Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 . . . . .
PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						26 MIÐVIKUDAGUR 19. OKTÓBER 2005 MORGUNBLAÐIÐ
UMRÆÐAN
Þ
að er 19. október árið
2035. Ég vippa mér í
bleika kápu og arka
niður Laugaveginn. Á
mislægu gatnamót-
unum við Lækjartorg er umferð-
arteppa. Ég skunda hjá og sveifla
mér inn á Alþingi, svara nokkrum
spurningum blaðamanns hjá fjöl-
miðla- og tónlistarsamsteypunni
356 fiðlum og vind mér í ræðustól. 
Haustþing 2035 hefur verið líf-
legt. Ég lít yfir ráðherrahópinn og
velti fyrir mér af hverju í ósköp-
unum ég og hinar konurnar sex í
ríkisstjórninni séum enn kallaðar
ráðherrar? Kvenmenn í stjórninni
eru jafnmargir og karlmenn, samt
erum við öll herrar. Er ég frú ráð-
herra? Sem forsætisráðherra
ákveð ég að setja þetta í nefnd.
Ég gæti reyndar líka haldið al-
þjóðlega samkeppni um málið.
Í mötuneytinu í þinginu eru líf-
legar umræður, sem endranær. Í
dag er í hádegismatinn steiktur
koli með kúskús, sesamfræjum og
sojasósu. ?Hva, bara þjóðlegur
matur á borðum?? segir 12. þing-
maður Frjálslynda Sjálfstæð-
isflokksins kampakátur. Það er
búið að leggja kjördæmakerfið
niður. Ísland er eitt kjördæmi.
?Ja, þetta hefði nú ekki kallast
þjóðlegt hérna um aldamótin,?
segir þrettándi þingmaður flokks-
ins. ?Ætli þjóðlegur réttur þá
hefði ekki verið soðin ýsa með
kartöflum? Eða slátur. Ég skildi
annars aldrei af hverju Manneld-
isráð gekk á milli bols og höfuðs á
þeim rammíslenska mat sviðum,
slátri, lundaböggum og bringu-
kollum.?
? Ja, var það ekki vegna þess að
það var svo mikil fita í þessu og
þetta álitið svo óhollt?
? Jú, þjóðin var náttúrlega
komin með alltof hátt kólesteról.
Fimmti þingmaður Grænu fylk-
ingarinnar blandar sér í samræð-
urnar. ?Var þetta ekki á svipuðum
tíma og íslenska kvennalandsliðið
vann Evrópumeistaratitilinn í fót-
bolta?? Hinir jánka. ?Já, og leik-
skólar urðu gjaldfrjálsir,? segja
þeir.
Við setjumst með matarbakk-
ana og ræðum dagskrána á Al-
þjóðlegri kvikmyndahátíð í
Reykjavík. Hún er að hefjast.
Stórstjörnur flykkjast til landsins
og hótel borgarinnar eru full af
blaðamönnum. Hátíðin er árlegur
viðburður og Reykjavík orðin að
Cannes norðursins. Kvikmynda-
leikarar keppast um að fá að
koma til Íslands, eða Píslands
eins og flestir útlendingar kalla
það. Landið er orðið þekkt sem
boðberi friðar. Ég næli mér í soja-
sósuna og rifja upp hvernig ís-
lensk stjórnvöld lögðu höfuðið í
bleyti á sínum tíma og veltu fyrir
sér hvernig þau gætu helst haft
áhrif á alþjóðavettvangi. Nið-
urstaðan var að Ísland beitti sér í
friðarviðræðum í gleymdum átök-
um heimsins og stigi af krafti
fram í baráttunni gegn fátækt.
Með því gæti það haft umtalsvert
meiri áhrif en með því að einblína
á sæti í Öryggisráðinu. Því var
ákveðið á vorþingi það herrans ár
árið 2006 að eyða heldur fénu sem
framboðið og setan hefðu kostað,
tímanum og orkunni, í að enda á
diplómatískan hátt átökin í Norð-
ur-Úganda og koma herstjórninni
í Myanmar, áður Búrma, frá völd-
um. Það tókst eftir að Íslendingar
mynduðu fylkingu margra þjóða
um málið. Þetta vakti heims-
athygli og Íslendingum hljóp
kapp í kinn. Þeir ákváðu að nú
skyldi berklum útrýmt í heim-
inum. Hvaða grín var það að árið
2012 væri fólk enn að látast úr
berklum þegar lyf gegn þeim voru
löngu fundin? 
