræðu. En það er hægt að segja að eftir hrun íslenskrar kvikmyndagerðar árið 2002 þar sem botninum var náð í op- inberri stjórnun fagsins, þá sé leiðin uppávið hjá nýrri Kvikmyndamiðstöð Ís- lands lárétt. Leiðin frá áhugamanna- bransa í kvikmyndaiðnað, frá ríkissrek- inni forræðishyggju í samkeppni, frá einhæfni til fjölbreytni er þyrnum stráð. Það eru blikur á lofti um að nauðsynlegar breytingar eigi sér stað, og að mönnum bresti kjarkurinn til að afmarka raunveru- leg viðfangsefni og skilgreina ástandið. [...] Ekki síður er það merkilegt staðreynd, að á helmingstímabili sl. áratugar, það er ca. frá 1993 til 1998, kemur engin nýr ís- lenskur leikstjóri fram að telja. Flestir sem ætluðu sér að gera kvikmynd á þessum tíma sáu framá það að moka fyrst flórinn, vera settir í flokk eða einhverskonar dilka, dregnir inní óskiljanlegar deilur og óskemmtilegt þras, fyrirtækin sem fyrir voru kunnu vart að reka sjálfan sig og viðskiptavild fagsins útávið einhverstaðar á milli núl og núl. Engin þeirra sem ég þekki frá þessu tímabili og ætluðu sér að gera kvikmyndir gerðu þær, margir eru farnir úr faginu og úr flestum allur vindur. Þegar aukið fjár- magn hins opinbera til fagsins fór svo að aukast smátt og smátt frá 1998, fór þessi hópur hins vegar smátt og smátt að hverfa, og er flestum týndur og tröllum gefinn. Í raun hefur ein kynslóð meira og minna þurft að súpa seyðið af dæma- lausri óstjórn gamallra sjóðasukkara. Einar Þór Gunnlaugsson Kistan www.visir.is/kistan Leðurfés og Selkolla Við Íslendingar þurfum ekki að bera neinn kinnroða, eigandi aðra eins óvætti og Selkollu sem birtist ungum eig- inmönnum sem fögur kona en þegar þeir höfðu brugðið á leik við hana og „ná- kvæmt með kjötlegu verki“ (eins og segir í Guðmundarsögu Arasonar eftir Arngrím Brandsson ábóta), reyndust þeir hafa só- að sæði sínu í óvætti með selshöfuð. Var þá Bleik að vonum brugðið. Ekki veit ég hvernig stendur á því að íslenskir kvik- myndagerðarmenn hafa enn ekki kvik- myndað Selkollu þátt — hvað gæti Hrafni t.d. ekki orðið úr þessari sögu? — en hitt veit ég að Selkolla jafnast fyllilega á við hvaða óvætti sem er, jafnvel hið ógurlega Leðurfés sem leikur lausum hala í hroll- vekjunni Keðjusagarmorðunum í Texas. Og vegna þess að á miðöldum elskuðu menn snertivensl (metónýmíur) má hér koma því að eitt helsta leikafrek Íslend- ings í heimskvikmyndasögunni er frammmistaða Gunnars Hansen í upp- haflegu gerðinni af Keðjusagarmorð- unum í Texas sem kom út árið 1974. Og frekari snertivensl: Keðjusagarmorðin í Texas, fyrri myndin, er einmitt helsta um- fjöllunarefni bandaríska prófessorsins Carol Clover sem var hér á dögunum [...]. Ármann Jakobsson Múrinn www.murinn.is Morgunblaðið/Jim Smart Það er fylgst með okkur! LÁRÉTT UPP Á VIÐ IHöfundurinn er drottnari, hann vill beita valdi,kvelja, niðurlægja. Hann á erfitt með að hemja sig því innst inni veit hann að það er ekki hann sem hefur valdið í sínum höndum heldur sá sem lætur beita sig valdi – það er hinn sem leggur línurnar, hvað má gera, hversu langt má ganga. Þannig eru reglurnar og án reglna og samþykkis hins væri eng- inn leikur. Höfundurinn reynir á þessi mörk hins leyfilega og smámsaman taka reglurnar að bogna undan þrýstingi hans og á endanum gefur eitthvað sig í höfundinum og hann gengur alla leið – lýsing- arnar eru hrikalegar og brjóta í bága við allt vel- sæmi en höfundurinn upplifir í fyrsta skipti alsælu, hreinan valdlosta sem fer um hann eins og elding. II En krafan um hið opinbera líf vefst fyrir höfund-inum. Hann á í fyrsta lagi erfitt með að umgang- ast annað fólk vandræðalaust eins og fram kemur í dagbókum hans. Líkt og herra Palomar öfundar hann þá sem hafa alltaf rétt orð á vörum hvar sem þeir koma, geta heilsað og kvatt á fumlausan hátt, fitjað upp á nýjum og nýjum umræðuefnum, sagt eitthvað fyndið þegar það á við, sýnt hluttekningu þegar það á við, verið hæfilega strangir og hæfilega reiðir þegar það á við, kunna að hafa orðið án þess að vera yfirgnæfandi, kunna að þegja án þess að vera dónalega fjarrænir eða hrokafullir – kunna með öðrum orðum að vera innan um fólk án þess að vera á nálum og setja allt í uppnám, kunna að kalla fram það besta í sjálfum sér og öðrum við ólík- legustu aðstæður. IIIHöfundurinn hefur reynt að temja sér þetta enekki dottið niður á réttu aðferðina. Að auki er einhver púki í honum þegar kemur að samskiptum, kurteisisvenjum og almennri hegðun. Honum þykir samtíminn einkennast af ofuráherslu á framkomu, á yfirborðið, viðmótið. Lunginn af vitsmunalegri orku fer í að skapa sér góða ímynd, að búa sjálfan sig til en ekki í sama tilgangi og Baudelaire talaði um heldur til þess að aðrir sjái eitthvað sem þeir vilja sjá. Orkan fer í að koma rétt fram, að klæða sig á viðeigandi hátt og tala á viðeigandi hátt. Höf- undinum þykir því öðrum þræði ekki eftirsókn- arvert að temja sér eða semja sér aðra hegðun en er honum eðlislæg. IVHann kannast samt við að hafa logið upp ásig hlutum, bæði í viðtölum og í dagbókinni, þótt undarlegt megi virðast. Fyrir vikið sækja á hann hugsanir um það hver hann sé í raun og veru. Dagbókin átti upphaflega að vera tæki til að kom- ast nær kjarnanum í sjálfum honum en smám- saman hefur hann komist að því að hann er annar en hann hélt og sennilega alls ekki sá sami á blöð- um dagbókarinnar og í veruleikanum, hver sem hann nú annars er. Dagbókin hans er enginn heil- agur sannleikur þótt lesendur eigi vafalítið eftir að lesa hana þannig. Höfundurinn getur stundum ómögulega séð sig í þessum skrifum. Þar er ýmist einhver upphafning eða úrdráttur. Það er iðulega eins og eitthvert tilbúið sjálf hafi orðið. NEÐANMÁLS

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.