Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 5. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Vatnsdœl
og
FriðmundurlÞórólfur
við Ftiðmundárá
VATNSDÆL iHJÓL. Skipulaggoða ogmanna ílandnámsbyggðIngimundar.
miðjan er að Hofí í Vatnsdal þar sem Ingi-
mundur sat, og um hana hverfist hugsaður
hringur sem ég kalla Vatnsdælahjól. Á 3.
mynd er einfaldað landakort af Vatnsdal
með hjólinu.
Mæling leiðir í ljós að „Priðmundur" á
klettanesinu er staðsettur mjög nærri umf-
ari Vatnsdælahjóls, þ.e. í um 13 km fjar-
lægð frá Hofi, og ber þaðan í stefnu sem
er um 36 gráður austan við suður. Hér
koma í Ijós sömu stærðir í fjarlægða- og
hornamáli sem einkenna héraðsmælinga-
kerfið, því fyrrgreindur þríhyrningur hefur
eitt hornið nærri 36 gráðum að stærð. Ein
og sér er þessi niðurstaða engin sönnun á
því að mælingin hafi verið gerð, en líta
verður á þetta sem einn drátt í stærri og
flóknari mynd. Þessi mælingatilgáta, hversu
einkennilega sem hún annars kann að
hljóma, gefur skiljanlega ástæðu fyrir því
að Vatnsdælir gætu hafa haft helgi á þess-
um kletti. Ingimundur hefur kannað land
út frá höfuðbóli sínu með því að miða út
ýmsar markverðar stefnur og mæla ákveðn-
ar fjarlægðir út eftir þeim. Á þessum vís-
indalega ákvörðuðu stöðum hefur hann búist
við einhverjum ábendingum eða jarteiknum,
enda kemur það skýrt fram í sögunni að
öll tilvist hans í þessu nýja landi var ákveð-
in fyrir fram af forlögunum. í þessu sam-
hengi verður það skiljanlégt að þessi
óglögga mynd í klettinum hafi fengið svo
mikið gildi í augum landnemans. Staðsetn-
ing Þórshamarsins er einkar vel við eig-
andi, því helsta hlutverk Þórs í goðsögnum
er að verja heim goðanna, og líta má á
„Friðmund" sem vörð á mörkum hins smáa
heims Ingimundar.
FORN skrautgripur í liki Þórsham-
ars, sem hefur verið borinn í festi.
hafi verið í trúarlífi landsmanna í heiðni og
ýmsir trúarsiðir og helgistaðir hafi lagst af.
Þau orð að Þórólfur hafi „lagst á fé manna"
má skilja sem svo að hann hafi orðið and-
staða frjósemisgoðs, og því hafí orðið að
gera hann óvirkan. Frásögn sögunnar gæti
þá verið afbökuð endurspeglun arfsagna um
slíkar siðabreytingar.
varþórólfur
Landmælingapunktur?
Þessi krufning á launmálum frásagnar-
innar um Þórólf, sem hér hefur verið verið
lögð fram, getur vissulega staðið ein og
óstudd á eigin forsendum. Þessa niðurstöðu
má þó einnig styrkja með rökum sem sýn-
ast í fljótu bragði gjörsamlega annars eðliSj
og reyndar býsna annarleg og ótrúleg. I
tímaritinu Skýrni, vorhefti 1995, birti ég
grein um fornar landmælingar i Húnaþingi.
Þar er sett fram tilgáta um að landnáms-
byggð héraðsins hafi verið mæld út og
skipulögð, þannig að helstu höfðingjasetrum
hafí verið komið fyrir í flatarmálsmynd sem
þekur landið. Ekki er hér farið fram á að
þessari niðurstöðu sé trúað, einungis að hún
sé skoðuð opnum huga sem vísindaleg til-
gáta. Grundvallarþættir landmælingarinnar
eru ákveðin horn sem finna má í hinum
rétthyrnda þríhyrningi Pýþagórasar með
hliðar í hlutföllunum 3/4/5, og lengdarein-
ing sem er um 13 km. Á þennan hátt hafa
verið staðsettar einar 5 miðjur í landnáms-
höfuðbólum Húnaþings, og ætla má að um
hverja miðju hafi verið ímyndaður hringur,
um 13 km að geislamáli (radíus). Þannig
hringur hefur þá verið táknrænn fyrir smá-
heim eða einkaheim hvers höfðingja. Ein
Að Lokum
Túlkun launsagnarinnar um Þórólf virðist
geta gefið furðu merkilegar ábendingar um
eðli hins heiðna átrúnaðar, einkum um
átrúnað á kletta og önnur náttúruleg fyrir-
brigði, eða þá persónugerðu krafta sem þar
áttu að búa. Það má jafnvel segja að nútíma-
manni verði skiljanlegt hvernig skynsamir
jarðbundnir menn gátu yfirleitt trúað á slíka
hluti. í stað frumstæðrar hjátrúar virðist
fræðileg hugsun liggja að baki. Þá má einn-
ig betur skilja hvað söguriturum miðalda
gekk til að rita slíkar tröllasögur á skinn.
