Helgarpósturinn


Helgarpósturinn - 15.04.1981, Qupperneq 18

Helgarpósturinn - 15.04.1981, Qupperneq 18
18 Miðvikudagur 15. apríl 1981 helgarpásturínn Enn um gjörninga Enn á ný eru gjörningar (per- formance) reyfaöir og nú I sjálfu Rikisútvarpinu. útvarps- ráö hefur s.s. ekki látiö sér segj- ast, þrátt fyrir mörg mótmæli og hörö i garð þess, frá lesend- um dagblaöa og „vinum alþýö- unnar” sem blöskrar meöferö rikisfjölmiðla á skattpeningi landsmanna. Otvarpið bætir bara gráu ofan á svart með þvi aö bjóöa nýlistarmönnum aö spjalla saman á „öldum ljós- vakans”, aðeins fáeinum dögum eftir Vökuþátt sjón- varpsins. Kl. 22.40 aö kvöldi hins 1. þessa mánaðar, voru þau saman komin i útvarpssal, Ólafur Lárusson, Magnús Páls- son, Arni Ingólfsson og Rúri (búriöur Fannberg), til að spjalla saman um gjörninga undir stjórn Tryggva Hansen. Geröu þau tilraun til aö nálgast hugtakiö og skýra það og tilurð þessarar nýstárlegu tjáningar i listum. Eftir fremur losaralegan og loðinn inngang Tryggva (betur hefði farið á því aö draga upp mynd af þróun gjörnina), hófust umræður milli fimmmenning- anna og var hlutur Magnúsar Pálssonar stærstur. Meö rökvisi og skemmtilegum dæmum, lifg- aði hann mjög umræöuna. Ég ætla að þátturinn hefði orðið litils virði, hefði nærveru hans ekki notið við. Slikt er skiljan- legt þar sem Magnús er aldurs- forsetinn og hefur að baki reynslu sem greinilega eykur viðsýni hans og gerir kappan að sannkölluðum „patri artis novis”. Það kom fljótlega i ljós eftir að Magnús hafði sagt söguna af Kjarval og ruslafötunni, að menn skorti rök til að skýra mismuninn á þessu uppátæki og nútima gjörningi, þó svo að slikt ætti að liggja i augum uppi. í stað þess að viðurkenna, að i reynd sé gjörningur, sviðsett uppátæki frammi fyrir hópi til- tekinna áhorfenda, var „uppá- koma” Kjarvals túlkuö sem ómeðvituð. Þarna fór að bera á vissum óheilindum i málflutningi gjörn- ingamanna. Þótt teoretiskt Sýnishorn af Performance (formúla Tryggva og annarra), sé gjörningur „hvaö eina sem tjáð er með athöfn, burtséð frá vissri stund og stað”, er hann i praxis allt annað. Hér á landi er gjörningur bundinn ákveðnum tima, rúmi og áhorfendum, skipulagður I þaula a priori. Þetta neitaði hópurinn að virðurkenna, jafnvel fyrir sjálfum sér. Gjörningi er ruglað saman við uppákomu (happen- ing), þvi ekki má vitnast, að gjörningur sé annað en sjálf- sprottin (spontan) tjáning. Óundirbúin tjáning Kjarvals var því afgreidd sem ómeð- vituð. En er þá Karpow og Flúxus ekki jafn ómeðvitað? Einhvern veginn fannst mér þó sem Magnúsi skyldist,- hvar hundurinn lægi grafinn. Eftir þennan rugling var haldið á önnur mið. Nú hefði hlustandi mátt ætla, að timi væri til að fara ofan I saumana, með ögn gagnrýnna hugarfari. Aftur reyndi Magnús að brydda á jarðbundnari umfjöllun. Þessi tilraun endaði langt fyrir utan ramma umræðunnar, i karpi um það hvort málaralistin væri dauð eður ei. Var það Arni Ing- ólfsson sem þessu stjórnaði. Það er ekki langt siðan Arni tók að sér hlutverk einhvers lags sjálfskipaðs „impressarios” gjörningalistarinnar. Honum er greinilega umhugað um að sem flestir leggi aðra tjáningar- miðla á hilluna og snúi sér al- farið að gjörningnum. En i stað þess að standa sjálfur skil á sannfæringu sinni. leggur hann „dauðadóminn” yfir málara- listinni i munn listfræðingum. Undirritaöur þekkir að visu list- fræðing sem grét fögrum tárum yfir „deyjandi málaralist” og var það Sir Herbert Read, en hann þekkir