Vísbending


Vísbending - 24.12.2012, Síða 27

Vísbending - 24.12.2012, Síða 27
27 niður hægt og rólega því þau fengu takmarkað eða ekkert viðhald. Við leituðum í hina og þessa sjóði eftir fé til endurbótanna en satt að segja var nokkuð á brattann að sækja í þessum efnum og fyrstu árin gerðist ekki mjög mikið. En við héldum alltaf dampi.“ Þess er skylt að geta að bæjarrústir Helga Hrólfssonar er bæjarhóllinn á túninu við gamla sjúkrahúsið nálægt þeim stað þar sem styttan af sjómönnunum með netið stendur. Hugmynd sem smitar út frá sér - En áttu þessar hugmyndir upp á pallborðið hjá öllum á þessum tíma? „Nei, þótt ótrúlegt megi virðast urðu ýmsir til þess að segja við okkur að við værum að koma í veg fyrir að hreinsað yrði til á lóðum á hafnarsvæðinu sem mætti nýta undir arðbæra atvinnustarfsemi.“ Hvort sem það er tilviljun eða ekki þá voru allir meðlimir húsfriðunarnefndarinnar í Rotaryklúbbnum og Jón Páll og Gunnar í stjórn hans þegar þetta var. Kannski var einhver fótur fyrir því sem sagt var á götunum á Ísafirði á þessum árum að bæjarstjórnin væri ágæt en þeir sem raunverulega réðu í bænum væru auðvitað Jón Páll og Gunnar í Brunabót. „Sjálfsagt er rétt að þetta starf í Neðstakaupstað hafi smitað út frá sér. Þegar menn sáu hvað þetta tókst vel þá var farið að taka í gegn hin og þessi hús í bænum sem áður var farið að hnigna,“ segir Jón Páll. Húsaþyrpingin í Neðstakaupstað á enn eftir að taka einhverjum breytingum þegar byggt verður nýtt hús rétt við gömlu húsin en þar á Byggðasafn Vestfjarða að vera til húsa og kallast á við Sjóminjasafnið í Turnhúsinu. Búið er að steypa grunn hússins og reisa hluta þess sem Hjörleifur Stefánsson arkitekt hefur teiknað en Hjörleifur er einn helsti sérfræðingur Íslands þegar kemur að gömlum húsum og endurbyggingu þeirra. Hann hefur unnið mikið með Húsafriðunarnefnd Ísafjarðar að endurreisninni í Neðsta. Gömlu verslunarhúsin í Neðstakaupstað eru elstu samstæðu verslunarhús sem enn standa á Íslandi og sem heild eiga þau sér enga hliðstæðu lengur. Víða um land voru reist verslunarhús, pakkhús og íbúðarhús á svipuðum tíma en fá hafa bjargast frá eyðileggingu. Þetta sýnir ef til vill betur en annað hve einstakan fjársjóð Ísfirðingar og þjóðin öll á í þessum gömlu húsum. Þau sem ekki tókst að bjarga - En misstu Ísfirðingar af mörgum húsum sem hefði átt að friða? „Ekki held ég að það hafi verið. Mér kemur helst í hug Naustið í Hæstakaupstað sem Björgvinjarmenn byggðu. Meðan eldstó var í hverju herbergi kom fyrir að hús brunnu og nokkur falleg hús hurfu í slíkum óhöppum hér eins og annars staðar. Mesta eftirsjáin var auðvitað í Felli.“ Fell var sérlega fallegt og reisulegt hús, eitt hið stærsta á Ísafirði, með turnum og útskotum. Það stóð við Hafnarstræti á Ísafirði og setti mikinn svip á aðalgötuna. Fell brann til kaldra kola í byrjun júní árið 1946 og létust fimm manns í brunanum. - En ertu sáttur við þær breytingar sem hafa orðið á svipmóti bæjarins sem hafa orðið með nýbyggingum sunnan Hafnarstrætis síðustu 20 árin? „Já, mér finnst þetta hafa tekist tiltölulega vel. Ísafjörður er einn fárra bæja af þessari stærð sem á torg eins og Silfurtorgið. Mér finnst hafa tekist vel að loka því. Sumir eru ósáttir við hvernig útsýnið yfir Pollinn var tekið af torginu með hótelinu en ég er ekki sammála því. Bæjarstjórnin var hófsöm þegar verið var að leyfa byggingar við Pollgötuna. Að vísu má vel segja að húsið þar sem Neisti stóð sé óþarflega stórt en þá var kyrrstaða hér í atvinnulífinu og þá er bæjarstjórnin oft viljugri en ella til að leyfa stórar byggingar.