Erfitt er að skiljast við Forsæludal án
þess að minnast á aðra og enn frægari viður-
eign við óvætt sem þar átti sér stað, þegar
Grettir glímdi við drauginn Glám. Sam-
kvæmt Grettis sögu var Þórhallur, húsbóndi
Gláms, afkomandi Friðmundar, en Grettir
var afkomandi Jökuls Ingimundarsonar.
Skyldi þetta vera einungis merkingarlaus
tilviljun, eða notuðu höfundarnir sama tákn-
málið?
(Heimildir: Tilvitnanir í Vatnsdæla sögu eru úr
útgáfu Svarts á hvítu, íslendíngasögur og þættir,
1987. Frekari útleggingar á textafræði og tengslum
sagnanna má finna i útgáfum Hins íslenska Fornrita-
félags á Vatnsdæla sögu og Landnámabók, bæði í
formálum og neðanmáls á bls. 38, 46 og 82 í Vatns-
dælu en bls. 218 og 219 i Landnámabók.)
Höfundur er jarðeðlisfræðingúr og starfar hjé
Orkustofnun.
Hræðilegir atburðir
íLönguhlíðl3
(sem skóku ekki heimsbyggðina þó
að til þess væru nægar ástæður)
Eftir ÁSGEIR BEINTEINSSON
Að kvöldi fimmtudagsins 11. jan-
úar síðast liðinn voru framin
morð í húsinu við Lönguhlíð
13 í Reykjavik.
Fyrst var ungur drengur kyrktur í
greip ómennis er hann flýði djöfulinn.
Ómennið skar úr honum hjartað og
augun.
Húsráðandi dröslaði illa útlítandi lík-
inu inn í litla geymslu undir súð.
Ung stúlka lést síðan fyrir eigin hendi
þar sem hún skar sig á púls með krufn-
ingshníf svo að ferskt blóðið lagaði úr
henni eins og purpurarautt klæði og lá
hlutlaust umhverfis stúlkuna og stækk-
aði hægt en ákveðið. Hún hafði verið
véluð til þess af djöfullegri gamalli konu.
Húsráðandi setti hana í plastpoka þar
sem blóðið draup enn úr henni og kom
henni fyrir inni í stóru geymslunni þar
sem hann hefur frystikistu heimilisins.
Maður á fimmtugsaldri var kyrktur
af kyrkislöngu sem gleypti hann síðan
og spýtti út úr sér beinunum. Þau voru
næstum hrein, en greina mátti kjötlufsur
og blóð á þeim þar sem þau lágu á gólf-
inu fyrir framan sófann.
Djöfullega gamla konan virtist vera í
einhverju sambandi við slönguna, en
óvíst hvernig.
Húsráðandi sópaði beinunum upp í
svartan plastpoka og fleygði þeim í tunn-
una fyrir utan húsið sem 'nýlega hafði
verið tæmd eftir jólahasarinn.
Tveir karlmenn um fertugt ásamt
myndariegri konu á svipuðum aldri
frömdu síðan sjálfsmorð á meðan gamla
djöfullega konan fór með þulu yfir kerta-
loga í næsta herbergi.
Húsráðandi raðaði líkunum undir sóf-
ana tvo í stofunni og hagræddi þeim.
Karlmaður sem lék sér við tvo drengi
var síðan skotinn í höfuðið svo að blóðið
og heilinn slettist um allt. Átakanlegast
var að sjá hvernig heilinn blandaður
blóði, ataði andlit litlu saklausu drengj-
anna.
Nú var húsráðanda nóg boðið og hann
dröslaði líkinu niður stigann og setti það
inn í kústaskáp. Hann lagaði síðan kaffi
i eldhúsinu og drakk einn eða tvo bolla
um leið og hann reyndi að skilja.
Hann frétti síðar í gegnum eiginkon-
una sína er þau voru bæði komin upp í
rúm að eitt morð hefði verið framið til
viðbótar, en það var faðir þess sem lá í
kuðling í kústaskápnum, sem framdi það
af yfirlögðu ráði. Hann myrti morðingja
sonar síns með aðstoð vina sinna. Það
hafði víst ekki gert hann hamingjusa-
man, sagði eiginkona húsráðanda.
Ekki er vitað hvað varð um líkið.
Þessi fregn þykir ekki merkileg þar
sem sömu atburðir áttu sér stað á sama
tíma í nærliggjandi húsum.
Eftirmáli höfundar
Ég lýsi hér reynslu minni af sjónvarps-
dagskránni fimmtudagskvöldið 11. jan-
úar. Ég uppgötvaði þegar ég setti at-
burði, framhaldsmyndaflokksins X-
FILES og stuttmynd þar á eftir, í nýtt
samhengi að bæði ég að aðrir sem hlusta
á frásögnina upplifa hrylling myndanna
á allt annan hátt. Þessu landamærljóði
er ætlað það hlutverk að vekja lesendur
til umhugsunar um þann veruleika of-
beldis sem við búum við í dag. Ég ræddi
myndirnar við 11 ára gömul börn í skól-
anum hjá mér pg í ljós kom að mörg
þeirra höfðu horft á báðar myndirnar
mér til skelfíngar.
13. janúar 1996
Höfundur er kennari.
LESBÓKMORGUNBLAÐSINS    3.FEBRÚAR 1996    5
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12