Fálkinn - 12.12.1952, Blaðsíða 38

34 JÓLABLAÐ FÁLKANS 1952
Di'. Albert Schweitzer. Myndin er tekin af honum 76 ára.
Mesti mannvinur
í heimi
Það eru ekki góðu menirnir sem verða frægir í veröldinni.
Caligula og Nero eru miklu frægari en Titus. — Þeir „hóg-
væru og af hjarta lítillátu“ verða sjaldan frægir fyrr en eftir
dauðann, en oftast nær aldrei. Albert Schweitzer er undan-
tekning. Hann hefir fengið heiðursheitið: Mesti mannvinur
í heimi.
EGAR dr. Albert Schweitzer
var á ferðalagi í Evrópu í
fyrra könnuðust fæstir við
þann mann. Hann hafði ekki
komið neitt við dægurmálin.
Hann var ekki stjórnmálamaður
eða hershöfðingi, og þó að hann
væri listamaður — frábær orgel-
snillingur — hafði heimurinn haf t
lítið af þvi að segja. Hann hafði
ekki tekið þátt í samkvæmislífi
stórborganna eða verið blaða-
mannamatur hversdagslega, því
að árum saman hafði hann lifað
inni í frumskógum Afríku, fjarri
allri „siðmenningu“. En þar hafði
hann unnið starf, sem hefir áunn-
ið honum aðdáun allra, sem meta
nokkurs fórnfýsi og fagrar hug-
sjónir.
Albert Schweitzer er guðfræð-
ingur, heimspekingur og tónsnill-
ingur — er doktor í öllum þess-
um greinum, og auk þess í lækn-
isfræði. Hann hefir engan stór-
mennskubrag á sér. Þegar þessi
mikli maður var í Evrópuferða-
lagi sínu í fyrra þótti blaðamönn-
um skrítið að hann skyldi ávailt
ferðast í III. flokks vögnum
járnbrautanna og höfðu orð á því.
Schweitzer svaraði: ,,Eg ferðast
á III. farrými af því að IV. far-
rými er ekki til í lestunum hérna.“
Svarið lýsir lífsskoðun hans, sem
best verður tilgreind með orðinu:
auðmýkt.
1 bók sem hann skrifaði og lýsti
æskuárum sínum segir hann:
,,Nú á tímum, er ofbeldið íklætt
lyginni situr í hásæti veraldar-
innar, er ég samt sannfærður um
að sannleikur, kærleikur, frið-
semi og manngæska séu þau öfl
er sigra muni. Allur annar mátt-
ur takmarkast af sjálfum sér, af
því að hann knýr fram annan
mátt sem fyrr eða síðar verður
jáfnoki hans eða ofjarl. En góð-
mennskan starfar viðstöðulaust í
kyrrþei. Það góða, sem maður-
inn gefur umheiminum, verkar á
hjörtu og hugsanir mannanna.
Það er versta flónska mannsins
að hann þorir ekki að gera al-
vöru úr góðvildinni.“
Albert Schweitzer fæddist árið
1875 í smábænum Kayserberg í
Elsass, en þar var faðir hans
prestur. Þegar móðir hans sýndi
vinkonum sínum nýfædda barn-
ið þorði engin þeirra að óska
henni til hamingju því að það var
svo aumingjalegt og þær héldu
að það mundi deyja von bráðar.
En barnið dafnaði vel síðar.
Þegar Albert var fimm ára
kenndi faðir hans honum að spila
á gamalt píanó, og sjö ára gam-
all lék hann í kirkjunni í forföll-
um organistans, þó að fæturnir
næðu varla niður á pedalana. —
Hann þótti ekkert Ijós í latínu-
skólanum. Var seinn að hugsa
og tók oft illa eftir. En honum
fór fram er á leið, þó að aldrei
yrði hann meðal þeirra bestu. En i
mannkynssögu bar hann af öðr-
um.
Árið 1893 var „dreymandinn",
sem bræður hans kölluðu svo,
innritaður í háskólann í Strass-
bourg sem nemandi í guðfræði
og heimspeki. Sex árum síðar tók
hann doktorspróf í heimspeki, en
Albert Schweitzer gengur um og lítur eftir á spítalanum sinum. Húsið
til vinstri er uppskurðarstofan. Þarna er hvorki vatnslögn né rafmagn.
án þess að unna sér hvíldar hélt
hann áfram og bjó sig nú undir
fyrra doktorspróf í guðfræði, hélt
jafnframt áfram músíknámi, tók
þátt í samkvæmislífi og var að-
stoðarprestur við eina kirkjuna.
Þau tíu ár sem hann var að-
stoðarprestur átti undirbúningur
fermingarbarna best við hann.
Hann reyndi að verða trúnaðar-
maður barnanna. Hann taldi það
skyldu sína að boða ekki gleði-
boðskapinn sem trú er gefi skýr-
ingu á öllu. Hann lagði áherslu
á að menn yrðu að lifa í trú en
ekki í skoðun.
Meðan Schweitzer var að vinna
að doktorsritgerð sinni í guðfræði
skrifaði hann bók um tónskáldið
sem hann unni mest allra: Johan
Sebastian Bach. Og ennfremur
kynnti hann sér orgelsmíði.
Hann taldi það hlutverk sitt að
bjarga gömlum og fráegum orgel-
um frá eyðileggingu og ferðað-
ist langar leiðir í þeim erindum.
Glæsileg framabraut beið þessa
unga fjölhæfa vísindamanns. Þótt
ungur væri höfðu heimspekiskoð-
anir hans borist meðal mennta-
manna og voru mikið ræddar.
En þá braut hann allar brýr.
Hann var staddur í París í
október 1905 og nú skrifaði hann
foreldrum sínum og kunningjum,
að hann hefði afráðið að fara að
stunda læknisfræði og að því
loknu mundi hann fara til Mið-
Afríku, til að reyna að bæta kjör
svertingjanna.
Á barnsaldri hafði Albert
Schweitzer oft furðað sig á því,
að hann skyldi fá að lifa sæll og
í allsnægtum er margir aðrir lif ðu
í eymd og volæði. Hann var ekki
nema 21 árs, er hann einn hvíta-
sunnumorgun er hann vaknaði og
heyrði fuglana kvaka fyrir utan
gluggann og strengdi þess þá heit
að hann vildi lifa fyrir tónlist og
vísindi þangað til hann yrði þrjá-
tíu ára, en síðan starfa að því
að hjálpa meðbræðrum sínum
beinlínis. — Nú voru tíu ár liðin,
og Schweitzer vildi efna loforðið,
sem hann hafði gefið sjálfum sér.
Þegar fréttist um ákvörðun
hins efnilega vísindamanns reis
mótmælaalda um alla Evrópu.
Það var tilviljun að hann kaus
læknisfræðina .og starf meðal
svertingja. Hann hafði oft hugsað
sér að fórna sér fyrir munaðarlaus
börn eða fyrir heimilislaust fólk.
En einu sinni í Strasbourg fann
hann plagg á skrifborðinu sínu
frá Trúboðsfélaginu í París. Þar
var grein sem hét: „Hvers þarfn-
ast Kongo-trúboðið?“ Síðustu
orðin í greininni voru: „Þeir sem
eftir bendingu Meistarans svara:
Herra, ég er reiðubúinn — það
eru mennirnir sem kirkjuna vant-
ar.“ Þegar Schweitzer hafði lesið
greinina hélt hann áfram að