Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 5. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Vatnsdœl

og

FriðmundurlÞórólfur

við Ftiðmundárá

VATNSDÆL iHJÓL. Skipulaggoða ogmanna ílandnámsbyggðIngimundar.

miðjan er að Hofí í Vatnsdal þar sem Ingi-

mundur sat, og um hana hverfist hugsaður

hringur sem ég kalla Vatnsdælahjól. Á 3.

mynd er einfaldað landakort af Vatnsdal

með hjólinu.

Mæling leiðir í ljós að „Priðmundur" á

klettanesinu er staðsettur mjög nærri umf-

ari Vatnsdælahjóls, þ.e. í um 13 km fjar-

lægð frá Hofi, og ber þaðan í stefnu sem

er um 36 gráður austan við suður. Hér

koma í Ijós sömu stærðir í fjarlægða- og

hornamáli sem einkenna héraðsmælinga-

kerfið, því fyrrgreindur þríhyrningur hefur

eitt hornið nærri 36 gráðum að stærð. Ein

og sér er þessi niðurstaða engin sönnun á

því að mælingin hafi verið gerð, en líta

verður á þetta sem einn drátt í stærri og

flóknari mynd. Þessi mælingatilgáta, hversu

einkennilega sem hún annars kann að

hljóma, gefur skiljanlega ástæðu fyrir því

að Vatnsdælir gætu hafa haft helgi á þess-

um kletti. Ingimundur hefur kannað land

út frá höfuðbóli sínu með því að miða út

ýmsar markverðar stefnur og mæla ákveðn-

ar fjarlægðir út eftir þeim. Á þessum vís-

indalega ákvörðuðu stöðum hefur hann búist

við einhverjum ábendingum eða jarteiknum,

enda kemur það skýrt fram í sögunni að

öll tilvist hans í þessu nýja landi var ákveð-

in fyrir fram af forlögunum. í þessu sam-

hengi verður það skiljanlégt að þessi

óglögga mynd í klettinum hafi fengið svo

mikið gildi í augum landnemans. Staðsetn-

ing Þórshamarsins er einkar vel við eig-

andi, því helsta hlutverk Þórs í goðsögnum

er að verja heim goðanna, og líta má á

„Friðmund" sem vörð á mörkum hins smáa

heims Ingimundar.

FORN skrautgripur í liki Þórsham-

ars, sem hefur verið borinn í festi.

hafi verið í trúarlífi landsmanna í heiðni og

ýmsir trúarsiðir og helgistaðir hafi lagst af.

Þau orð að Þórólfur hafi „lagst á fé manna"

má skilja sem svo að hann hafi orðið and-

staða frjósemisgoðs, og því hafí orðið að

gera hann óvirkan. Frásögn sögunnar gæti

þá verið afbökuð endurspeglun arfsagna um

slíkar siðabreytingar.

varþórólfur

Landmælingapunktur?

Þessi krufning á launmálum frásagnar-

innar um Þórólf, sem hér hefur verið verið

lögð fram, getur vissulega staðið ein og

óstudd á eigin forsendum. Þessa niðurstöðu

má þó einnig styrkja með rökum sem sýn-

ast í fljótu bragði gjörsamlega annars eðliSj

og reyndar býsna annarleg og ótrúleg. I

tímaritinu Skýrni, vorhefti 1995, birti ég

grein um fornar landmælingar i Húnaþingi.

Þar er sett fram tilgáta um að landnáms-

byggð héraðsins hafi verið mæld út og

skipulögð, þannig að helstu höfðingjasetrum

hafí verið komið fyrir í flatarmálsmynd sem

þekur landið. Ekki er hér farið fram á að

þessari niðurstöðu sé trúað, einungis að hún

sé skoðuð opnum huga sem vísindaleg til-

gáta. Grundvallarþættir landmælingarinnar

eru ákveðin horn sem finna má í hinum

rétthyrnda þríhyrningi Pýþagórasar með

hliðar í hlutföllunum 3/4/5, og lengdarein-

ing sem er um 13 km. Á þennan hátt hafa

verið staðsettar einar 5 miðjur í landnáms-

höfuðbólum Húnaþings, og ætla má að um

hverja miðju hafi verið ímyndaður hringur,

um 13 km að geislamáli (radíus). Þannig

hringur hefur þá verið táknrænn fyrir smá-

heim eða einkaheim hvers höfðingja. Ein

Að Lokum

Túlkun launsagnarinnar um Þórólf virðist

geta gefið furðu merkilegar ábendingar um

eðli hins heiðna átrúnaðar, einkum um

átrúnað á kletta og önnur náttúruleg fyrir-

brigði, eða þá persónugerðu krafta sem þar

áttu að búa. Það má jafnvel segja að nútíma-

manni verði skiljanlegt hvernig skynsamir

jarðbundnir menn gátu yfirleitt trúað á slíka

hluti. í stað frumstæðrar hjátrúar virðist

fræðileg hugsun liggja að baki. Þá má einn-

ig betur skilja hvað söguriturum miðalda

gekk til að rita slíkar tröllasögur á skinn.

