Tíminn - 09.04.1981, Síða 7

Tíminn - 09.04.1981, Síða 7
Fimmtudagur 9. aprll 1981 7 Frumvarpið um heilbrigöis- og vistunarþj ónustu aldraðra: Ég tel ástæðu til þess að fagna þessu stjórnarfrumvarpi um heil- brigðis- og vistunarþjónustu fyrir aldraða. Ég tel, að þetta frum- varp sé vissulega mikilvægur þáttur til lausnar heilbrigðis- og vistunarþjónustu fyrir aldraða sem er án efa mest aðkallandi vandamál, sem við er að glima i dag i heilbrigðisþjónustunni hér á landi. Ég tel sérstaklega mikil- vægt i þessu frumvarpi að gerð er tilraun til að skipuleggja og nýta þá aðstöðu sem er að verða til I sambandi við heilsugæslustöðvar viðs vegar um land samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu. Skipulag og nýting þessarar að- stöðu hefur til þessa verið i lág- marki og verulega vannýtt. Eitt dæmi um þetta er sú staðreynd, að reglugerðir um starfssvið og skipulag heilsugæslustöðva hafa látið á sér standa frá þvi aö lögin voru sett, þrátt fyrir loforð og yfirlýsingar núverandi heil- brigðisráðherra hér á Alþingi. Ég geri mér hins vegar fulla grein fyrir þvi að þessi þjónusta eykur verulega útgjöld sveitar- félaga i rekstri heilsugæslu- stöðvanna. Einn veigamikill þáttur I lögum um heilbrigðisþjónustu frá 1978 er I 34. grein laganna að við H 2 heilsugæslustöðvar, þar sem ekki er sjúkrahús, skuli byggja hjúkrunarheimili með 85% fram- lagi rikissjóðs og 15% sveitar- félaga. Þessi hjúkrunarheimili eiga m.a. að verulegu leyti að auðvelda heilbrigöis- og vistunar- þjónustu fyrir aldraða á þeim svæðum. Til þessa hefur þessi þáttur i uppbyggingu heilsu- gæslustöðva veriö algerlega út- undan. Hjúkrunarheimilin biða fullhönnuð við þessar H 2 stöðvar, en fjármagn hefur enn ekki feng- ist til byggingar þeirra. Ég nefni sem dæmi Höfn i Hornafirði, Dal- vik, Bolungarvik, Ólafsvik og fleiri staði. En ég vænti þess að með samþykkt þessa frumvarps breytist viðhorf til þessara mála. Efling heim- ilishjálpar Ég vil þá segja það að ég tel, að til greina hefði komið að þetta frv. yrði sérkafli i lögum um heil- brigðisþjónustu. En þá hefði um leið þurft að setja sérlög, sem raunar þarf að gera, um félags- lega þáttinn I vistunarþjónustu fyrir aldraða. Sá þáttur er vissu- lega viðfeðmur. Þar er i dag óteljandi vandamál við að eiga, t.d. tel ég nauðsynlegt að efla heimilishjálp almennt. Þessi þjónusta er viða mjög ófullkomin eða alls ekki til, þrátt fyrir lög nr. lOfrá 1952. III. kafla frv. tel ég að Mikilvægt skref — en mörg vafasöm atriði — Þ.a.m. veitingahúsaskatturinn, og hin félagslega hlið Það var einnig gagnrýnt að það væri ekki skylda að félagslega menntaður maður væri i nefnd- inni og ekki skylda að hafa i nefndinni félagsráögjafa sbr. 4. gr. sem margir telja brýna nauðsyn á miðað við þær kröfur sem gerðar eru til þessara mála I dag. Þá er einnig talað um, að heilsugæsluhjúkrunarfræðingur er nánasti samstarfsmaður og undirmaöur heilsugæslulækna og þaö yrðu e.t.v. rikjandi of þröng sjónarmið i nefndinni. Einnig kom fram i þingflokkn- um, að e.t.v. ætti að skoða þaö hvort ekki