Tíminn - 29.02.1980, Blaðsíða 10

Tíminn - 29.02.1980, Blaðsíða 10
10 Föstudagur 29. febrúar 1980 Gagnlegt rit um sögu Þriðj a ríkisins Klaus Hildebrand: Das Dritte Reich. Oldenbourg, Grundriss der Geschichte bd. 17. R. Oldenbourg Verlag, Mun- chen 1979. 244 bls. Suöur I Miinchen á Bæjara- landi starfar eitt elsta og virt- asta bókaútgáfufyrirtæki Þýskalands. R. Oldenbourg Verlag heitir þaö, stofnaö áriö 1858, og hefur frá upphafi lagt megináherslu á útgáfu vtsinda- og fræöirita, einkum þó á sviöi hugvisinda og skólamála. A siöasta ári hleypti Olden- bourg af stokkunum nýrri rit röö um Evrópusögu. Hún nefn- ist á þýsku, Grundriss der Ge- schichte, sem mætti þýöa, sem handbdk, eöa ágrip sögunnar. Fyrirhugaö er aö ritrööin veröi alls um tuttugu bindi og er hvert þeirra sjálfstætt rit um sérstakt afmarkaö efni. 011 eru ritin samin af virtum fræöimönnum, þýskum og austurriskum. Ritrööin er ekki gefin út 1 „réttri röö”, ef svo má aö oröi kveöa, og nú eru komin út þrjú bindi, nr. 10, 17, og 18. Saga Þriðja rikisins Sautjánda bindi þessarar nýju ritraöar er til umfjöllunar hér, en þaö fjallar um sögu Þriöja rikisins, eins og nasistar nefndu riki sitt. Höfundur bókarinnar er Klaus Hildebrand, vel þekkt- ur sérfræöingur i sögu þessa timabils og hefur m.a. samiö rit um hugmyndir Hitlers aö þýsku nýlenduveldi. Hann segir i inn- gangi, aö hugmyndin meö þess- ari bók sé ekki aö kveöa upp siö- feröilegan dóm yfir riki og 4 stjórn nasista. Sá dómur hafi þegar veriö kveöinn upp, og honum veröi ekki breytt, nema siöferöismatokkar gjörbreytist. Þvert d móti ætlihann aö freista þess aö gefa yfirlit yfir sögu Þriöja rikisins og siöan aö reyna aö draga fram þá þætti, sem helst séu rannsóknarveröir, og skýra þá um leiö, hver sé núver- ándi staöa sögulegrar rann- sóknar á þessum þáttum. Fyrsti hluti bókarinnar fjallar um sögu Hitlers Þýskalands. Hann hefst um það bil sem nas- istar komust til valda áriö 1933. Rakin er saga valdatökunnar og sagt frá þvl hvernig nasista- flokkurinn treysti völd sín á ár- unum 1933 - 1935. 1 öörum hluta segir frá hug- myndum Hitlers um nýja heimsskipan og stefnu hans í ut- anrikismálum fyrstu tvö árin, sem hann var viö völd. Næsti hluti fjallar um timabil- iö 1935 - 1939 og greinir þar frá hinni markvissu uppbyggingu þýsku hernaöarvélarinnar, sagt er frá utanrlkismálum, innlim- un Austurrlkis og Tékkósló- vaklu, og loks er rætt ýtarlega um nánasta aödraganda heims- styrjaldarinnar siöari. Þá er ýt- arlegur kafli um styrjöldina, þar sem m.a. er rætt um ýmsar Gnindrii lerGeschichti Klaus Hildebraad Das DritteReich ákvaröanir Hitlers, er herfor- ingjar hans voru ósammála, sagt er frá andstööu gegn Hitler innan þýska hersins og tilraun- um til aö koma honum frá völd- um, og loks segir frá hruni Þýskalands. Þessi hluti bókarinnar getur vart talist annaö en yfirlit yfir sögu Þriöja rfkisins. Sem kunn- ugt er hafa verið samdir langir doörantar um þetta efni, mis- jafnlega góöir, sem vænta má. Þetta yfirlit er stutt I saman- buröi viö mörg önnur rit um sögu Hitlers Þýskalands, en þaö er mjög gagnlegt og greinar- gott. Höfundur gerir atburöa- Af bókum rásinni mjög góö skil og hann leggur áherslu á aö skýra gang mála út frá þvl semgeröist i Þýskalandi sjálfu. Þaö atriöi hygg ég aö muni opna fslensk- um lesendum nýja sýn inn I sögu Þýskalands á þessu skeiöi. Þá er þess aö geta, aö styrjaldar- þátturinn er blessunarlega laus viö allt viökvæmnisraus um göf- uga engilsaxa og vonda Húna. Staða og tilgangur