minnst 220 mynd- listarmenn sem undanfarna eina og hálfa öld, hafa spáð dauða málverksins likt og falli Babylóniu. Nú siðast er það Arni Ingólfsson sem kórónar þessa halarófu. Rúrý og ó'lafur andmæltu kenningum Arna um að gjörn- ingur væri andstæð málverki. Þetta var með gáfulegri augna- blikum umræðunnar, enda sáu þau i hendi sér: Ef gjörningur leysir málverkið af hólmi, þá fer höggmyndin, leiklistin og tónlistin sömu leið. En allir vita að fyrir aldamót var fundið upp listform sem sameinaði alla þessa þætti listar, kvikmyndin. Enn halda þó hin listformin prýðilega velli. Ólafur benti á hvernig heimildagerð (dokú- mentasjón) hefði tekið við af málverkinu sem skráningar- tæki gjörninga og þannig væru hlutirnir komnir i hring. Ég vil benda Árna á, að þrátt fyrir önnur tjáningarform, gat R. Rauschenberg ekki slitið sig frá málverkinu fullkomlega (viðtal i Art in America, mai-júni 1966). Þá er það harla einkennilegt, þegar Arni heldur þvi fram, að málarar reisi sér minnisvarða umfram aðra listamenn. Ég veit ekki betur en að ballet-- dansarinn Nijinski sé enn tign- aður sem mesti dansari allra tima, þött meir en 60 ár séu liðin frá þvi hann dansaöi sin siðustu spor. Það eru aðrir en lista- mennirnir sjálfir sem reisa minnisvarðana. Að lokum vil ég benda á, að það er ágætt að nota útvarpið i auglýsingaskyni, en til að kafa ofan i tjáningarform á borð við gjörning, þarf meira til en óundirbúið spjall. Það þarf að f jalla um hlutina á hlutlægan og gagnrýninn hátt, i umræðu og á prenti. Ég hef áður viðrað þá von og endurtek hana, að Ný- listasafnið riði á vaðið með slikt. Þeirra er tækifærið og akkurinn, að sem flestir opni augun fyrir nýjum stefnum i listum. E n það verður ekki gert með hofmóðugu froöusnakki, dylgjum eða sjónhverfingum. Timi umræöu um listir á ein- hverju hallelúja-plani, er löngu liðinn. Sveitamaður í ferðalögum Ferðasögur — sagnaþættir — mormónarit Eiriks Óiafssonar bónda á Brúnum. Vilhjálmur Þ. Gislason sá um útgáfuna. Bókakiúbbur Aimenna bókafé- lagsins, 1981. Bókaklúbbur AB hefur nýlega sent frá sér aðra prentun á rit- verkum Eiriks á Brúnum I út- gáfu Vilhjálms Þ. Gislasonar. Fyrsta útgáfa þessa ritsafns Eiriks kom út hjá tsafoldar- prentsmiðju árið 1946. Er þessi nýja útgáfa eins og sú fyrsta nema að myndskreytingar þeirrar útgáfu eru ekki með nú. Astæðan fyrir þvi aö rykið er nú dustað af þessu verki er efa- laust sú aö fyrir skemmstu var sýnd I sjónvarpi ný kvikmynd eftir Paradisarheimt Halldórs Laxness. Svo sem kunnugt er þá sótti Laxness efnivið sögu sinn- ar að verulegu leyti i ævi og verk Eiriks á Brúnum og hefur að vonum vaknað áhugi hjá mörgum á að kynnast þeim manni betur. En það þarf i rauninni ekki neina slika ástæðu til að gefa út verk Eiriks, þvi þau eru stórmerkileg i sjálfu sér og forvitnilegur vitnisburður um undarlegan mann og óvenjuleg örlög. Svo sem fram kemur i titli rit- safnsins skiptast verk Eiriks á Brúnum i þrjá flokka: Ferða- sögur, sagnaþætti og mormóna- rit. Eirikur á Brúnum. Feröasögurnar eru tvær og heita Litil ferðasaga og Onnur litil ferðasaga. Ein litil feröasaga segir frá ferð Eiriks til Kaupmannahafn- ar 1876. Er mestur hluti sögunn- ar lýsingar á þvi sem fyrir aug- un ber þar i borg. Má til dæmis nefna Tivóli, sirkus, dýragarð- inn, leiksýningar, tækniundur ýmisskonar, bæjarbrag og götu- llf. Horfir Eirikur á allt. þetta með galopnum augum undrandi sveitamanns ofan af Islandi sem kemur aftan úr steinöld til nútima