væri rétt að hluti lif- eyrisgjalda yrði tekjustofn i Framkvæmdasjóð. Um þetta má að sjálfsögðu deila en aðalatriðið er það að finna á þessu flöt, sem er öruggt aö gefi þær tekjur, sem á þarf að halda. Þetta eru aöeins nokkrar þeirra athugasemda sem komu fram I þingflokki fram- sóknarmanna um þetta mál. En þó að þingflokkurinn hafi margt við drögin að athuga þá taldi hann rétt, aö frumvarpið væri lagt fram og þess freistað að fá um það umsagnir og umfjöllun þannig að afgreiðsla náist á þessu þingi. Það væri vissulega margt hægt aö segja um þessi mál almennt og ekki sist með tilliti til þessa frum- varps. E.t.v. finnst mörgum frumvarpið bera of mikinn svip af sjúkrastofnanaviðhorfiog það má telja að það sé e.t.v. eðlilegt þar sem þaö er i beinum tengslum við sjúkrastofnanir eða aðalefni þess. Ég vil endurtaka það að ég tel nauðsynlegt aö taka félagslegan þátt þessara mála til itarlegrar endurskoðunar. En aðalatriði þessa máls er að minu mati á hvern hátt er hægt að útvega meira fjármagn til fram- kvæmda. Þetta frumvarp leysir ekki það vandamál nægilega vel nema þvi aðeins að rikisstjórnin og alþingismenn sjái og finni möguleika á að stórauka fjárveit- ingar til þessa verkefnis sérstak- lega i næstu fjárlagagerð og ég vil vona að svo verði. Fjármögnun aðalatriði skoða þurfi sérstaklega með tilliti til eflingar samræmdrar þjónustu fyrir aldraða i heimahúsum i samvinnu við sveitarfélögin. Og i sambandi við þessi mál almennt tel ég nauðsynlegt að athuga vel viðhorf og möguleika sveitar- félaga til að sinna þessu brýna verkefni svo að viðunandi sé, þvi að ég tel augljóst, að mörg þeirra hafa litla möguleika til að leysa þessi mál nema með auknum tekjustofnum. I þessu frv. er ákveðið hvaða stofnanir rikið byggir og hverjar sveitarfélögin. Samanber IV. kafla. 15. gr., en þar stendur með leyfi hæstv. forseta: „Sveitarstjórnir annast bygg- ingar dvalarheimila samkv. 11. gr. b á eigin kostnað sbr. þó 7. gr. 2. tölul.” 1 11. gr. stendur i b-liö: „Dvalarheimili aldraðra með Nokkur gagn- rýnisatriði Mér þykir tilhlýöa aö láta þaC koma fram, að fulltrúi Fram sóknarflokksins sem fjallar um samningu þessa frumvarps, hafði samráö við þingflokkinn sem gerði ýmsar athugasemdir viC frumvarpið sem ekki hafa veriC teknar til greina og ég tel, að þingflokkurinn hafi þess vegna vissa fyrirvara um nokkur atriði frumvarpsins viö frekari umfjöll- un þess i nefnd. Ég vil i framhaldi af þvi fara hér yfir nokkur atriöi, sem þingflokkurinn fjallaði um eða taldi þurfa að skoða nánar og það kemur að nokkru leyti saman við þær persónulegu skoðanir, sem ég hef hér fyrr látið I ljós. En I fyrsta lagi kom það fram i Ræða Alexanders Stefánssonar við umræðu í neðri deild ibúðarherbergjum og snyrtingu ásamt aöstöðu fyrir tómstunda- og félagsstarfsemi fyrir vist- menn”. Til þessa verkefnis eiga þau að eiga kost á láni úr Framkvæmda- sjóði samkv. II. kafla 7. gr. 2. liðar, en þar stendur, „Að veita sveitarfélögum og öðrum, sem starfa eftir lögum þessum, fram- lag til kaupa eða bygginga á hús- næði fyrir aldraða”. Það