Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						KRISTINN

GÍSLI

MAGNÚSSON

Fögnuður

Barn íjötu

fyrir löngu-

Fögnuður frá þeirri tíð:

Jól-

fleiri jól

Kynsóðir

flytja fögnðinn áfram

í fleirtölu

margra kynslóða

Höfundurinn er skáld og prentari

á eftirlaunum.

Jólin þeirra

Eftir ASGEIR BEINTEINSSON

BARÐI BENEDIKTSSON

Sorgarsaga

úr Kef lavík

í Fjörðum

1862

Börnin ung sér undu

áhyggjulaus

á einni örskotsstundu

umkomuhus.

Fyrir opnu, austan Gjögra

enginn spottar reiðan sæ.

Norðan áhlaup, nótt á Þorra

nötrar súð á lágum bæ.

í baðstofuna berast drunur

blanda hafs og veðurgný.

Upp af blundi bóndi hrekkur.

Er báturinn I hættu á ný?

Víkur fram og vekur fólkið:

„Víst er mál að haska sér.

Fleytunni er brýnt að brýna

betur upp, ef kostur er."

Síðan út í sortann leiðir

snertuspölur, vegferð ströng.

Himinn, haf og hauður saman

hrollvekjandi kveða söng.

Að uppsátri er ofan kemur

til ófarnaðar leiðir dvöl

í ólögunum aldan sleikir

undirförul, skut og kjöl

Hjónin upp í bát sér bregða

byrja að hreinsa snjó og ís

meðan úti í myrku djúpi

mikilúðleg hrönnin rís.

Út úr stormsins iðukófi

ógnar skafl að landi fer

fyllir vík úr fjöru í bakka

færir undir hlein og sker.

Útsog hrifsar heljartökum

úr hjúa greipum ísað far.

— Húsbændunum hefur búið

hinstu för, hinn úfni mar.

Höfundur býr á Akureyri.

Þegar jólin nálgast koma í hug

minn tvær sögur.

• Það aflaðist illa vegna

beituleysis á ísafírði haustið

1903. Margir sjómenn

horfðu vondaufum augum til

vetrarins. Það hafði frést að

Akureyringar veiddu sfld með góðum

árangri í reknet og dugandi útvegsrek-

endur voru hvattir til þess að útvega

sér slíkan búnað til þess að ekki þyrfti

að óttast beituleysið því að nóg var af

fiski í sjónum.

Sumarið hafði verið óhagstætt til

sveita, í meðallagi gott til sjávarins en

fiskverð nokkuð gott. 24. október gekk

veturinn í garð með klökugt skegg og

úfíð skap.

Það þótti tíðindum sæta að í Venesú-

ela dræpu menn 1.538.738 fugla til

þess að eiga fjaðrir í kvenhatta. Það

þótti líka merkilegt að á Spáni væru til

fleiri krypplingar en í nokkru öðru landi.

I borginni Sierra Moran var þrettándi

hver maður krypplingur og í borginni

Loira voru víst ansi margir með van-

skapaðar herðar. Hagfræðingur nokkur

fann það út að í heiminum væri ein

milljón krypplinga. Það fréttist um

mikla ókyrrð í Serbíu svo að Pétur kon-

ungur var sagður vera milli steins og

sleggju, auminginn.

Heimurinn var að byrja nýja öld með

nýrri tækni röntgengeisla og rannsókna

á dularfullum geislavirkum efnum. ís-

lendingar voru að stíga sín fyrstu skref

á braut sjálfstæðis og 2. desember var

það staðfest að sýslumaður og bæjar-

fógeti þeirra Isfirðinga hefði verið skip-

aður fyrsti ráðherra íslands aðeins 42

ára gamall. Georg Brandes skrifar í

Politiken að Hannes sé hinn rétti maður

á réttum stað og væri það sjaldgæft

að svo heppilega tækist til.

Hannesi Hafstein og konu hans er

haldið samsæti 13. desember og minni

margra stórmenna drukkin og leikin

hornamúsík. Við veislulok fylgdi allt

samsætið heiðursgestunum heim.

Það er verið að æfa sjónleikinn

Skugga Svein og stendur til að sýna

hann tvisvar um Jólin. Síðar var sagt

um þá sýningu að glíman og vopnaburð-

urinn hefði verið eðlilegri en menn höfðu

áður séð.

Á meðan saga íslands og leiklistar-

innar er skráð á spjöld sögunnar í þess-

um bæ á hjara veraldar eins og við

mundum nú vilja kalla ísafjörð af ein-

skærum reykvískum hroka gerist saga

stúlku einnar sem nú verður skráð í

fyrsta sinn.

Á aðfangadag jðla fimmtudaginn 24.

desember er lítil ljóshærð 10 ára gömul

stúlka send til kaupmanns á ísafirði.