Erfitt er að skiljast við Forsæludal án

þess að minnast á aðra og enn frægari viður-

eign við óvætt sem þar átti sér stað, þegar

Grettir glímdi við drauginn Glám. Sam-

kvæmt Grettis sögu var Þórhallur, húsbóndi

Gláms, afkomandi Friðmundar, en Grettir

var afkomandi Jökuls Ingimundarsonar.

Skyldi þetta vera einungis merkingarlaus

tilviljun, eða notuðu höfundarnir sama tákn-

málið?

(Heimildir: Tilvitnanir í Vatnsdæla sögu eru úr

útgáfu Svarts á hvítu, íslendíngasögur og þættir,

1987. Frekari útleggingar á textafræði og tengslum

sagnanna má finna i útgáfum Hins íslenska Fornrita-

félags á Vatnsdæla sögu og Landnámabók, bæði í

formálum og neðanmáls á bls. 38, 46 og 82 í Vatns-

dælu en bls. 218 og 219 i Landnámabók.)

Höfundur er jarðeðlisfræðingúr og starfar hjé

Orkustofnun.

Hræðilegir atburðir

íLönguhlíðl3

(sem skóku ekki heimsbyggðina þó

að til þess væru nægar ástæður)

Eftir ÁSGEIR BEINTEINSSON

Að kvöldi fimmtudagsins 11. jan-

úar síðast liðinn voru framin

morð í húsinu við Lönguhlíð

13 í Reykjavik.

Fyrst var ungur drengur kyrktur í

greip ómennis er hann flýði djöfulinn.

Ómennið skar úr honum hjartað og

augun.

Húsráðandi dröslaði illa útlítandi lík-

inu inn í litla geymslu undir súð.

Ung stúlka lést síðan fyrir eigin hendi

þar sem hún skar sig á púls með krufn-

ingshníf svo að ferskt blóðið lagaði úr

henni eins og purpurarautt klæði og lá

hlutlaust umhverfis stúlkuna og stækk-

aði hægt en ákveðið. Hún hafði verið

véluð til þess af djöfullegri gamalli konu.

Húsráðandi setti hana í plastpoka þar

sem blóðið draup enn úr henni og kom

henni fyrir inni í stóru geymslunni þar

sem hann hefur frystikistu heimilisins.

Maður á fimmtugsaldri var kyrktur

af kyrkislöngu sem gleypti hann síðan

og spýtti út úr sér beinunum. Þau voru

næstum hrein, en greina mátti kjötlufsur

og blóð á þeim þar sem þau lágu á gólf-

inu fyrir framan sófann.

Djöfullega gamla konan virtist vera í

einhverju sambandi við slönguna, en

óvíst hvernig.

Húsráðandi sópaði beinunum upp í

svartan plastpoka og fleygði þeim í tunn-

una fyrir utan húsið sem 'nýlega hafði

verið tæmd eftir jólahasarinn.

Tveir karlmenn um fertugt ásamt

myndariegri konu á svipuðum aldri

frömdu síðan sjálfsmorð á meðan gamla

djöfullega konan fór með þulu yfir kerta-

loga í næsta herbergi.

Húsráðandi raðaði líkunum undir sóf-

ana tvo í stofunni og hagræddi þeim.

Karlmaður sem lék sér við tvo drengi

var síðan skotinn í höfuðið svo að blóðið

og heilinn slettist um allt. Átakanlegast

var að sjá hvernig heilinn blandaður

blóði, ataði andlit litlu saklausu drengj-

anna.

Nú var húsráðanda nóg boðið og hann

dröslaði líkinu niður stigann og setti það

inn í kústaskáp. Hann lagaði síðan kaffi

i eldhúsinu og drakk einn eða tvo bolla

um leið og hann reyndi að skilja.

Hann frétti síðar í gegnum eiginkon-

una sína er þau voru bæði komin upp í

rúm að eitt morð hefði verið framið til

viðbótar, en það var faðir þess sem lá í

kuðling í kústaskápnum, sem framdi það

af yfirlögðu ráði. Hann myrti morðingja

sonar síns með aðstoð vina sinna. Það

hafði víst ekki gert hann hamingjusa-

man, sagði eiginkona húsráðanda.

Ekki er vitað hvað varð um líkið.

Þessi fregn þykir ekki merkileg þar

sem sömu atburðir áttu sér stað á sama

tíma í nærliggjandi húsum.

Eftirmáli höfundar

Ég lýsi hér reynslu minni af sjónvarps-

dagskránni fimmtudagskvöldið 11. jan-

úar. Ég uppgötvaði þegar ég setti at-

burði, framhaldsmyndaflokksins X-

FILES og stuttmynd þar á eftir, í nýtt

samhengi að bæði ég að aðrir sem hlusta

á frásögnina upplifa hrylling myndanna

á allt annan hátt. Þessu landamærljóði

er ætlað það hlutverk að vekja lesendur

til umhugsunar um þann veruleika of-

beldis sem við búum við í dag. Ég ræddi

myndirnar við 11 ára gömul börn í skól-

anum hjá mér pg í ljós kom að mörg

þeirra höfðu horft á báðar myndirnar

mér til skelfíngar.

13. janúar 1996

Höfundur er kennari.

LESBÓKMORGUNBLAÐSINS    3.FEBRÚAR 1996    5

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12