er skoðun min, að þetta ákvæði i lög- unum þurfi að athuga vel i sam- ráði við samtök sveitarfélaga. Vafasamur skattur Þá tel ég að athuga þurfi sér- staklega kaflann um Fram- kvæmdasjóð aldraðra. Við fyrstu sýn virðist mér hann vera of veik- burða og tekjuöflun til hans vafa- söm. Það er min skoðun að skatt- ur á skemmtanahald hverju nafni sem nefnist eigi tvimælalaust að renna óskiptur til byggingar félagsheimila, en ekki dreifa hon- um eins og nú er eða skattleggja hann til nýrra verkefna. I minum huga hefði frekar komið til greina að ákveða grunngjald til þessa verkefnis i fjárlögum, þar sem ákveðiö yröi I lögunum visst ára bil, t.d. 5-10 ár með verðlags- hækkunum eins og gert var t.d. um Framkvæmdasjóð þroska- heftra. Ég tel, að það sé heppi- legri aðferð til þess að takast á við verkefni sem allir virðast vera sammála um. Þvi ekki að setja þetta áform þannig i lög, aö ekki verði frá þvi vikist. Ég tel einnig rétt að láta þá skoðun mina koma hér fram aö ég er ekki sannfærður um að elli- málanefndirnar hafi möguleika til að ná yfir allt það verkefni sem þeim er ætlað i frumvarpinu. Mér virðist, að þetta verkefni sé það viðamikið og spanni yfir það mörg sviö i þessari þjónustu að ég tel breytingu á þessu koma til greina. umfjöllun þingflokksins, að meiri félagslega sýn vanti I frumvarpiö þar sem það hlyti aö vera mark- miðið að tengja félagslega og heilbrigöislega þjónustu saman fyrir aldraða. Það kom einnig fram i þingflokknum aö of mikið vald væri i höndum ráðherra i sambandi viö þessi mál, bæði skipun allra ellimálanefnda og úthlutun úr Framkvæmdasjóði. Þetta er eins og allir, sem hafa lesið frumvarpið sjá, mjög vel skilgreint og það er i flestum til- fellum eða öllum greinum reiknað meö afskiptum ráðherra i sambandi við þessi lög. Nú er ég ekki að draga i efa, að nauðsyn- legt er að yfirstjórn þessara mála sé i höndum ráðherra eða ráðuneytis, en þetta er þaö stórt mál bæði heilsufarslega og félagslega að þaö kæmi vissulega til greina að dreifa þessu valdi. Þá taldi flokkurinn að hlutverk ellimálanefnda væri of viðtækt og einnig kom fram gagnrýni á nafn- ið, ellimálanefndir. Guðrún Eyjólfsdóttir frá Sólheimum: Síðasti réttur hvers manns Skömmu fyrir jól kom á markaðinn bókv sem marga hefur fýst að kaupa og keypt þá dýr væri. Þetta var Ættbók og saga islenska hestsins á tuttug- ustu öld, skráð af Gunnari Bjarnasyni. Eftir lestur þessarar bókar Gunnars um hestaskrá fannst mér að hann hafa gefið sér laus- an tauminn i fyrri hluta bókar- innar. Þvi sá hluti bókarinnar var með öllu óskyldur þvi sem á að vera i ættbók hesta, þar voru ættarsögur, þó gripnar úr lausu lofti að virtist, og gömul dóms- mál, sem öllum væri best að gleyma. Á ég þar við erjur, sem hann nefndi svo. Ég hélt, að það væri siðasti réttur hvers manns aðfá að liggja óáreittur i gröf sinni. Þó Gunnar bæri rotna veiru i sál sinni eftir við- skipti þeirra Gunnars og Sigurðar heitins frá Brún, hefði hann betur virt þann rétt. Það var eðlilegt, að Sigurði væri annt um sitt hrossakyn, sem hann var