Tíminn - 16.11.1980, Blaðsíða 6

6
Sunnudagur 16. nóvember 1980.
fimmf
Útgefandi: Framsóknarflokkurinn.
Framkvæmdastjóri: Jóhann H. Jónsson. Auglýsingastjóri:
Steingrímur Gislason. Skrifstofustjóri: Jóhanna B. Jóhannsdótt-
ir. Afgreibslustjóri: Siguröur Brynjólfsson. — Ritstjórar: Þórar-
inn Þórarinsson, Jón Helgason, Jón Sigurösson. Ritstjórnarfull-
trúi: Oddur V. Ólafsson. Fréttastjóri: Kristinn Hallgrímsson.
Blaöamenn: Agnes Bragadóttir, Atli Magnússon, Bjarghildur
Stefánsdóttir, Elisabet Jökulsdóttir, Friörik Indriöason, Frföa
Björnsdóttir (Heimilis-Timinn), Heiöur Helgadóttir, Jónas Guö-
mundsson, Jónas Guömundsson (Alþing), Kristfn Leifsdóttir,
Ragnar örn Pétursson (Iþróttir). Ljósmyndir: Guöjón Einars-
son, Guöjón Róbert Agústsson. Myndasafn: Eygló Stefánsdóttir.
Prófarkir: Flosi Kristjánsson, Kristin Þorbjarnardóttir, Maria
Anna Þorsteinsdóttir. — Ritstjórn, skrifstofur og augiýsingar:
Slöumúla 15, Reykjavlk. Simi: 86300. Auglýsingasimi: 18300.
Kvöldsimar: 86387,86392.—Verö I lausasölu : kr. 280. Askriftar-
gjald á mánuöi: kr. 5500.— Prentun: Blaöaprent hf.
Hvílíkur mun haun...
Við útkomu bókarinnar „Valdatafl i Valhöll” fer
það brátt að verða matsatriði Framsóknarmanna
og fleira fólks i þessu landi hvenær eftirmæli verða
skráð eftir hin söguriku og að ýmsu leyti merku
1 samtök sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið i is-
lenskri sögu.
Og sannleikurinn er sá að það er ekki með
óblendnum fögnuði sem slikum atburðum er tekið.
Hvað sem öðru liður var Sjálfstæðisflokkurinn
áhrifamikil samtök sem miklum örlögum réðu
meðan það var, og þessi samtök nutu fylgis fjölda-
margra ábyrgra og þjóðhollra manna og kvenna i
öllum stéttum og héruðum áúrslitatimum i sögu
islenska samfélagsins og islensks þjóðernis.
Það væri óvirðing við sjálfan kynstofn okkar
allra að vilja ekki við það kannast að þetta fólk tók
pólitiska afstpðu af heilum og góðum huga og taldi
sig vinna þjóðinni vel og átti rétt á þeirri trú enda
þótt öðrum sýndust mál horfa á annan veg; er
þetta með sama hætti og sagt verður um þá verka-
menn og menntamenn og fjölskyldur þeirra sem
hörð lifsbarátta leiddi á brautir marxismans.
Sennilega varö Sjálfstæðisflokkurinn fórnar-
lamb þess mannlega veikleika að langvarandi
völd og of mikil völd spilla. Sjálfstæðismönnum
hefur löngum hætt til þess að lita á sjálfa sig sjálf-
kjörna til metorða. Þeir hafa talið sjálfa sig eiga
sjálfdæmi um smekk. Þeir hafa haft tilhneigingu
til að leggja öðru fólki pólitiskar lifsreglur og þeim
hefur hætt til þess að fara að leggja gáfnamat á
skoðanir = ,,Ef þú ert sammála, þá ert þú skyn-
samur, en ef þú ert á annarri skoðun, þá ert þú
bara sveitamaður”.
Margir reyna að apa þetta eftir gamla ihaldinu.
I fyrsta lagi er þetta viðtekin venja alikratanna og
studd margvislegum tengdum. í öðru lagi er
menntafólkið stöðugt að tileinka sér þetta betur og
betur. Er það merkilegt rannsóknarefni að fylgj-
ast með öllum þeim prófgráðum.
