Tímarit.is
Sřg | Titler | Artikler | Om os | Spřrgsmĺl og svar |
log pĺ | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Norđanfari

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Vis i nyt vindue:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Vertical fit


Din browser understřtter ikke PDF-filer
Klik her for at se siden som JPG
Norđanfari

						\ORMNFARI,
21. ár.
Akureyrí, 24. nóvember 1882.
Nr. 39.—40.
í p. á. «þjóðólfi», 16. blaði (24/7 82)
hefir einhver J. J., sem líklega er sjálfur
ritstjóri «þjóðótfs», sett ritdóm um hina ný-
prentuðu sögu: «Brynjólf Sveinsson byskup»
eptir Torfhildi þorsteínsdóttur Holm. Rit-
dómarinn getur pess, að höfundurinn sje lítt
eða ekki kunn hjer á landi, en hafi orðið
kunn meðal íslendinga í Vesturheimi, pví að
hún hafi látið prenta smásðgur nokkrar í
«Framfara» og hafi að minnsta kosti tvær af
peim birzt í dönsku blaði, er komi út í Chicago.
Sögur pessar pykist hann pó pekkja til hlítar
og lýsir yfir pví, að pær sjeu sprottnar útúr
veikluðu og spenntu ímyndunarafli, svo að
pær gangi út fyrir öll takmörk verulegs sann-
leika, og líkir peim saman við riddarasögur
miðaldanna.
Dómur pessi er ástæðulaus eg gagnstæði-
legur öllum sanni. Smásðgur frú Torfhildar,
er birzt hafa í «Framfara» og annars staðar,
lýsa fiestar eða allar mjög blátt áfram og eðlí-
lega ýmislegri stefnu mannlífsins og hvers-
dagslegum atvikum, en að pví leiti er svip-
aður blær á peim, að sðguskáldið trúir á guð
og pátt guðlegrar forsjónar í kjörum mann-
íinna, og kemur speki hans og gæzka og rjett-
visi og aðrir eiginlegleikar sem í skuggsjá
víða fram í sögunum, svo sem peir og birt-
ast margvíslega í mannlifinu. það er auð-
vítað, að margt mun megar að peim finna,
bæði hvað orðfæri og efnismeðferð snertir,
en pó" að málverkið sje eigi allstaðar jafn fag-
urt og sumstaðar fremur dauft og áhrifalítið,
pá er pað nær allstaðar trútt, og fer hvergi
út fyrir takmörk pess, sem getur átt sjer
stað. þar eru engir englár nje djðflar, en
tómir mennskir menn. í peim er ekkert,
er beri vott um veiklað og spennt ímyndun-
arafl, nema ef ritdómarinn kallar trú og traust
á guði veiklun og spenning. En líkara pykir,
að dómurinn eigi rót sína í fljótfærni og minn-
isförlun, hafi hann nokkurntíma farið yfir
sögurnar með athygli, sem mjögpykirefnnda.
það yrði oflangt mál að skýra frá efni
hverrar sögu pessu til sönnunar, en peim til
bægðarauka, er ætti kost á og kynni að vilja
kynna sjer pær og sannfærast svo af eiginni
raun, vil jeg nefna pær, sem mjer eru kunn-
ar, og vísa til, hvar pær eru, og drepa um
leið lítið eitt á einstök atriði.
«Spekingurinn og heimskinginn*
(Framf. 1,23, 14/5 78, 91. bls.). Saganerum
guðlausan spjátrung, er gamall guðhræddur-
maður rak svo í vörðurnar, að hann varð inni-
lega sneyptur. Enginn getur neitað, að svo
geti opt við borið, og ðskandi væri, ef rit-
dómaranum svipar til slíks «spekings», pá
megi hann verða innilega sneyptur honum
til samlætis.
«Andvari» (Framf. 1,2C, e/6 78, 100 til
102. bls.). þýðing peírrar sögu eptir Hall-
dór Briem er prentuð í «IUustreret Familie-
blad» (1,7, Cbicago^ maí 1879, 54.-55 bls.).