rannsóknarinnar: helstu rannsóknarþætt- ir 1 slöari hluta bókarinnar gerir höfundur grein fyrir þvi, hvar fræðileg rannsókn á sögu Þriöja rikisins sé á vegi stödd. Hann segir, aö fram um 1960 hafi rannsóknir og rit um þetta tlmabil einkennst af siöferði- legu uppgjöri og olli því bæöi nálægö rannsakenda viö sögu- timann, og ekki slöur hitt, aö mikill hluti allra skjalagagna Þriöja rlkisins er Bandamenn tóku herfangi, var óaögengileg- ur fræöimönnum. Eftir 1960 seg- ir hann sagnfræðinga smátt og smátt hafa fengiö aögang aö skjölum I engilsaxneskum lönd- um, en séu skjalasöfn er Frakk- ar og Sovétmenn tóku aö mestu lokuö sagnfræöingum og sama máli gildi um Sviþjóö, en þar séu geymd mörg mikilsverö skjalagögn. Þessu næst ræöir höfundur þýöingu þess aö Þjóöverjar, — og aörir — rannsaki sögu Þriöja rikisins. Niöurstaöa hans er sú, aö þetta skeiö þýskrar sögu veröi aö gera upp, sögulega séö, og til þess beri engum meiri skylda en þýskum sagnfræöing- um. Þá fjallar höfundur um ýmsa þætti I sögu Hitlers Þýskalands, sem hann telur aö mikla áherslu beri aö leggja á I rannsókn. Þar á meöal má nefna: utanrlkis- málastefnu Hitlers.Gyöinga- máliö, og kynþáttamál yfir- höfuö, hlutverk og stööu Hitlers I evrópskum fasisma, afstööu þýskra iönjöfra til nasismans, andspyrnuhreyfingu Þjóöverja gegn nasistum, o.fl. Loks er ýtarlegur kafli um hinn sögu- lega dóm, sem Þriöja rikiö hefur fengiö. Þriöji og siöasti hluti bókar- innar er mjög nákvæm og ýtar- leg heimildaskrá, þar sem heimildunum er raöaö eftir efnisflokkum. Sú uppsetning er mjög hentug fyrir þá lesendur, sem vilja finna heimildir um hvern þátt viöfangsefnisins á skömmum tíma. Gagnlegt rit. Þessi bók er tvimælalaust ein hin gagnlegasta, sem ég hef séö um sögu Þýskalands á nasista- tlmanum. Framsetning efnis er mjög skýr og uppsetning efnis- ins, sem lýst hefur veriö hér aö framan gerir ritiö mjög aö- gengilegt.Þá má geta þess, sem er mikill kostur, aö á spásslum eru einskonar uppflettiorö, sem vlsa til málsgreina á slðunni. Bók þessi ætti aö koma fræöi- mönnum aö góöu gagni sem handbók, og einnig ætti hún aö vera handhæg kennurum, stúdentum og öörum þeim, sem oft þurfa aö fletta upp á atriöum varöandi sögu nasismans. Og auövitaö er bókin sem sllk fróö- leg lesning. Loks er þess aö geta, aö fyrir okkur Islendinga, sem höfum mest af okkar visku um þetta stormasama timabil úr misgóö- um engilsaxneskum og skandlnavlskum ritum, er mjög gagnlegt og fróölegt aö sjá hvernig Þjóöverjar sjálfir llta á málin. A þeim brennur eldurinn heitast. Allur frágangur bókarinnar er mjög góöur og prentun ágæt. JónÞ.Þór. Galvaniseraðar plötur WMWMIIIM IIIJ li—i l> IIIj.’ BIIKKVER Margar stærðir og gerðir BUKKVER SELFOSSl Skeljabrekka 4 - 200 Kopavogur Simar: 44040 -44100 Hrismyri2A Selfoss Sinn 99-2040 I ágúst 1976 uröu þrjú ung börn Anne Maguires fórnariömb ógnaraldarinnar f Norö- ur-lrlandi. Þau voru af hendingu stödd á röng- um tfma á röngum staö/ þar sem hryöjuverka- menn voru viö iöju sfna. Þessi hryggilegi at- buröur varö kveikjan aö friöarhreyfingu þeirri/ sem síöar var veitt friöarverölaun Nóbels 22. janúar 1980. þrem og hálfu ári eftir þennan harmleik átti Anne Maguire aö mæta fyrir rétti þar sem fjalla átti um skaöabóta- kröfur fyrir börnin þrjú. Hún mætti ekki í rétt- inn. Anne Maguire haföi framiö sjálfsmorö daginn áöur. Föstudagur 29. febrúar 1980 11 OGNARÖLDIN á Norður-írlandi lagði líf hennar í rúst gat ekki afborib þá tilhugsun ab þurfa ab rifja upp daginn, sem börnin