Framsóknarmenn gleðjast ekki við niður-
lægingu Sjálfstæðisflokksins, vegna þess að Fram-
sóknarmenn vilja helst berjast við stoltan and-
stæðing sem veit hvað hann vill. Framsóknar-
menn eru nefnilega svo gamaldags að þeir vilja
drengilegar burtreiðar. Þeir vilja andstæðing sem
vekur virðingu i andstöðunni. Það versta sem
Framsóknarmanni er gert er að standa yfir and-
stæðingi sem liggur, vegna þess að allir eiga rétt á
þvi að ná vopnum sinum.
Geir Hallgrimsson hefur ekki ráðið textanum i
bókinni um valdataflið i valhöllu Sjálfstæðis-
flokksins. Þvi er trúað að Geir Hallgrimsson sé
drengskaparmaður, — ef til vill sá friðarhöfðingi
að honum láti miður að stýra fylkjum ójafnaðar-
manna sem þessi islenski kynstofn hefur verið og
verða mun. Verði fátt um Geir Hallgrímsson sagt,
þá verður það gott sem verður.
En einhver má þá Gunnar Thoroddsen vera, ef
hæfa er I niðinu sem honum er rist, kurteislega, i
bókinni sem nefnd var i upphafi þessara orða. —
Ef aumustu húskarlar Geirs ráða letrinu, — hvi-
likur mun Gunnar þá sjálfur ...
JS
Erlent yfirlit
Þórarinn Þórarinsson:
Þekktir menn hverfa
af Bandaríkjaþingi
Frjálslyndir demókratar uröu fyrir áfalli
ÞEGAR öldungadeild Banda-
rikjaþings kemur saman eftir
áramótin, mun saknaö þar ým-
issa þeirra manna, sem mjög
hafa sett svip sinn á deildina á
undanförnum árum.
Þaö mun ekki sist vekja at-
hygli, aö þar eiga ekki lengur
sætifjórir menn, sem hafa veriö
taldir standa framarlega i
frjálslyndari armi demókrata.
Einn þeirra haföi áöur veriö i
framboöi fyrir flokkinn i for-
setakosningum, en hinir þrir
hafa oft verið nefndir sem væn-
leg forsetaefni og reyndar tveir
þeirra tekiö þátt i prófkjörum
fyrir forsetakosningarnar 1976.
Allir þessir menn féllu í kosn-
ingunum nú. Fall þeirra kom
ekki aö öllu leyti á óvart. Þeir
voru fulltrúar fyrir riki, þar
sem demókratar hafa yfirleitt
verlð taldir i minnihluta. Kosn-
ingar I þessum ríkjum hafa aö
undanförnu gengiö repdblik-
önum i vil.
Skoðanakannanir sýndu, aö
umræddir öldungadeildarmenn
væru orönir valtir i sessi. Ýms
ihaldssöm samtök höföu þvi sett
sér þaö markmiö aö vinna aö
falli þeirra fremur en annarra
þingmanna. Miklu fjármagni og
auglýsingavinnu haföi þvi veriö
variö til að fella þá.
A!!ir böröust þeir hraustlega
fyrir pólitisku lifi sinu. En það
nægöi ekki, þegar óvinsældir
Carters bættust viö.
George Mc Govern
hann heföi haldiö sæti sinu i öld-
ungadeildinni, heföi hann vafa-
litiö komiö til greina sem for-
setaefni 1984.
ÞRIÐJI leiötogi frjálslyndra
demókrata, sem féll i kosn-
ingunum nú, var Birch Bayh I
Indiana. Hann gaf einnig kost á
sér til framboðs i forseta-
kosningunum 1976, en dró sig
fljótt til baka, þegar hann fékk
ekki nægilegt fylgi.
Bayh þótti reynast vel sem
öldungadeildarmaður og beitti
sér fyrir ýmsum umbóta-
málum. Hann varð frægur 1962,
þegarhonum tókst að fella mjög
ihaldssaman republikana, sem
var búinn að sitja i öldunga-
deildinni i 18 ár, en frjáls-
lyndum mönnum var mjög i nöp
viö hann.
Bayh notaði þá, sem kjörorð:
Átján ár eru meira en nóg.
Keppinautur hans notaöi nú
þetta kjörorö gegn honum og
með sama árangri og Bayh 1962.
Ýmsir fréttaskýrendur telja,
aöef tilvill hafi þaö veriö frjáls-
lyndum demókrötum mest
áfall, að John C. Culver féll i
Iowa. Culver náöi kosningu til
öldungadeildarinnar 1974, en
hafði áöur átt sæti i fulltrúa-
deildinni i tiu ár. Hann var
búinnaö vinna sér góöan oröstir
og þótti eitt af efnilegri forseta-
efnum demókrata.