þýðarihn fer hjer um bil svo felldum orðum
um sðguna í brjefi til ritstjórans: «Að
mfnum dómi er sögukorn petta einkar heppi-
Ieg lýsing á íslenzkum bóndamanni, að pví
er snertir hugsunarhátt hans, — pað er að
segja: bóndamanni, er lengstan aldur hefir
lifað kyrrlátu sveitarlífi og eigi hefir notið
neinnar æðri menntunar, en hefir ráðvandlega
stundað atvinnu sína, og fetað lífsferil sinn
«toiling, rejocing, sorrowing», eða
haldið jafnt fram hversdagslegum störfum í
meðlæti og mótlæti. IÁ efri árum rifjast
upp fyrir honum æskuáíín, og unaðsemdir og
áhyggjur lífsins standa öndverðar fyrir honum.
Mótlæti, sem ber að höndum, vekur hjá
honum angurblíðar tilfinningar, en bugar
hann eigi. það hefur hann upp yfir stopul-
leik hins jarðneska. Sorgin lætur hann finna
til eiginnar tignar, og á peirri huggunarlind
bergir hann sjálfur ogbyrlar öðrumríkuglega».
Á penna dóm hefir ritstjóri blaðsins (Henrik
Harthe) eflaust fallizt og pví ásamt tekið
penna brjefkafla pýðarans í blað sitt.
«Guð heyrir börnin» (Framf.
1,80, 5/7 78, 118. bls.), — og Ljós milli
lífs og dauða» (Framf. 1,34, 8/g 78, 135.
bls.). — Fyrri sagan er um fjögra vetra mey,
er með barnslegu trausti biður guð fyrir
föður sínum í sjávarháska,   og hann bjargast,
en hin síðari er um deyjanda gamalmenni,
er biður guð að annast fáráðan sotí sinn, og
elding varð sveininum að bana um sömu
mundir. Báðar sðgurnar gefa í skyn afl
trústyrkrar bænar. Enginn getur pví á móti
borið, að saman geti borið bæn og hrepping
pess, er um er beðið, og ósvífið er að kalla
pað ósatt (ófaktískt), að guð geti bænheyrt.
Stjarnan mín (Framf. 2,7, 2S/12 78,
26—27. bl.). Sagan sýnir, hversu lítilfjðrleg
atvik, svo sem stjörnuhrap, getur einart haft
áhrif á hugarfar manna og lífsstefnu, og er
pví líkt mjög almennt.
«Seint fyrnist forn ást» (Framf.
2,i3_i4- 28/2 og % 79, 50-51 og 54.-56.
bls.). Fyrirsðgnin gefur í skyn efnið, og
hljóta allir að viðurkenna, að pað reynist
einart satt, og að minnsta kosti er skapferli
unnustunnar, er á endanum tengist elskhng-
anum, eins og pað kemur fram í sögunni,
sanníslenzkt.
«Tárablómið» (Framf. 2,29, 14/8 79,
116—117. bls.). Að pví er jeg hefi vit á,
ber sú saga afli bænarinnar og undursam-
legum vegum forsjónarinnar fagurlega og
kröptuglega vitni í prekmiklu og hátignarlegu
máli.
«Heiðarbærinn» (Framf. 2,85, M/tt
79, 140—142. bls.). í peirri sögu er sam-
band viðburðanna sumstaðar eigi alls kostar
vanalegt eða sennilegt. |>að er eigi viðfeldið
að ferðamaður fari að preifa f koll á ókunnum
manni og spá síðan af beinalaginu, að hann
muni á sínum tíma hárreita konu sína, og
að pað skuli síðan rætast á fyrri konu hans
á tilteknum tíma í viðurvist sama manns.
þó verður eigi fullhermt, að slíkt sje fyrir
utan öll takmörk verulegs sannleika, og mjög
er sagan ókeimlík riddarasögum, eins og allar
hinar.
