Tíminn - 31.05.1930, Page 1

Tíminn - 31.05.1930, Page 1
^ ©Jaíbfert 99 afgrei&sluma&ur ([imanf er HannDttg þ o r s t«4 n sfcó tttr, Sambanöstjástnu. Hrf fjaDtt. ^fgteibsía fflmans er t Sambon&sfjústnu. (Dpin baqieqa 9—(2T f. tf. - 2bnt 99«. XIV. ár. Reykjavík, 31. maí 1930. 36. blað. „Lánið er bæði um höfuðstól og vexti bein skuldbinding kon- ungsríkisins íslands, og til frekari tryggingar fyrir greiðslu þess, sem þarf til að standa straum af láninu, nákvæmlega á réttum gjalddögum, tiltekur ríkisstjómin hérrneð öafturkallanlega og bindur sérstaklega til hagsmuna fyrir handhafa, alla jafnt, að skuldabréfum láns þessa, tolltekjur Islands, þangað til innleystur hefir verið að fullu höfuðstóll lánsins og greiddir hafa verið allir • vextir af láninu; því er hérmeð lýst yfir, að tolltekjur þessar éru óbundnar nú*. (Skuldabréf enska lánsins, 14. gr., dags. 19. jan. 1922). Þokulýðurinn Annað opið bréf til Guðrúnar Lárusdóttur Við svar yðar til mín, frú Guðrún Lárusdóttir, í Morgun- blaðinu 29. þ. m., þykir mér hlýða að gjöra eftirfarandi athuga- semdir: I. Löngu áður en eg var orðinn læs, segist þér hafa „hlýtt á mál manna um stjórnmál". Þau orð yðar sé eg enga ástæðu til að draga í efa. Ber þetta sjálfsagt að skilja annaðhvort á þá leið, að eg hafi orðið seint læs eða að þér séuð komnar vel til ára yðar. En í þessu sambandi vil eg benda yður á það, með fullri virðingu, að mér virðast greinar yðar bera þess vott, að þér haíið ofmetið þann hagnað, sem af því hlýst,að „hlusta á mál njanna um stjómmál". Mér hefir ávalt skil- izt, að á slíkt „tal“ yrði að hlusta með mestu varúð og að þvl aðeins gæti pólitískur þroski áunnizt í viðræðum, að fleiri en ein stjórnmálastefna ættu sér þar talsmenn. Því miður hefir mér í yðar flokki virst kenna nokkurrar vanstillingar í þessu efni gagnvart skoðunum andstæð- inga. 1 minni sveit þekkti eg eina konu, sem ekki mátti sjá and- stöðublöð íhaldsflokksins á póst- húsinu, án þess að orðfæri Jienn- ar versnaði til stórra muna. Jafnvel fyrverandi flokksforingi yðar, Jón Þorláksson, lýsti yfir því á opinberum fundi ário 1928, að hann læsi ekki „Tímann11 — ,.héldi ekki það blað“. Minnist eg þess, að aðstandendur „Tím- ans“ ákváðu, að fundi þessum loknum, að senda Jóni Þorláks- syni blaðið ókeypis, ef vera mætti að foringi annars stærsta stjóm- málaflokksins í landinu fengist þá til að „hlusta á mál“ annara en sinna skoðanabræðra í stjóm- málum. Vegna þess, að mér þykir, af framantöldum orsökum, ástæða til að efast um, að „tal“ flokks- systkina yðar hafi gefið yður rétta mynd af stjómmálaástand- inu, eins.*-og það er í raun og vem og hefir verið undanfarinn tíma, vil eg nú nota orðaskifti okkar sem tilefni til þess að segja yður stutta en eftirminnilega sögu við- víkjandi yðar eigin flokki og starfsemi hans í íslenzku þjóðlífi. II. Til þess að gjöra frásögn mína sem einfaldasta og skilmerkileg- asta, finnst mér réttast að velja einn einstakan mann og sögu hans, sem tákn flokksins alls. Vitanlega gæti eg valið til þessa einhvern íhaldsmann af handa- hófi, t. d. Guðmund Jóhannsson Lrá Brautarholti eða Stein Stein- dórsson í Landakoti, sem oft hef- ir mætt fyrir ihaldsflokkinn á póiitískum fundum í Reykjavák og suður með sjó. En eg kýs heldur að velja einiivern þeirra, sem lengst haía tekið þátt í flokksstarfseminni. Þess vegna vel eg sjálfan fyrv. formann í- haldsflokksins, Jón Þoriáksson. Með engu móti er hægt að telja ilokknum gjört rangt til með því að taka þann mann sem dæmi um starfsemi flokksins. Þeim manni getið þér hvorki né viljið afneita sem flokksbróðui-. Jón Þorláksson hefir fengizt við stjórnmál rúmlega 20 ár, og ailtaí verið talsverður áhrifamað- ur meðal samherja sinna. T. t. mun hann jafnan hafa ráðið miklu um nafngift flokks síns, þangað til fyrir einu ári síðan. En á þessum tuttugu árum hefir flokkur hans gengið undir sjö nöfnum alls, en þau eru þessi: . 