Auk þess, sem samtök ihalds-
manna lögöu kapp á aö fella
þessa fjóra þingmenn, beindu
þeir haröri sókn gegn Alan
Granston I Kaliforniu og
Thomas E. Eagleton i Missouri.
Þeir stóöust þessa sókn báöir og
Cranston þó mun betur, enda.
þótt um væri að ræöa heimariki
Reagans.
Af hálfu þeirra repúblikana,
sem nú hverfa úr öldunga-
deildinni, mun Jacobs K. Javits
frá New York mest saknað, en
hann hefur veriö talinn meöal
frjálslyndustu manna þar.
Sennilega hefur aldurinn átt
mikinn þátt i falli hans, en hann
er oröinn 76 ára gamall.
ÞE KKTASTUR þessara
manna er sennilega George
McGovern frá Suður-Dakóta.
Hann var frambjóöandi demó-
krata i forsetakosningunum
1972. Sigur hans i prófkjörunum
þá byggðist á þvi, aö hann haföi
snemma gerst andvigur þátt-
töku Bandarikjanna i Vletnam-
styrjöldinni. Stúdentar og aörir
andstæöingar styrjaldarinnar
fylktu sér þvi um merki hans.
En það dugöi honum skammt,
þegar sjálf kosningabaráttan
hófst.
Þegar McGovern hóf stjórn-
málabaráttu sina fyrir þrjáti'u
árum, réöu republikanar lögum
og lofum i Suöur-Dakóta. Hann
átti mikinn þátt i aö breyta
þessu eöa likt og Hubert
Humphrey i Minnesota. Sjálfur
náöi McGovern kjöri til full-
trúadeildar Bandarikjaþings
1956 og sat þar til 1962, þegar
hann náöi kjöri til öldunga-
deildarinnar. Þarhefurhann átt
sæti siöan og veriö framarlega i
hópi frjálslyndustu manna þar.
Siöustu árin hefur sú frjáls-
lyndisalda, sem McGovern
vakti I Suöur-Dakóta á slnum
tima, veriö I rénun, og repúblik-
anar færst I aukana á ný. Þess
vegna þótti Ihaldsöflunum oröiö
timabært aö hefja sérstaka sókn
gegn honum.
Um tima var 26% bil á milli
hans og keppinautar hans sam-
kvæmt skoöanakönnunum.
McGovern tókst aö minnka
bilið, en þaö nægöi ekki. Úrslitin
uröu þau, aö bilið milli hans og
andstæðingsins var komið i
11%.
Frank Church frá Idaho var
einnig landsþekktur fyrir þing-
störf sin. Idaho er taliö meö i-
haldssömustu rikjum Banda-
rikjanna. Church er eini demó-
kratinn, sem hefur átt sæti i' öld-
ungadeildinni fyrir Idaho. Hann
náöi kjöri til deildarinnar 1956,
þá 32ja ára gamall.
Hann hefur náö endurkosn-
ingu siöan þar til nú. I innan-
landsmáium hefur Church þótt
frjálslyndur og stutt flestar um-
bætur á félagsmálasviöinu. A
siöari árum hefur hann látið
utanrikismál mjög til sin taka
og hefur veriö formaöur utan-
rikisnefndar deildarinnar tvö
siöustu árin.
Andstæöingar hans höföu þaö
ekki sist á móti honum, aö hann
heföi stutt nýja samninginn um
Panama-skurðinn og lýst fylgi
viö Salt-2.
Jacob K. Javits og Frank Church
Þetta hefur þó sennilega ekki
ráöið úrslitum, heldur þaö, að
Church haföi veriö formaöur
þingnefndar, sem rannsakaöi
störf CIA, leyniþjónustu Banda-
rikjanna. Sú athugun leiddi
margt óhreint i ljós, eins og t.d.
aö verið heföi uppi ráöabrugg
um að ráöa vissa þjóöhöföingja
af dögum. Uppljóstranir þessar
uröu mikiö áfall fyrir CIA.
í kosningabaráttunni var þvi
mjög hampaö, aö Church heföi
veikt Bandarikin meö þessum
uppljóstrunum. Church féll meö
um 4000 atkvæöa mun og hefur
CIA-málið þvi sennilega ráöiö
falli hans.
Church gaf kost á sér til fram-
boös fyrir demókrata i forseta-
kosningunum 1976 og sigraði þá
Carter i nokkrum rikjum. Ef