stórborgar. Athyglis- gáfa hans er glaðvakandi og lýsingar furðu nákvæmar hvort sem hann er að lýsa grassprettu og vænleika fénaðar, tækni- undrum, gleðikonum eða veður- fari. Margvisleg smáatriði og athugasemdir fljóta með og gefa frásögninni skemmtilegan og persónulegan blæ. Stillinn er hátiðlegur og hlutlægur og nálg- ast oft islendingasagnastil og er iskoplegri andstöðu við það sem hann er að lýsa. Svipar frásagn- armáta og sjónarhorni Eiriks mjög til ýmissa fyrirrennara hans i ferðalögum, svo sem Jóns Indiafara og Séra Ólafs Egils- sonar úr Vestmannaeyjum sem hertekinn var af Tyrkjum 1627. Onnur litil ferðasaga er frá- sögn af ferö Eiriks og dvöl I Ameriku 1881—2. 1 þessari frá- sögn blandast saman á undar- legan hátt ferðalýsingar og at- huganir I svipuöum stil og i fyrri sögunni og ýmisskonar trúar- stagl, sem litið er varið i. Frá- sagnir hans frá Ameriku eru fremur stuttar og saknar maður oft þess að hann skuli ekki segja meira frá fleiru og itarlegar. En þarna er margt forvitnilegt að finna. Sögur og sagnir sem Eirikur skráði eru af ýmsu tagi. Eru þaö bæði þjóðsögur og frásagnir af samtimaatburðum. Lengstu frásagnirnar eru af Eyfellinga- slag, Tólf manna aðför aö Eiriki (vegna barns dóttur hans), Saga af brögðóttum karli (um ögmund galdramann i Aura- seli) og Huldufólkssögur. Eru þessar frásagnir allar hinar skemmtilegustu og nýtur sin vel frásagnargáfa Eiriks og hispurslaus still hans. 1 þessari bók eru valdir veiga- mestu kaflar úr trúarritum Eiriks, kaflar sem eru dæmi- gerðir fyrir þessi rit og lýsa meginskoðunum hans i trúar- legum efnum. Eirikur gerðist mormóni 1881, en sagði sig úr söfnuði þeirra 1889, þó hann héldi sig áfram við megin- skoðanir sinar. Þessir kaflar eru kannski ekki beinn skemmtilestur eins og flest ann- að I þessari bók, en þeir eru for- vitnilegur vitnisburður um skoðanir þessa sérkennilega trúarhóps við lok siðustu aldar. —G.Ást. N Bókmermtir eftir Gunnlaug Astgeirsson Meistarar enn á ferð Brian Eno & David Byrne-My Life In The Bush Of Ghosts. Brian Eno hefur viöa komið viö siðan hann hætti i Roxy Music. Hann hefur gefið út þó nokkrar sólóplötur og plötur þar sem hann hefur unnið með ein- hverjum hljóðfæraleikara, svo sem Robert Fripp, Jon Hassell hans, Low, Heroes og Lodger, og bandarisku hljómsveitina Talking Heads en Eno hefur stjórnað upptökum á þremur siðustu plötum þeirra, þ.e. More Songs About Buildings & Food, Fear Of Music og Remain In Light. Höfuöpaur, aðallagasmiður, gitarleikari og söngvari Talking Heads heitir David Byrne og með honum hefur Eno gert plöt- una My Life In The Bush Of Wl Ghosts, sem nýlega er komin út! A plötu þessari eru þeir Popp eftir Gunnlaug Sigfússon og nú siðast David Byrne. Margar platna Eno eru ákaf- lega skrýtnar og allar eru þær uppfullar af ýmsum tilraunum og skemmtilegum hugdettum. Eno hefur einnig stjórnað upptökum á plötum annarra en sjálfs sins, en hvar sem hann kemur við þá setur hann ætið mikinn svip á þær plötur sem hann stjórnar, þvi yfirleitt kemur hann einnig fram á þeim sem hljóöfæraleikari og stund- um lika sem lagahöfundur. Nægir i þessu sambandi að nefna David Bowie og plötur félagar aö gera tilraunir meö tónlist sem telja verður mjög i ætt við rythmiska tónlist negra I Afriku, en einnig veröur vart áhrifa frá arabatónlist. Það sem er þó athyglisveröast við plötu þessa eru raddirnar á henni, en þær eru flestar fengnar að láni og upphaflega ekki ætlaöar þessari tónlist. Þær eru hinsvegar