1. Heimastj ómarflokkur. 2. Sambandsflokkui-. 3. Hinn nýi heimastjómar- flokkur. 4. Sparnaðarbandalag. 5. Borgaraflokkur. 6. Ihaldsflokkur. 7. Sjálfstæðisflokkur. En þar með er ekki öll sagan sögð. Stundum hefir flokkurinn verið í svo miklu nafnahraki, að andstæðingar hans hafa orðið að velja honum nafn, til þess, að hægt væri að tala um hann opin- berlega. Þannig var flokkurinn urn hríð nefndm- Moi’gunblaðs- flokkur eftir aðalmálgagni sínu hér í Reykjavík, af því að honum hafði þá verið svo brátt að kasta nafni sínu, að ekki vannst tími til að taka upp annað nýtt! Á landsfundi íhaldsmaxma, sem haldinn var seinnahluta vetrar 1929, í þeim tilgangi fyrst og fremst að ráða fram úr nafna- vandræðunum síðustu, komu fram eigi færri en 10 tillögur um nýtt naín og voru sumar þeirra jafn íjarri hver annari að merkingu og austrið vestrinu. Gömlu nöfn- in reyndust þá öll ónothæf sök- um óvinsælda. Þá var það ráð upp fundið að taka upp vinsælt flokksheiti fornra andstæðinga. En eins og yður er kunnugt, hafa gamlar minningar og blöð annara flokka, bjargað þessu nafni frá því að festast við í- haldsflokkinn. Þrátt fyrir þessi sífelldu nafna- skifti, hefir stefna Jóns Þoriáks- sonar og þeirra stjórnmálamanna, sem honum líkjast í hugsimar- hætti, jafnan verið hin sama. Greinargjörð Jóns Þorlákssonar fyrir þessari stjórnmálastefnu f birtist í einu víðlesnasta blaði landsins árið 1908 og hljóðar svo: „pað eru venjuiega hinir einaöri liorgaiar 1 hverju þjóOl’álagi, sem sKipu íhaidsilokkinn. þeir eru ánægö- ii' meo sinn eigin liag og iinna þessvegna ekki, ao þörl sé hreytinga eoa hóta á hag þjóöarinriar". ruttugu arum siðar, áriö 1928, mynoi don Poriáksson ekki hala geiio snka jatningu. Því aö þeg- ar aöstaöa augnabiiksms krafðist þess, og þegar J. Þ. héit, að játningm væri gieymd, tók liann sjáiíur upp iiLaidsnaínið handa ser og samherjum sínum. III. Finnst yður það ekki eftirtekt- arvert, að Jón Þorláksson eða samherjar hans, skuh sex sinn- um hafa séð ástæðu til að skifta um nain á fiokki sínimi ? Og finnst yður þetta ekki ennþá eft- irtektarverðara, ef þér lítið á það, að hinir tveir aöalfiokkarnir í iandinu hafa aldi-ei séð ástæðu tii slíkra breytinga? Ef þér viljið skilja þetta fyrir- brigði tii íulis, ættuð þér að lesa dáiítið meira í áðurneíndri grein Jóns Þorlákssonar frá 1908. J. Þ. skýrir frá því í þessari grein, að íhaldsmennirnir vilji aldrei láta bera á því, að þeir „séu ánægðii’ með siim hag“ eða, að þeir „fmni ekki, að þörf sé breytinga eða bóta á hag þjóðarinnar“. J. Þ. segir, að þessir menn hafi æfin- lega á stefnuskrá sinni einhver mál, sem gangi 1 augun á almenn- ingi, t. d. sparsemi á fé rikisins. En hann segir líka, að stefnumál íhaldsflokkanna séu sjaldan ann- að en fögur orð, því að þeir reyni æfinlega að sjá svo um, að ekki verði hróflað við þeirra edgin hagsmunum. Ef þér hefðuð verið andstæð- ingur Jóns Þorlákssonar árið 1908, myndi hann vafalaust hafa sagt, að þér gætuð talað djarft um ^piðgæðis-, mannúðar- og uppeldismál“, því að þetta orða- lag væri svo óákveðið, að þér gætuð a. m. k. alltaf sloppið frá því, með því að ganga í „spam- aðarbandalag“. En J. Þ. láðist að, geta eins, þegar hann var að lýsa íhalds- flokkunum