Eg hef ekki áreiðanlegar heimildir fyrir

því hvaða kaupmaður þetta var. Það

vantaði lítilræði áður en hringt yrði til

helgra tíða þennan dag. Hiti var yfir

frostmarki en kólnaði þegar á leið og

um nóttina var komið 10 stiga frost.

Vindurinn var kaldur og stúlkunni

fannst að hann hlyti að koma beint af

Norðurpólnum eins og hann keyrði í

fangið á henni. Þessi písl var illa klædd,

í lélégum gisnum skóm, slitnum gamm-

osíum og pilsi, sirspilsi eins og þéttofna

bómullarefnið var þá nefnt, í treyju og

með hyrnu um höfuð og herðar.

Léleg klæðin voru ekki því að kenna

að hún væri kærulaus í klæðaburði,

nei, hún átti ekkert annað, þetta voru

hennar bestu föt. Móðir hennar var

vinnukona á bæ einum framan við þorp-

ið Súðavík og ekki hátt skrifuð sem

slík og þar á ofan með lausaleikskróga

sem hún eignaðist með landpósti. Þessi

landpóstur átti auk þess börn annars

staðar á landinu. Litla stúlkan í sendi-

ferðinni sem norðanvindurinn barðist

við þennan aðfangadag jóla hét Hall-

dóra eftir föður landpóstsins.

Hún Dóra litla var sem sagt ekki hjá

móður sinni, hún var til heimilis hjá

vandalausum, skulum við segja.

Húsbóndinn var elskulegur maður

sem vildi gera vel við stúlkuna, en kon-

an hans var hið mesta skass og hugs-

aði auðvitað helst um sín eigin börn.

Dóra litla var höfð tilhreingerninga og

þjónustu á heimilum og þennan að-

fangadag þegar hitinn fór rétt uppfyrir

frostmarkið var gripið tækifæri að láta

stúlkuna skúra trétröppurnar fyrir utan

húsið.

Það var erfitt og seinlegt verk því

að fingurnir voru krókloppnir í tuskunni

en það hafðist að lokum. Hún fór inn

og gekk frá fötunni og tuskunni, sir-

skjóllinn var svolítið blautur og kaldur

að neðan. Hún ætlaði að fara að taka

af sér hyrnuna þegar húsmóðirin kom.

„Halldóra, þú þarft að hlaupa til kaup-

mannsins fyrir mig og ná í lítilræði sem

okkur vanhagar um, þú skalt banka

bakdyramegin, hérna er miði." Þetta

sagði hún með sínum kuldalega skipun-

artón.

Dóra var nokkrar mínútur á leiðinni.

Tárin runnu niður kinnarnar bæði vegna

skapsmuna hennar og kuldans. Hún

ætlaði að komast aftur heim áður en

jólin yrðu hringd inn og ekki stóð til

að hún fengi að fara með heimilisfólkinu

til kirkju. Henni var erfítt um gang því

að kalt og blautt pilsið þvældist um

fætur hennar. Hún gat ekki hlaupið

eins og henni hafði þó verið skipað. Hún

hugsaði til þess hvað móðir hennar

væri að gera, væri hún kannski að und-

irbúa kvöldmatihn fyrir heimilisfólkið?

Nú hefði verið gott að vera í eldhúsinu

hjá mömmu en hún átti ekki að fara

til hennar fyrr en um vorið.

Lausaleikskrógann mætti nota í hey-

skapinn og kannski til að ^tinga út úr

fjárhúsunum.

Dóra bankaði bakdyramegin hjá

kaupmanninum og myndarleg geðug

kona kom til dyra. Stúlkan var feimin,

hún steig inn.í ganginn bakdyramegin

á þessu glæsta húsi sem var henni svo

framandi. Dóra rétti henni miðann og

spurði hvort hægt væri að fá það sem

stæði á miðanum fyrir hana Steingerði.

Konan sem var komin í betri fötin bauð

henni inn í eldhús. „Sestu hérna og

bíddu á meðan ég næ í þetta inn í búð,

elskan mín." Á meðan hún sagði þetta

horfði hún meðaumkvunaraugum á

Dóru litlu en það sá Dóra ekki því að

hún var ekki upplitsdjörf þennan dag.

Hún var rjóð í andliti, það vottaði fyrir

tárum á hvörmum hennar, fingurnar

voru loppnir og næstum bláir af kulda.

Það var byrjað að drjúpa úr kjólnum á

gólfíð.

Eftir stutta stund kom konan inn

aftur með tvo bréfpoka sem hún lagði

á borðið, á gólfið setti hún notaða skó.

„Heldurðu að þú passir í þessa skó,

Dóra mín?" Dóra mátaði skóna og þeir

pössuðu vel.

