Tímarit lögfræðinga


Tímarit lögfræðinga - 01.11.2000, Page 30

Tímarit lögfræðinga - 01.11.2000, Page 30
ar öðrum, svo sem stjórnarskrárákvæði almennum lögum og lög framar reglugerð- um. Aðrar réttarheimildir verði einar lagðar til grundvallar úrlausn mála svo sem sett lög til að ákvarða refsingu. Annars séu hendur dómstóla og annarra úrlausnaraðila tiltölulega óbundnar. Rökstuðningur dómara fyrir hinni lögfræðilegu úrlausn virðist sjaldan vandantál hér á landi enda hafa íslenskir embættisdómarar nrenntun sem miðar að því að gera þeim fært að beita réttarreglum við úrlausnir lögfræðilegra ágreiningsefna.55 Verður ekki farið nánar út í skilgreiningar á því í þessu sam- hengi en í 3. kafla hér á eftir, einkum liðum 3.1, 3.2 og 3.3, verður lýst aðferð- um sem beitt er við rökstuðning niðurstöðu í dómsmáli. Það mun varpa nánara Ijósi á það sem hér um ræðir. 2.3 Venjur Venjur hljóta að ráða miklu um það hvemig rökstuðningi beri að haga í dómi. Þetta leiðir af því að í réttarfarslögum er gert ráð fyrir að form og efni dóms fari eftir eðli og umfangi málsins svo og þeirri framkvæmd sem dómstólar beiti í dómasamningu. I greinargerð með frumvarpi til laga um meðferð einkamála í héraði, sem varð að lögum nr. 85/1936, segir að í réttarfarslögum verði aðeins höfuðreglumar um efni dóma og form gefnar. Framkvæmdin og eðli hvers máls skapi þær framvegis framar en löggjöfin, eins og verið hafi fram að því.56 Þessar viðmiðanir eru óbreyttar í núgildandi lögum um meðferð einkamála nr. 91/1991. Sömu sjónarmið eiga við um form og efni dóma í opinberum málum. Dómasamning fer samkvæmt þessu eftir venju og því hvers eðlis málið er sem lagt er fyrir dóminn. Sama á því við um rökstuðning en í réttarfarslögum eru ekki bein fyrirmæli um hvemig eigi að haga honum. Hann fer að verulegu leyti eftir því hvernig málið er vaxið og eftir venjum sem mótaðar hafa verið í 55 Sem dæmi um slík vandamál má þó nefna röksemdir í Hæstaréttardómi 1990, bls. 2, sem hafa vakið spurningar um beitingu réttarheimilda og fjallað er um í Tímariti lögfræðinga: „Alþjóðlegir mannréttindasáttmálar og íslenskur landsréttur" eftir Ragnar Aðalsteinsson í 1. hefti 1990, bls. 3- 27; „Réttarheimildir og lagatúlkun“ eftir ritstjórana Friðgeir Björnsson og Steingrím Gaut Krist- jánsson í 3. hefti 1990, bls. 129-132 og „Kenningar og raunveruleiki" eftir Jón Steinar Gunn- laugsson í 4. hefti 1991, bls. 242-244. Jón Steinar bendir á í bókinni Deilt á dómarana að rökin fyrir niðurstöðu vanti í Hæstaréttardómum sem hann tilgreinir. I grein hans „Dómarar og opinber gagn- rýni“ í Tímariti lögfræðinga, 2. hefti 1992, bls. 137 bendir hann m.a. á að sumar dómsniðurstöður Hæstaréttar „virtust helgast af einhvers konar persónulegum eða hálfpólitískum skoðunum dómar- anna án þess að eiga mikið skylt við lögfræði". 1 greininni „Lausung í lagaframkvæmd" eftir sama höfund í sama riti, 2. hefti 2000, er á bls. 146-147 fjallað um dóm Hæstaréttar frá 16. desember 1999. A bls. 147 segir að í raun og veru feli dómurinn í sér „fráhvarf frá hefðbundnum aðferðum við meðferð réttarheimilda án þess að nokkur viðhlítandi skýring sé gefin á forsendum fyrir því háttalagi". Höfundur nefnir aðrar úrlausnir í dómum Hæstaréttar sem hann telur á bls. 149 að sýni „að nokkurrar lausungar sé tekið að gæta við meðferð réttarheimilda í lagaframkvæmd á Islandi". 56 Alþingistíðindi 1935 A, þskj. 448, bls. 978. 196

x

Tímarit lögfræðinga

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Tímarit lögfræðinga
https://timarit.is/publication/586

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.