árið 1908. Hann gleymdi að geta þess, að sann- leikurinn kemur æfinlega fram um síðir. „Maðurinn frá Suður- Ameríku“ kemur upp um þá, sem ekki sjá „þörf breytinga eða bóta á hag þjóðarinnar“. Þá eru nafnaskiftin eina úrræðið. IV. Eg veit ekki, hvorfc þér hafið tekið eftir því, að nafnaskiftin á flokki yðar, eru nokkumveginn jafn mörg og þær aðal þingkosn- ingar, sem fram hafa farið í landinu á sama tíma. Af hverju haldið þér, að flokkurinn leggi mesta stund á að dylja sig, þegar kosningar fara í hönd? Ef yður væri ekki málið skylt, mynduð þér svara þeirri spurningu án þess að taka yður umhugsunar- frest. Þó er annað fyrirbrigði í flokki yðar, sem eg býst enn síður við, að þér hafið veitt athygli, en gjört hefir vart við sig við tvö síðustu landskjörsframboð. Þetta fyrirbrigði er í því fólgið, að flokkurinn býður fram óþekkta menn við kosningar. Um haustið Frh. á 2. síðu. Þegar „verkin tala“ Nl. Hér birtast sýnishorn af upp- dráttum, sem gjörðir era fyrir mínniháttar býli, en til þeirra eru veitt flest lán úr Byggingar- og landnámssjóði. Þeir eru allir (J. Þ.) skúr. Verð nálægt kr. 6000,00. I sumar verða gjörð svona hús í Akurseli, Hróastöðum og Vestra- Landi, allir í Norður-Þingeyjar- sýslu og Kálfalæk í Mýrasýslu. Akursel í Norður-þingeyjarsýslu (vesturhlið, suðurstafn). gerðir af teiknistofu sjóðsins(Jóh. Kr.) og einnig uppdrættimir af sveitabæjum, sem út komu síðast. I. myndin sýnir hús að stærð IOV2XII álnir (innanmál), ein- III. íhyndin sýnir noklcru stærra hús, enda eftirsótt teikn- ing. Stærð 9V^'X tæpar 12 al, einlyft með rismiklu lofti og geymslukjallara. Á aðalhæð er Sandnes í Strandasýslu (austurstafn, suðurhlið). lyft með lítið niðurgröfnum kjall- ara. I kjallara er eldhús og borð- stofa sameiginlegt, búr, þvotta- hús og geymsla, auk fordyris og stigagangs. Á aðalhæð baðstofa, fordyri, rúmgott og vel bjart and- dyri, baðstofa, hjónahús og eld- hús, sem 6—8 manns geta borðað í. Á lofti þrjú svefnherbergi og geymsla. Áætlað verð kr. 9000,00. Holtsmúli í SkagafirSi (austurstafn, suðurhlið). tvö svefnherbergi og forstofa, en geymsla á lofti. Til þess að draga úr verðinu eru herbergin lítils- háttar undir súð (vegghæð 3 al.). í fyrra var hús í Akurseli í (suðurstafn). Norðurþingeyjarsýslu gjört eftir þessum uppdrætti. Allur kostnað- urinn, án flutninga, vai’ð nálægt kr. 7000,00. Allir útveggir tví- steyptir og hitun frá miðstöðvar- eldavél. I sumar verður svona hús gjört að Þórastöðum í Strandasýslu. II. mynd sýnir húsið í Sand- nesi í Strandasýslu. Stærð 7X12 al. Það er einlyft án kjallara og loft yfir með hálfveggjum. Niðri er eldhús og borðstofa (sameigin- legt), búr, „stofa“, anddyri og fordyri. Á lofti þrjú herbergi og rúmgóður skápur. Við norðurhlið þess koma útihús eða geymslu- I sumar á að byggja upp bæi eins og uppdrátturinn sýnir: að Holtsmúla í Skagafirði, Hálsi í Öxnadal, Bitru við Eyjafjörð, Sýrnesi í Suður-Þingeyjarsýslu Ámundakot í Fljótshlíð (suðurstafn). og víðar. I fyrra var gjört ný- býlishús í Fremstafelli í Suður- Þingeyjarsýslu mjög áþekkt þess- um uppdrætti, en talsvert minna. IV. myndin sýnir lítið eitt stæn-a hús en mynd III. og með jafnmörgum herbergjum niðri, en einu fleira á lofti. Stærð: IOI/2X 12 al. Verð um kr. 9500— 10000,00. Eftir þessum uppdrætti og öðrum áþekkum verða gjörð allmörg hús. Þar á meðal að Knaramesi í Gullbringusýslu, Norður-Reykjum í Kjósarsýslu, Eldjárnsstöðum á Langanesi, Túni í Flóa og sennllega að Eyri við Fáskrúðsfjörð. 4

x

Tíminn

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.