„Viltu ekki eiga skóna, Dóra mín,

okkur langar að gefa þér skóna." Henni

var litið á dóttur sína, sem ekki virtist

samþykkja gjöfína með augunum. Þetta

voru nýviðgerðir skór. í þá daga var

gert við skó enda nokkrir skósmiðir á

Isafírði á þessum árum.

Dóru var litið á stúlkuna.

„Ég veit ekki, ja, ef til vill."

Konan leit á dóttur sína og sagði:

„Við viljum að þú þiggir skójia og farir

í þeim heim. Dóra komst við og átti

ekki orð til að þakka fyrir sig svo að

hún kyssti hana á kinnina án þess að

spyria sig hvort það væri viðeigandi því

að auðvitað var þessi kona ævinlega

titluð frú og átti skilda virðingu í sam-

ræmi við það.

„Ég skal geyma gömlu skóna fyrir

þig, Dóra mín." Frúin lagði skóna til

hliðar. Dóra lagaði hyrnuna á meðan

hún gekk til áyva. ásamt frúnni og dótt-

ur hennar. í dyragættinni rétti frúin

Dóru litlu pokana, fyrst annan og svo

hinn.

„Hér er matarpokinn handa henni

Steingerði og í þessum eru nokkrir fata-

leppar handa þér." Dóra þakkaði enn

fyrir sig en nú með handabandi og gekk

af stað.

Þegar hún var komin nokkurn spöl

frá húsinu leit hún í fatapokann, þá sá

hún að ofan í honum var annar minni

poki fullur af kandís, rúsínum, bolsum

í bréfí og nokkrum smákökum. Þó var

eitt góðmeti í pokanum sem hún gleymdi

aldrei en þar var brjóstsykursstafur,

hvítur og rauðröndóttur. Honum

gleymdi hún ekki þau nærri áttatíu og

sex ár sem hún lifði.

Þegar heim kom lagði hún fatapok-

ann og sælgætispokann undir rúmið

sitt. Steingerður sá til hennar og tók

pokana, skipti fötunum milli barnanna

sinna og sælgætið fór sömu leið. Brjóst-

sykursstafnum kom Dóra undan. Þetta

granna ljósa man varð móðir sjö barna

og í dag eru afkomendur hennar orðnir

120.

Þá víkur sögunni til Reykjavíkur um

jólaleytið árið 1923, nákvæmlega tutt-

ugu árum síðar. Þar er önnur lítil tíu

ára gömul stúlka, dökkhærð og glaðleg,

að búa sig undir aðfangadagskvöld jóla.

Það aðfangadagskvöld var með öðr-

um hætti. Þær áttu það sameiginlegt,

stúlkurnar, þegar hér var komið sögu

að vera báðar í gammosíum. Við sjáum

hana stíga út úr timburhúsi við Vestur-

götu 26b. Hún er með afa sínum og

ömmu, systur sinni sem var ári yngri,

móður sinni og systkinum móður sinn-

ar. Veðrið var milt og fallegt. Þessi stóra

og káta fjölskylda gengur austur Vest-

urgötuna ásamt mörgum öðrum sem

eru á leið í Dómkirkjuna. Vinkona stúlk-

unnar sem er með foreldrum sínum

nökkru á undan þeim fer hins vegar

ekki 'í Dómkirkjuna, hún fer í Fríkirkj-

una. Stúlkan skildi það nú ekki alveg,

hvers konar fólk var í Fríkirkjunni.

fslendingar höfðu verið sjálfstæð og

fullvalda þjóð í fímm ár. Vofa atvinnu-

leysis sveif yfír húsþökunum og ein-

hverjir vildu taka lán til að bæta úr

þessu hörmulega atvinnuleysi en ekki

var mönnum ljóst hvað ætti að vinna

fyrir peningana. ^Með hverju ætti svo

að greiða lánin? íslendingar voru samt

stórir í smæð sinni eins og ævinlega

því að t'alið var að Einar H. Kvaran

fengi bókmenntaverðlaun Nóbelssjóðs-

ins.

Systurnar spjölluðu mikið á leiðinni

og voru háværar. Hersingin gekk fram-

hjá bryggjuhúsinu og til hægri inn Aðal-

stræti og ætlaði að Kirkjustræti. En

systurnar vildu ganga Austurstrætið þó

að það væri frekar ógreiðfært. Mamman

var óþplinmóð. Við verðum of sein í

kirkjuna ef við förum að kíkja í búðar-

glugga. „Verður það ekki allt í lagi,"

sagði afí, „þær hafa gaman af því að

nota augun sín á dýrðina, og það er

mikil guðsblessun." Því að dýrðina sá

hann ekki sjálfur. Hann hafði verið

blindur í fimm ár. Þær gáfu sig ekki,

systurnar, þær ætluðu að skoða leik-

28

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48