“ gamla sjúkrahúsið er gimsteinn Jón Páll segist vera sérlega ánægður með breytinguna á gamla sjúkrahúsinu í bóka- og skjalasafn. „Það var mjög gott að hugmyndir um að breyta húsinu í elliheimili náðu ekki fram að ganga. Þá hefði þurft að saga niður veggi innanhúss, breikka dyr eða gera lyftustokk. Núverandi starfsemi sómir sér einkar vel í húsinu og gæðir það lífi. Um tíma áður en bygging nýja sjúkrahússins var hafin sáust hugmyndir að viðbyggingum við gamla sjúkrahúsið sem hefðu eyðilagt svip þess algjörlega. Það stóð til að byggja rana eða lága byggingu ofan frá Túngötu alveg að húsinu og annan rana niður að kirkjugarði. Sem betur fer varð ekki af því.“ Jón Páll hefur á langri ævi séð miklar breytingar á ísfirsku samfélagi, ekki síður en þjóðfélaginu í heild. „Þegar ég var að alast upp hérna voru gerðir út afar margir bátar og þá voru yfir 200 manns sem höfðu sjómennsku að atvinnu. Eftir stríðið var farið að byggja hér upp öfluga fiskvinnslu sem setti mikinn svip á bæinn alveg til loka 20. aldar. Ég hygg að óhætt sé að segja að Ísfirðingar hafi verið í fremstu röð bæði í botnfiskvinnslu og rækjuiðnaði. Á þessu er orðin mikil breyting og annar atvinnurekstur hefur tekið við. Ísafjörður er ekki lengur fiskiðnaðar- og útgerðarbær. Hér búa ekki lengur 200 sjómenn en breytingin er eðlileg. Með aukinni tækni hefur störfum fækkað í fiskiðnaði eins og landbúnaði. Þegar ég fór fyrst að starfa við togaraútgerð á dögum Ísborgarinnar voru 30 manns í áhöfn. Á fyrstu árum skuttogaranna voru þeir að veiða ríflega 4000 tonn á ári með 15 manna áhöfn. Nú eru þessi hraðfiskibátar að bera að landi gífurlegan afla yfir sumarið með fáum mönnum. Hér á Ísafirði hefur fjölbreytni í atvinnulífinu aukist mjög mikið sem er af hinu góða. Hér var einu sinni verslun á hverju götuhorni og kaupmennirnir bjuggu hér en nú eru hér tvær matvöruverslanir, önnur í eigu Keflvíkinga og hin í eigu einhverra sem enginn veit hverjir eru. Hér hefur nú verið menntaskóli í 40 ár og komið hingað háskólasetur og mikill fjöldi sem stundar fjarnám gegnum þessar stofnanir.“ Jón Páll er hættur beinum afskiptum af húsfriðunarmálum á Ísafirði en á stuttri ökuferð um bæinn er fljótheyrt að ekki einasta kann hann utanbókar sögu flestra húsa sem merk geta talist heldur hefur hann fastar skoðanir á því hver ættu að vera næstu verkefni þeirra sem tekið hafa við kyndlinum. Við ökum niður í Neðsta og margt ber á góma á leiðinni. Þarna er húsið sem var flutt frá Stekkeyri í Hesteyrarfirði, þarna er minnisvarðinn um Ásgeir kaupmann eldra sem var reistur við sumarbústað Stigsrud skipstjóra inni á Uppsalaeyri og var fallinn í gras þegar Jón Páll og félagar hans tóku og fluttu út í Neðstakaupstað. Við reynum að horfa inn í framtíðina því undir snjónum undir fótum okkar leynist húsgrunnur. Þar skal rísa nýbygging í líkingu við Tjöruhúsið og tengjast næsta húsi en saman munu þau hýsa byggðasafn Vestfjarða og mynda skjól fyrir torgið milli gömlu húsanna. Þar sér Jón Páll fyrir sér að fram muni fara útiskemmtanir og samkomur í átjándu aldar sviðsmynd. Það er flókið og erfitt verkefni að teikna hús sem á að byggja við hliðina á einu samstæðu verslunarhúsa frá tímum dönsku einokunarkaupmannanna sem enn standa á Íslandi. Það hefur Hjörleifur Stefánsson gert og fyrra húsið eftir teikningu hans reis 2005 og kannski verður byggt áfram næsta sumar. „Ég veit ekki hvað verður. Ég fékk þann heiður að taka fyrstu skóflustunguna að þessari viðbót en svo kemur það í hlut annarra að taka við,“ segir Jón Páll að lokum. V

x

Vísbending

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Vísbending
https://timarit.is/publication/281

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.