Auk pessara sagna S «Framfara» hafa
birzt eptir sama höfund tvær sögur í öðrum
blöðum. önnur er i «IllustreretFamiIieblyd»
2,15, Chicago marz 1880, 19.—20. bls.), og
heitir: «Gunnlög og Sigrid* (Gunn-
laugur   og   Sigríður),   falleg  saga.    það blað
Lítil frásaga iír dýraríkinu.
«þú getur nú farið heim pfna leið, góð-
in sæl. Jeg kann ekki við petta, að pað sé
haft eftirlit á mér eins og barni á sunnudög-
um. þú veizt, að jeg er vanur að vilja fara
minna ferða um eftirmiðdaginn, pegar jeg
kem úr kirkjunnb, sngði grárselur, ungur og
föngulegur nf peirri tegundinni, sem kallaðir
eru landselir við konu sína, er synti til hlið-
ar við hann nokkra faðma frá landssteinum og
horfði til hafs.
»Ha,  ætlarðn virkilega að fara að drolla
núna, Brynki?    Ættarðu ekki að koma með*
heim?» spurði konan, er sýndist í meira lagi
roskin og ráðin.
«Nei, Tobba, ekki sem stendur. það
má ekki oft heita, sem jeg kem til staðaring;
pví jeg kem par varla, nema pegar jeg fer til
kirkju — brennivíns ferðirnar tel jeg ekki,
pví að pað eru sjálfsagðar nauðsynjaferðir —;
en í kirkjuferðunum hlýt jeg að ljúka af öll-
um erindum mínum bæði við einstaka menn
og við almenning, og svo . . . .
«Og svo, já», sagði kæpan, um leið og
hún kinkaði kollinum og lygndi augunum
ámátlega.
«Jeg veit, pú ert hrædd um, að jeg
gangi til skytnings og drekki mig drukkinn;
en veiztu pá ekki, heillin, að jeg ætla að
ganga í bindindisfelagið, jafnskjótt og vorar?»
«þú í bindindisfélagið! Heyr á end-
imH — En, Brynki, hvers vegna gengurðu
pá ekki í pað nú pegar?»
«Tobba, — ertu alveg frá vitinu? þykir
per tiltökumál, pótt jeg gangi ekki í bindindið
nú eins og á stendur heima hjá okkur? Hve-
nær hefur pess verið krafizt af sel, að hann
gengi í bindindi frá brennivínskvartili, sem
er milli hálfs og fulls?»
«Ó, bannsett brennivínskvartilið! það
vildi jeg óska, að pað yrði dottin af pví hver
gjörð, pegar jeg kem heim».
«Mæltu manna ormust, kæpan pin».
-77-
«En jeg segi pér pað, Brynki, í fullri al-
vöru, að ef pað atvik kemur fyrir oftar, sem
kom fyrir á dögunum, pá má bver kæpa sem
vill, ganga í minn stað og halda saman við
pig; jeg segi pá hátíðlega skilið við pig».
«Hefurðu lært petta af messunni, gæðska?»
«Nei, vinur, jeg kunni pað áður, og jeg
kann líka dálítið meir og — hafðu nú petta!
það gildir einu, pó pú munir pað».
Með pessum orðum rak kæpan manni
sfnum löðrung með hreifanum og small svo
vel í að bergmálið kvað við í klettunum við
sjó fram,
«Fyrir hvað á jeg petta skilið;» mælti
selurinn og stillti bræði sinni vel.
Hafirðu ekki átt pað skilið í petta skifti,
pá hefurðu unnið til pess í annað skifti; og
slæpstu í»ú í kvöld mín vegna eins og pu
vilt, pví að jeg hef pó dálítið náð mér niðri
á per. Jeg loka bænum og fyrirbýð per að
gjðra pig að næturdraug».
«Vel mælt, húsfreyja»,
					
Hide thumbnails
Side 77
Side 77
Side 78
Side 78
Side 79
Side 79
Side 80
Side 80