Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšviljinn

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Žjóšviljinn

						4 SlÐA — ÞJÖÐVILJINN — Sunnudagur 23. apríl  1967.

NY ISLENZK KVIKMYND:

ÍSLENZKT

SKART

? Þjóðviljinn hafði spurnir af því að nýlega

væri lokið töku kvikmyndar um íslenzka skart-

muni, og mun hún vera fyrsta kvikmyndin sem

tekin er um þetta efni. Kvikmyndatökumaður-

inn Ásgeir Long, sem stendur að gerð þessarar

myndar, brást vel við því að segja lesendum

Þjóðviljans nokkuð um mynd þessa, en Ásgeir

er þegar kunnur fyrir fyrri kvikmyndir sínar or

ljósimyndir.

—   Hver eru tildrög að því,

að þú tókst þessa mynd?

—   Þótt það hljórni nú

kannski undarlega, þá er það

upphaf þess að ég hef gert

þessa rhynd, sem heitir Islenzkt

skart, áð ég hafði gert kvik-

mynd um einn þátt í íslenzku

atvinnulífi.    Það    var    myndin

»Sjómannalíf sem ég tók þegar

ég var vélstjóri á togara og hef

ég sýnt hana víða. Mér datt þá

í hug að gera kvikmyndir um

fleiri þætti úr atvinnulífinu,

en eins og oft vill verða þegar

unnið er að slíku af vanefnum

verður að leita á þau svið sem

maður hefur einhver tengsl við

í  gegnum  kunningsskap.

Svo vildi til að einn góður

kunningi minn, Valur Fannar,

rekur gullsmíðaverkstæði og er

einnig áhugamaður um ljós-

myndir og kvikmyndagerð.

Varð það þvi úr að við hófumst

handa að gera kvikmynd um

íslenzka  silfur-  og  gullsmíði.

Þetta var fyrir u.þ.b. fimmtán

árum, og byrjaði ég að taka

myndir á vinnustofu Vals. Svo

lá þetta alveg niðri af ýmsum

ástæðum, þar til í ársbyrjun í

fyrra að ég tók til við betta

aftur.

Frá fyrstu tíð

I   fyrstu   var   hugmyndin   að

kvikmyndin sýndi aðeins nútíma

gullsmíði, en oft breytast allar

áætlanir þegar maður fer að

vinna að verkinu og kynnast

viðfangsefninu betur. Við sáum

fljótt að þetta efni var alltoi

takmarkað til að gera úr því

heila kvikmynd, svo að mér

datt í hug að bera þetta undir

Kristján Eldjárn þjóðminjavörð-

Hann tók okkur vel og vísaði

okkur á Þór Magnússon, forn-

leifafræðing og starfsmann við

Þjóðminjasafnið, sem er manna

fróðastur um 'íslerizka silfur-

smíði og er einmitt að vinna að

því nú að gera skrá um alla

þá merin sem^ stundað hafa

gull- og silfursmíði. Hefur Þór

orðið okkur mikil hjálparhella

við  gerð  kvikmyndarinnar.

Erindi okkar á Þjóðminja-

safnið var i rauninni það að

leita uppi verkfæri sem áður

fyrri voru notuð við gullsmíð-

ar, til að við gsetum brugðið

upp mynd af gömlu gullsmíða-

verkstæði. En okkur varð

fljótt ljóst hverja námu af

fróðleik um íslenzka skart-

gripi þar var að finna. Svo

að niðurstaðan varð að lokum

sú, að við höfum gert kvik-

mynd um íslenzkt skart frá

fyrstu tíð.

Efnivið í þann hluta myndar-

innar sem fjallar um fyrri tíð

er    óvíða    annars    staðar    að

Beltisendi og sproti í gömlum stíl, loftverk.

finna en í Þjóðminjasafriinu,

en þó eru nokkrir hlutir, sem

sýndir eru í myndinni frá

gömium tíma, í einkaeign.

Sáralítið er til af skartgrip-

um frá allra elztu tíð, en elzti

silfurgripurinn sem til er í

safninu og álitið er að smíðað-

ur sé hér heima er Þórshamar.

