leiminu Þegar McDonald's var opnaður á Íslandi í fyrsta sinn borðaði Davíð Oddsson fyrsta hamborgarann. McDonalds hefur átt undir högg að sækja að undanförnu og var rekið með tapi í fyrsta sinn í sögunni á síðasta árs- fjórðungi. Lokað á verkalyðsfélög Margt í starfsháttum McDonald's hefur orðið tilefhi málaferla og baráttu en hörðust hefur barátta þeirra verið gegn þvi að starfsmenn þeirra i Banda- ríkjunum gangi í verkalýðsfélög. Sú barátta varð hvað hörðust snemma á áttunda áratugnum en var jafnan kveð- in niður. Starfsmenn McDonald's voru þá neyddir í lygamælispróf og hótað brottrekstri ef svör þeirra um afstöðu til verkalýðsfélaga þóttu grunsamleg. Svo virtist sem baráttunni væri að ljúka 1997 þegar hópur starfsmanna McDonald's í Montreal í Kanada ákvað að ganga í verkalýðsfélag staðarins. McDonalds' réð 15 lögfræðinga til að berjast gegn þessari fyrirætlan starfs- mannanna. Málaferlin stóðu í heilt ár og lauk með því að réttur starfsmanna til að ganga í verkalýðsfélag var viður- kenndur. Þegar það var ljóst lét McDon- ald's loka veitingastaðnum fyrir fullt og allt. Þetta hafði áður gerst í kringum 1970 í Lansing í Michigan þar sem McDonald's var lokað af sömu ástæðu og nýr veitingastaður reistur neðar við götuna. McDouald's er með rúmlega 30 þúsund veitiugastaði á sín um snærum í heiminum. Þessir staðir eru almennt taldir merkisberar bandarískra lífshátta og hafa sem slíkir oft orðið skotspónn manna af pólitískum ástæðum. Davíð fyrstur McDonald's hefur verið á íslandi í allmörg ár og vakti mikla athygli þegar fyrsti staðurinn var opnaður og Dav- íð Oddsson beit í fyrsta hamborgarann í sviðsljósi fjöl- miðlanna. Mörgum fannst að loksins væri ísland orðið reglulega cosmopolitan". McDonald's er í sérbyggðu húsi við Faxafen en nýlega var veitingastaðnum í Austur- stræti lokað eftir nokkurra ára rekstur en enn er opið í Smárahverfinu í Kópavogi. Faraldur fitunnar Þau málaferli sem eru í pípunum gegn McDonald's og varða of feita viðskiptavini er athyglisverður í Ijósi þró- unar holdafars amerísku þjóðarinnar og þeirra þjóða sem aðhyllast skyndibitaát að amerískum hætti. Offita er nú skilgreind í Bandaríkjunum sem faraldur og vex hröðum skrefum í öllum aldurshópum, burtséð frá kyni, aldri eða menntun. í dag eru um 44 milljónir Bandaríkjamanna of feitar og 6 mihjónir i viðbót eru ofurfeitar sem þýðir meira en 100 pundum yfir kjörþyngd. í 37 ríkjum Bandaríkjanna eru meira en 15% íbúanna of feit. Eftir þvi sem bandarískir skyndibitastaðir hafa breiðst út um heiminn i keðjuformi hefur þyngd íbúa hvers lands hækk- að í kjólfarið. Á árunum milli 1983 og 1993 tvöfaldaðist fjöldi skyndibitastaða í Bretlandi en fjöldi þeirra sem töld- ust of feitir tvöfaldaðist einnig á sama árabili. Það stríð sem er að hefjast með málaferlum fyrir bandarískum dómstólum gæti því boðað upphaf endaloka þessarar þróunar. Kannski er tími hamborgara og franskra að líða undir lok. -PÁÁ (Byggt á: salon.com, Herald Tribune og Fast Food Nation eftir Eric Schlosser) null