búinn að leggja sitt lifsstarf i við mjög erfiðar aðstæður, löngum upp á aðra kominn með land og húsnæði. Þessi veðurbarði ferðamaður iskinnklæðum með trippin sin i taumi eða rekstriátti viða vini i varpa, og voru þeir fleiri en telja mætti á fingrum annarrar handar. Þótt hestakyn Sigurðar hafi mætt misjöfnun dómum bar það svip af hans persónu og smekk, og þetta var arfur hans til þjóðarinnar og hefði mátt nýta betur en var gert. Hann hefur sjálfsagt talið sig gerabestmeð þvi að koma þvi á höfuðból feðra vorra, Hóla, i umsjá Gunnars Bjarnasonar, en þar fór á annan veg en skyldi. Sigurður var glöggur maður og var búinn að gera skrá yfir hrossakyn sitt og feðra sinna til skýringar á þeim misfellum, sem fóru á milli Sigurðar frá Brún og Gunnars. Ætla ég að birta smákafla orðréttan úr skrá úr Stafnsættum: „Snælda, ætt B 540, dóttur- dóttir Eldjárnsstaða-Rauðku um ótamda liði. Eru nú afkom- endur hennar viða um land og tryggari vitni en þessi grein getur orðið, jafnvel þó betur hefði verið unnin. Það ber aðeins að muna, að ef það lið er rannsakað, að það er allt blandað fleiri ættum, sem ekki er vist að hafi átt við erfða- eðli Snældu. Þannig má til samanburðar benda á raun Skugga frá Bjarnanesi ættbók 201. Hest, sem ekki er kunnugt, að sjálfur hafi veriö óþjáll i fyrstu, en blandaðist við borgfiskar ættir hvaðsem viðar gaf hann mikinn hluta afkvæma kaldlyndan, seintekinn og mjög hrekkjóttan. hann, þótt allmjög hafi hann minnir þó enn á maiveður, Þó margt af þeim sýndi nokkra hæfileika, ef nægilega var eftir grafið, mega það of margir reyna heima hjá sér. Stærstur flokkur Snældu og skyldastur allra er á kynbóta- búinu Hólum i Hjaltadal, og verður þar að svara fyrir sig og hann, þótt allmjög hafi hann hausaður verið i Gunnars tið.” Eftir lestur þessarar greinar getur maður skilið, að Sigurði hafi ekki verið sama, hvernig ráðstafaðvar þessum umdeildu mertrippum, sem hann taldi vist, að væri undan hesti með arfgengan ættargalla. Kannski Sigurður heitinn hafi ekki verið viðs fjarri á Kaldár- melum i sumar, þegar þeir hausuðu Skuggakynið með að dæma vönun á Bægifót. Ekki veit ég, hvernig Gunnari Bjarnasyni hefur dottið sú fá- viska i hug að telja Sigurð vina- snauðan mann. Hann átti viða vini um allt land og tryggari vin en Sigurð var varla unnt að finna. Mig langar að birta hug Höskulds i Vatnshorni til hans, er hann kvað eitt sinn. Beilsið er fúnað, brunnið leður, brúnar stengur af ryði minnir þó enn á maiveður, mettað af fuglakliði. Fallegar merar, folöld skjótt, fáka með strengda kviði. Mér fannst i gær og fram á nótt sem fram hjá mér þetta liði. Brúnar rætur, blóm og fræ, bjartar nætur kvað hann, Greinarhöfundur með hest úr eigu Sigurðar frá Brún. ég I sætið engan fæ, er mér bæti skaðann. H.E. Ég vi taka undir þetta og þakka S.'g "ði, vini minum frá Brún, hans margvislegu störf i þágu islenskra hesta og hesta- manna og megi hann hvila i friði fyrir lastmælum óráðvandra manna. Guðrún Eyjólfsdóttir frá Sólheimum.

x

Tíminn

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.