hennar þrjú voru drepin, I réttarsalnum. Hún framdi sjálfsmorb daginn ábur en réttarhöldin áttu aö hefjast. Formabur nóbelsverblaunanefndarinnar, Aase Lionæs, sést hér meb móöursystur drepnu barnanna, Mairaed Corrigan. Mairaed átti sinn stóra þátt I þvi ab stofna noröur-Irsku friöarhreyfinguna og hlaut friöarverölaun Nóbels fyrir. Aö kvöldi mánudagsins 21. janúar 1980 fannst 34 ára gömul kona látin á heimili sinu I Bel- fast. Hún haföi ekki þolaö 10 ára blóösúthellingar og morö I Noröur-lrlandi. Hún haföi beitt rafmagnshnifi á háls sér og úln- liöi og blætt út, þar sem hún sat I hægindastól I stofunni á heimili slnu. t>rjú börn dóu Anne Maguire haföi oröiö aö ganga I gegnum meira en flestir aörir. Fyrir þrem og hálfu ári missti hún þrjú af fjórum börn- um slnum, þegar hryöjuverka- maöur keyröi þau niöur, þar sem þau voru stödd uppi á gang- stétt. Þessi sorglegi atburður leiddi til stofunar friöarhreyf- ingar I Ulster, sem um skeiö gaf örlitinn vonarneista um betri tima I landinu. En þó aö stofn- endur hreyfingarinnar, Mairaed Corrigan og Betty Williams, hafi veriö sæmdar friöarverölaunum Nóbels I desember 1977, er friöur á Norö- ur-Irlandi jafnlangt undan nú og j nokkru sinni áöur, og Anne Maguire er jafn dapurlegt fórn- arlamb ástandsins þar og börn hennar. Þaö var á heitum sumardagi.i ágúst 1976 aö ógæfan baröi aö dyrum hjá Maguire-fjölskyld- unni. Anne hafði fariö I göngu- ferö meö börnin sln fjögur I nánd viö heimili þeirra I kaþólskum borgarhluta 1 Bel- fast. 1 barnavagninum lá Andrew, sem aöeins var 6 vikna gamall. Rétt á undan vagninum gekk Joanna, 8 ára, og leiddi bróöur sinn, John, sem var tveggja ára. Marc, 6 ára, skopp- aöi nokkrum metrum á undan hinum. Skelfing Skyndilega kom blll á æöis- gengnum hraöa I átt til þeirra. Undir stýri sat IRA hryöju- verkamaöurinn Danny Lennon. 22 ára. Hann var dáinn. Hann haföi orðiö fyrir skoti I bardaga viö hermenn skammt þarna frá. Mesta mildi var aö blllinn lenti ekki á Marc, en hins vegar ók hann á Anne Maguire og hin börnin þrjú. Börnin létust á staönum og móöir þeirra slas- aöist alvarlega. Hún lá meövit- undarlaus vikum saman og vissi ekki hvaö gerst haföi, fyrr en henni var tjáö þaö, þegar hun komst loks aftur til meövitund- Allflestir landar hennar voru sem lamaðir af skelfingu. Jafn- vel I landi, þar sem blóösúthell- ingar og grimmd er daglegt brauö, ógnaöi fólki, aö 3 saklaus börn höföu misst lifiö meö þess- um hætti. Haft var viötal I sjón- varpi viö móöursystur barn- anna, Mairaed Corrigan. Hún lýsti þvl hvernig tilvera ham- ingjusamrar fjölskyldu haföi Veriö lögö I rúst, og tárin streymdu niöur kinnar hennar. Betty Williams sá viötaliö og þetta varö til þess, aö þessar tvær konur náöu saman og hrundu af staö friðarhreyfingu sinni. i Nokkrum dögum slöar fóru þær I sina fyrstu friöargöngu. Ollum til undrunar mættu mörg þúsund manns til aö taka þátt I göngunni, meirihlutinn konur. A næstu vikum breiddist hreyfing- in svo ört út, að helst má llkja þvl viö eld I sinu, og laugardag eftir laugardag fóru fram áhrifamiklar fjöldagöngur til stuönings málstaönum. Oft sýndu stofnendurnir tveir mik- innikjark, þvi aö ósáttfúsir of- stæjcismenn, sem litu á þær sem syikara, réöust iöulega á þær. Nóbels- verðlaunin Friöarhreyfingin vakti at- hygli um allan heim. I Noregi fór almenningshreyfing á stúf- ana til aö reyna aö fá friöar- verölaunum Nóbels úthlutaö til þeirra Corrigan og Williams. Ekki varö þó úr þvi fyrr en ári siöar. En á þessum tima tókst þessari