Konum þótti hann alltof viða-

mikill til að klæðast í, þdtt

hann væri einungis viðhafnar-

búningur. Þá var það fyrir til-

stuðlan Sigurðar málara að

búningnum var breytt og hefur

áreiðanlega orðið til þess að

hinn tígulegi íslenzki kvenbún-

ingur  helzt   enn   við   lýði,   þótt

.....¦¦™i«;sa««».........................i.........a^~Bmi«wwB~i

Ásgeir Long að vinna aö klippingu á kvikmynd

liristóícr Pétursson, á Kúludalsá, á vinnustofu sinni.

en algengt var, eirikúm á ofan-

verðri 10. öld, að menn bæru

þetta táknmerki Þórs bæði sem

skart- og verndargrip. Einnig

sýni ég beinagrind sem fannst

í fornu kumli, voru skartgripir

á beinagrindinni er riún fannst,

felddálkur, sem notaður var til

að halda saman yztu skikkju,

og þriggja blaða . brjóstnæla.

Eru þetta. elztu minjár irai ís-

lenzka skartgripi.

Annars yrði of langt mál að

fara að lýsa þeim gömhi skart-

gripum sem sýndir eru í mynd-

ini, enda er sjóh sögu rikari

þegar farið verður að sýna

myndina.

Kvenbúningurinn

í mynd sem á að sýna ís-

lenzkt skart hlýtur íslenzki

kvenbúningurinn ' og allt' bað

skart sem honurh' "fylgir að

skipa veigamikinn séss.''En ó-

vænfcan vanda bar að höndum

þegar kom að þeim þætti

myndarinnar að sýna konur í

hinum fornu íslenzku kvenbún-

ingum sem til eru' á safninu,

því'að konúr á þéirii tíma hafa

verið svo smávaxnár, að jafn-

vel stúikur sem nú kaúast nett-

vaxnar komast með éngu móti

í þá. Þjóðdansafélágið hljóp

þá undir bagga og lánaði okk-

ur búninga sem það hefur látið

gerá eftir  fornri   fyrirmynd.

Að sjálfsögðu er sýnd hin

nýrri gerð af kvenbúningum,

en sem kunnugt er var. bessi

íslenzki þjóðbúningur ., svo til

óbreyttur öldum saman þar til

svo var komið um miðja 19.

öld að svo virtist sem hann

ætlaði   að   hverfa   með   öllu-

margir sakni hins gamla. Og

til skamms tima hefur silfur-

skart á þennan búning verið

eitt meginviðfangsefni íslenzkra

gullsmiða.

Af gamla

skólanum

Þá var komið að þeim þætti

myndarinnar að sýna guli-

smíðaverkstæðí með gamla

sniðinu. Ætluðum við aðfálán-

aða muni úr verkstæði Jóns

Sigmundsson sem geymt er í

kössum á Iðnminjasafni Reykja-

víkur. Var ætlunin að stilla

þessu upp og dubba einhvern

upp í að leika gamlan gull-

smið. Þór Magnússon safnvörð-

ur beriti okkur þá að að þetta

væri óþarfa umstang, þvi að

hann vissi af gömlum ' manni

sem enn stundaði gullsmíðar að

vísu með nútímaverkfærum, en

geymir enn öll sín gömlu á-

höld í verkstæði sínu sem er

dæmigerð aldamótasilfursmiðja

og hefur hann srníðað mörg

verkfæranna sjálfur.

Maður þessi er Kristófer

Pétursson á Kúludalsá undir

Akrafjalli. Kristófer er ættað-

ur frá þeirri frægu Stóru-Borg

í Víðidal, fæddur 1887 og er

elzti starfandi gullsmiður á

landinu. Hann hlaut ekki aðra

kennslu um gullsmíðar en 3ja

mána.ða tilsögn hjá Jóni Leví

gulismið í Reykjavik árið 1907.