sveigðar, bjagaðar, endurteknar i sifellu, og þar fram eftir götunum og allt fellur þetta þannig að tón- listinni að erfitt er að imynda sér að það hafi ekki veriö samið við hana. Þarna gefur til dæmis að heyra ónafngreindan stjórn- málamann, libanskan fjalla- söngvara, alsirska múslima, vinsælan egypskan söngvara og særingarmann frá New York. Þó plata þessi sé ekki nærri eins skemmtileg áheyrnar og Talking Heads plöturnar, þá er hún mjög athyglisverö og á köfl- um snilldarlega vel gerð. Eno hefur þvi bætt seinni skraut- fjöörinni enn I hatt sinn og um leiö fjölga þær i hatti David Byrne. Eric Clapton Another Ticket. Nú eru liöin rúmlega tiu ár siöan Eric Clapton sendi frá sér meistaraverkið Layla og enn bföum viö Clapton aðdáendur eftir plötu I sama gæðaflokki frá honum. En það ætlar að veröa djúpt á þvi að þessi meistari gitarins sýni aftur hvers hann er megnugur þegar hljóöfæri hans er annárs vegar. Frá þvi hann reif sig upp úr eymd og volæði heróinneysl- unnar fyrir sjö árum siðan hefur hann gefið út margar ágætar plötur, svo sem 461 Ocean Boulevard, No Reason To Cry og Backless, en þaö hefur helst verið á hljómleikaplötunum tveimur, EC Was Here og One More Night sem hann hefur látiö gitSrinn syngja að ein- hverju marki. Ég fyllist sem sagt alltaf sömu tilhlökkuninni þegar ég veit aö von er á nýrri Clapton plötu. Ég bið alltaf eftir nýju lagi sem muni frysta mig i stólnum likt og Precence Of The Lord, Have You Ever Loved A Woman, Bell Bottom Blues, Layla og fleiri lög gera i hvert skipti sem ég hlusta á þau. En það bara skeður ekki og með nýju plötunni, Another Ticket, veröur engin breyting þar á. Ekki það að Another Ticket sé léleg plata, öður nær, hún er mjög góð en þaö býr bara svo miklu meira i Clapton og hljóm- sveit hans. Það er ekki nóg með að Clapton fari sjálfur rólega i sakirnar, heldur heyrist skammarlega litið i pianó- leikaranum og söngvaranum Gary Brooker og gitarleik- arnum Albert Lee og finnst mér kraftar þeirra illa nýttir. Trommuleikur Henry Spinnettis og bassaleikur Dave Markee er sérlega góður og þegar á heild- ina er litið er hljómsveitin mjög pottþétt og er þetta liklega ein- hver besta hljómsveit sem Eric Clapton hefur haft á sinum snærum. Lögin sem eru flest eftir Clapton sjálfan eru yfirleitt mjög góð, en textarnir hins vegar slappir. Það er eins og oft áöur blues-lögin, sem heilla mig mest, lög eins og Blow Wind Blow, Floating Bridge og Something Special. Rokkar- arnir eru einnig ágætir. 1 laginu Catch Me If You Can fær maöur smá sýnishorn af þvi hversu Clapton og Lee væru megnugir saman ef þeir slepptu almenni- lega fram af sér beislinu. Það er þó ekki fyrr en i siðasta lagi plötunnar er heitir Rita Mae aö Clapton sýnir hversu góður hann er ef hann leggur sig fram, en þá bregður svo við að hljóð- blöndunin er á þann veg, að gitarinn nærri drukknar i hávaða hinna hljóðfæranna. A plötunni er einnig að finna ágætt country lag, Hold Me Lord, en ég hefði þó ekkert á móti þvi að Clapon sleppti alveg að spila þessa tegund tónlistar. Þess ber að geta svona i lók - in að plata þessi er tileinkuð bassaleikaranum Carl Dean Radle, en hann lék lengur og inn á fleiri plötur með Clapton en nokkur annar tónlistarmaður hefur gert. En Radle lést á sið- asta ári og mun hann vist vera enn eitt fórnarlambiö sem heróinið bætir i safn sitt.

x

Helgarpósturinn

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/47

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.