almenningshreyfingu aö safna einni milljón norskra króna, sem hún veitti þeim stöllum sem „Friöarverölaun fólksins.” Þegar áöur en þær hlutu friö- arverölaunin I desember 1977, var friöarhreyfing þeirra aö fjara út. Fjölmennu friöargöng- urnar voru úr sögunni og þaö haföi komiö I ljós, aö erfitt var aö láta friöarvonirnar leiöa til ákveöinna aögeröa. Einnig uröu Corrigan og Williams fyrir snörpum ádeilum, þegar þær ákváöu aö halda sjálfar hlutta af verölaunafénu, þó aö þær heföuánafnaö hinum og þessum misjafnlega raunhæfum verk- efnum stórum hluta fjárins. Útflytjendur A tímabili gengu stofnendurn- ir tveir úr stjórn friöarhreyfing- arinnar, og þó aö þær séu aftur farnar aö taka virkan þátt I henni, hefur friöarhreyfingin ekki lengur nein afgerandi áhrif á þróun mála I landinu. Aö und- anförnu hafa Mairaed Corrigan og' Betty Williams aftur hafið feröalög um heiminn til aö safna fé til friöarstarfsins. Samt sem áöur teljast þær ekki lengur merkilegri hluti sögu friðarviö- leitni I Noröur-Irlandi en ofur- litiö innskot. Anne Maguire og maöur hennar, Jackie, reyndu aö byggja upp nýtt lif. 1 ágúst 1977 geröust þau útflytjendur til Nýja-Sjálands. 1 för meö þeim var sonur þeirra, Marc. Þó aö margir veittu þeim margvls- lega fyrirgreiöslu og hjálp, leiö þeim aldrei vel þar, og sjö mán- uöum síöar sneru þau aftur heim. Þá var þeim fædd dóttir, sem skirö var Joanne, eftir systurinni, sem drepin haföi veriö. Bætur Skýringin, sem fjölskyldan gaf, var sú, aö þau heföu þjáöst af heimþrá, en I ljós kom, aö Anne Maguire haföi hlotiö al- varlegt taugaáfall. A næstu mánuöum þurfti tvisvar aö koma henni á sjúkrahús I hasti, eftir aö hún haföi tekiö of stóran skammt af taugameöali. Skömmu áöur en fjölskyldan kom aftur frá Nýja-Sjálandi, höföu stjórnvöld boöiö henni sem svarar þrem milljónum Isl kr. I bætur fyrir börnin þrjú. Þessu boöi var hafnaö meö skelfingu. Því var þaö, aö Anne Maguire átti aö mæta fyrir rétti daginn áöur en hún dó, til aö bera fram kröfur fyrir likam- lega og sálræna þjáningu. Kröf- urnar hljóðuöu upp á 18.750.000 Isl. kr. Svo virðist, sem tilhugs- unin um aö rifja upp þessa skelfilegu atburöi, hafi oröiö henni ofraun. Þegar Marc, sem nú er orðinn 9ára, kom úr skólanum þennan voöalega mánudag, kom hann aö læstu húsi. Hann kallaöi eftir aöstoö nágranna, sem fundu Anne Maguire látna I blóöi drifnum hægindastól. A neöri hæö hússins lá I rúmi sinu yngsta barniö I fjölskyldunni, Louisa, sem bara er 10 mánaða. Joanne var I leikskóla. Anne dáin Betty Williams var meö þeim fyrstu, sam komu á vettvang. Hún grét hljóölega: — Þaö er voöalegt, mln kæra Anne er dá- in. Viö reyndum eins vel og viö gátum aö hjálpa henni, en hvernig getur kona misst barn, hvaö þá þrjú, án þess aö liöa skelfilegar þjáningar? Mairaed Corrigan var svo yfirbuguð af sorg, aö hún neitaði aö tala viö fjölmiöla. Betty Williams hefur sjálf oröiö aö gjalda þátttöku slna I friöarhreyfingunni dýru veröi. Hjónaband hennar leystist upp og hún býr nú ein meö tveim börnum slnum. Fyrsti harmleikur Maguire- fjölskyldunnar kveikti veika von um bætta þróun mála I Noröur-trlandi. A 10 árum hefur ógnaröldin þar kostaö meira en 2000 mannsllf. Nafn Anne Maguire er ekki taliö á þeim lista, þó aö hún sé eitt sorgleg- asta dæmiö um afleiöingar þær, sem þetta ástand hefur haft. Hinn veiki vonarneisti er nánast útkulnaöur, og nú er ekkert, sem bendir til, að enn eitt til- gangslaust dauösfall glæöi hann aftur.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.