Hugur - 01.06.2010, Page 139

Hugur - 01.06.2010, Page 139
Jafhingjar guöa meðal manna 13 7 „óttalaus tekið hvað sem hann vill á torginu, farið inn í hús manna og samrekkt þeim sem honum sýnist, drepið menn eða leyst þá úr böndum eftír geðþótta og aðhafst margt annað sem jafningi guða meðal manna“ (I, bls. 166 [36ob-c]). í hinni hugsuðu tilraun er þannig sagt berum orðum - sem við þurftum að álykta um í sögunni af Gýgesi - að afl hringsins stafi af óttaleysi, þeirri vissu afbrota- manns að þurfa ekki að standa samborgurum sínum reikningsskil gjörða sinna. Aðrir menn ná ekki til þess sem hringinn ber, hann er einhvern veginn á öðru tilverustigi. Þetta er ítrekað með samanburðinum við sjálfan guðdóminn sem er hrein viðbót við söguna af Gýgesi. I beinu framhaldi af hinni hugsuðu tilraun stillir Glákon síðan hinum réttlát- asta einstakling andspænis hinum óréttlátasta og kemst að sömu niðurstöðu og í goðsögninni og hinni hugsuðu tilraun (3600-3620). Hinum fúllkomlega óréttláta manni er lýst sem miklum kunnáttumanni, hann tekst á hendur það sem gerlegt er en lætur hitt eiga sig, verði honum á í messunni er hann fær um að leiðrétta mistök sín og hann sleppur því óséður frá glæpum sínum og er nógu mælskur til að bera af sér sökina verði hún lýðum ljós. Niðurstaðan hér verður sú sama og fyrr: Slíkur einstaklingur „stjórnar [...] í ríkinu af því að hann sýnist réttvís. Síðan kvænist hann hvaða konu sem hugur hans girnist, giftir börn sín hverjum sem hann vill og velur sér bandamenn og félagsskap að vild“ (I, bls. 169-170 [362Ú]). Þetta var um þann sem hefúr mátt eða kænsku af því tagi sem hringur Gýgesar veitir en snúum okkur þá að þeim sem hefur mátt sannrar heimspeki. I Ríkinu er þeim sem í raun og sannleika hefúr heimspekina á sínu valdi, og hér höfúm við einungis áhuga á þeim einstaklingi, lýst í ólíku samhengi og út frá ólíkum hlutverkum. Mestu skiptir vitaskuld að sh'kir einstaklingar verða stjórn- endur í Fögruborg, þeir eru réttlátastir allra og dygðugastir, þeir einir hafa vald á rökhstinni og „sjá“ veruleikann eins og hann er, og þeir tilheyra langsamlega fámennustu stéttinni (428e). Hér geri ég ekki skarpan greinarmun á því hvort Platon tali um stjórnendur Fögruborgar, hinn réttlátasta mann eða dygðugasta. Eg hef í huga þann sem hefúr heimspekina á valdi sínu, er sannur heimspekingur í skilningi Platons. Eg geri raunar líka ráð fyrir því að Sókrates sé sannur heim- spekingur í þessum skilningi þótt hann teljist ekki til stjórnenda Fögruborgar heldur til þeirra sem leggja grunn að henni.5 Nú er það auðvitað óumdeilt að heimspekingurinn í Fögruborg öðlast völd (verður stjórnandi borgarinnar) í krafti heimspeki sinnar (rökhstarinnar) h'kt og Gýges öðlast völd í krafti hringsins. En spurning okkar er þrengri, hún er sú hvort hkja megi sannri heimspeki við hring Gýgesar. Það er ýmislegt keimlíkt með heimspekingi Platons og þeim sem ber hring Gýgesar. Heimspekingur Platons verður eða getur orðið konungur í ríkinu, ekki í krafti auðs, hernaðar- afreka, sæmdar eða ættgöfgi, heldur fyrir tilstilli einhvers (röldistar) sem afar fáir dauðlegir menn hafa á valdi sínu. Líkt og hirðinginn Gýges gæti hann komið úr neðstu lögum samfélagsins og risið til æðstu metorða í krafti einhvers (röklistar) 5 í Rtkinu ræðir Sókrates stuttlega um þann lánasama hóp manna sem hefur fengið að kynnast sannri heimspeki utan Fögruborgar og minnir á eigin heimspekiiðkun með þeim orðum að það taki því varla að nefna hana (4960).
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152
Page 153
Page 154
Page 155
Page 156
Page 157
Page 158
Page 159
Page 160
Page 161
Page 162
Page 163
Page 164
Page 165
Page 166
Page 167
Page 168
Page 169
Page 170
Page 171
Page 172
Page 173
Page 174
Page 175
Page 176
Page 177
Page 178
Page 179
Page 180
Page 181
Page 182
Page 183
Page 184
Page 185
Page 186
Page 187
Page 188
Page 189
Page 190
Page 191
Page 192
Page 193
Page 194
Page 195
Page 196
Page 197
Page 198
Page 199
Page 200
Page 201
Page 202
Page 203
Page 204
Page 205
Page 206
Page 207
Page 208
Page 209
Page 210
Page 211
Page 212
Page 213
Page 214
Page 215
Page 216
Page 217
Page 218
Page 219
Page 220
Page 221
Page 222
Page 223
Page 224
Page 225
Page 226

x

Hugur

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.