Kristófer bjó lengst af á búi

sínu á Stóru-Borg en alla tíð

mun hugur hans hafa hneigzt

meir að gullsmíðinni en bú-

skapnum. En það mun svo með

Kristófer sem marga aðra lista-

menn hér áður fyrr, að þeir

hafa orðið að stelast til þess

frá búskapnum að sinna köllun

sinni. Sagði Kristófer mér að

hann hefði aldrei þekkt í sund-

ur rollurnar alla sína búskap-

artíð, en nú í ellinni getur

hann loks farið að helga sig

áhugamáli sínu. Er ég mjög á-

nægður með að hafa fengið

tækifæri til að festa á filmu

þennan síðasta gullsmið okkar

af gamla skólanum.

Nýi tíminn

Þegar ég taldi nú töku mynd-

arinnaar að mestu lokið snéri

ég mér til Björns Th. Björns-

sonar listfræöings og bað hann

semja texta við, myndjna. Þeg-

ar Björn hafði kynnt sér það

sem ég hafði tekið, benti hann

mér á margt sem hann taldi

vanta í myndina, o'g kom rrieð

góðar tillögur um aðra niður-

röðun á efninu en ég hafði

hugsað mér. Björn er sem

kunnugt er miög fróður um allt

er lýtur að efni þessarar mynd-

ar og hafa leiðbeiningar hans

orðið mér til mikils' gagns, a<uk

þess sem það gefur myndinni

að sjálfsögðu mikið gildi að

hann semur texta við hana.

hans þekkt á heimssýningunni

í New York 1937, og höfðu

menn þar raunar svo mikla á-

girnd á þessum forkunnarfagra

íslenzka smíðisgrip að honum

var stolið þar á sýningunni,

svo að Leifur varð að smíða

hann aftur, enda var það hæg-

ara í þann tíð, þegar gullsmiðir

smíðuðu eftir teikningu.

Aðrir gullsmiðir sem sýndir

eru við vinnu sína eru Ásdís

Sveinsdóttir Thoroddsen nem-

andi Leifs, en hún er eina ís-

lenzka konan sem lært hefur

gullsmíði, og Jóhannes Jóhann-

esson, sem þykir einna frum-

legastur íslenzkra gullsmiða í

dag.

Að lofeurn sagði Ásgeir Long

að tvennt hefði verið erfiðast

við gerð þessarar myndar. 1

fyrsta lagi er erfitt að forðast

endurskin þegar teknar eru

myndir af silfri og gulli, og í

öðru lagi kemur uríp sama

vandamálið og venjulega, þ.e.

að velja og hafna og vafalaust

hafa einhverjir merkisgripir

orðið útundan í þessari mynd.

Annars er myndinni ails ekki

ætlað það hlutverk að vera

tæmandi heimild um íslenzka

skartgripi frá upphafi sögu

okkar, heldur bregða upp sýn-

isthorni    af    vinnutorögðum    ís-

Fyrir  kvikmyndatökuna.   Valur   Fannar   hagræðir  fléttunum   á

Rósu  Arthúrsdóttur,  sem  klædd  er  íslenzka kvenbúningnum.

Bætti ég m.a. inn í myndina

fleiri þáttum um nýtízku gull-

smíði og upphaf hennar hér á

landi. En segja má að gullsmíði

færist hér ekki í nýtízku horf

fyrr en Baldvin Bjömsson (fað-

ir Bjöms Th.) kom hingað heim

frá námi í Þýzkalandi en hann

var fyrsti íslenzki gullsmiður-

inn sem lærði iðn sína erlend-

is og flutti nýja tínrunn í þess-

ari   listgrein   til   Islands.

Einn lærisveinn Baldvins er

Leifur Kaldal, sem líklega hef-

ur orðið þekktastur íslenzkra

gullsmiða,  t.d.  varð sveinssmíð

lenzkra    gullsmiða    og    af    ís-

lenzku skarti fyrr og nú.

Þessi fyrsta íslenzka kvik-

mynd um íslenzkt skart er að

sjálfsögðu tekin í litum og

verður sýningartimi um 30

minútur. Björn Th. BjörnssDn

semur texta við myndina eins

og áður segir og flytur hann

með myndinni. Einnig mun

Þorkell Sigurbjömsson tónskáld

semja sérstaka tónlist með

myndinni. Má þvi sjá að til

Framhald á  10 síðu.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12