Berklabaráttunni lauk með
sigri og næstu árin heilluðust aðr-
ar þjóðir af markvissu starfi Ís-
lendinga í átt að betri heimi. Þær
fylgdu fordæmi þeirra. Ísland
varð Písland og ferðamennska
þangað stórjókst. Það vildu allir
koma til hinnar velmegandi þjóð-
ar í norðri sem lagði sig í líma við
að bæta lífskjör jarðarbúa. Ferða-
málaráðuneytið tilkynnti 14%
aukningu erlendra ferðamanna
eftir að sögulegur samningur um
bann við vopnasölu var undirrit-
aður í Höfða. Milljónir manna um
allan heim fylgdust með þjóð-
arleiðtogum segja óheftu vopna-
flæði stríð á hendur. 
Ég hrekk upp úr hugsunum
mínum yfir fiskinum á Alþingi við
það að gemsinn hringir. Hann er
á stærð við eldspýtnastokk, sem
hægt er að taka í sundur og
breyta bæði í fartölvu og sjón-
varp. Sonur minn er á línunni.
?Mamma, ég á að skrifa heim-
ildaritgerð í sögu um eitthvað
Ipod. Var það ekki raunveruleika-
sjónvarpsþáttur um aldamótin
eða eitthvað álíka?? spyr hann
óðamála. Þróunarmálaráðherra
heyrir óminn af orðum sonarins.
?Nei, Ipod var vinsælt tæki sem
var notað til að hlusta á tónlist,?
segir hún og spyr hugsandi hvort
það hafi ekki eitthvað verið skylt
Atkins-æðinu. 
?Nei, var Atkins ekki fyrsta
konan til að verða kanslari Þýska-
lands?? spyr fyrsti þingmaður
Ungmennasamtakanna-
þverpólitískrar hreyfingar. Hinir
fara að hlæja. Ungdómurinn í dag
er svo illa upplýstur. Við vorum
ekki svona, var það?
?Þótt þú munir það kannski
ekki skal ég segja þér að kona
hafði aldrei verið æðsti ráðamað-
ur í Bandaríkjunum þangað til ár-
ið 2008. Og einu sinni var við lýði
á Íslandi svokallað kvótakerfi og
ekkert tónlistarhús við höfnina.
Eitt sinn var líka til nokkuð sem
hét launamunur kynjanna. Það
breyttist með kvennafrídeginum
24. október 2005 þegar íslenskir
jafnréttissinnar sýndu stórkost-
lega samstöðu og stuðning. Það
var góður dagur,? segir elsti þing-
maðurinn við borðið.
Klukkan hringir. Hádegishléið
er liðið. Þingmenn hópast upp til
að greiða atkvæði um tillögu mína
um að styrkja varnargarðana í
kringum Tónlistarhúsið í kjölfar
hækkandi sjávarstöðu.
Písland 
árið 2035
Þótt þú munir það kannski ekki skal ég
segja þér að kona hafði aldrei verið
æðsti ráðamaður í Bandaríkjunum
þangað til árið 2008. Og einu sinni var
ekkert tónlistarhús við höfnina. 
VIÐHORF
Sigríður Víðis Jónsdóttir
sigridurv@mbl.is
ÞEGAR ákveðið var að boða til
fyrstu kvennaráðstefnu Sameinuðu
þjóðanna sem haldin var í Mexíkó
sumarið 1975 var ljóst að upplýs-
ingar skorti um stöðu
kvenna í heiminum.
Kallað var eftir
skýrslum frá aðild-
arríkjum SÞ sem varð
til þess að í fyrsta sinn
varð til heildarmynd af
kjörum kvenna allt frá
Nepal til Noregs.
Myndin var ekki fögur.
Konur reyndust eiga
1% skráðra eigna í
heiminum, þær unnu 
2
?3
hluta allra vinnustunda
en báru aðeins 10%
tekna heimsins úr být-
um. Það var því ljóst að aðgerða var
þörf en jafnframt ítarlegra rann-
sókna á orsökum og afleiðingum þess
kynjamisréttis sem við blasti. 
Árið 1975 voru kvennarannsóknir,
eins og þær hétu þá, komnar á skrið
á Vesturlöndum. Þær rannsóknir og
kenningar sem kynntar höfðu verið
mótuðu umræðuna innan Sameinuðu
þjóðanna í aðdraganda kvennaráð-
stefnunnar. Skýrslur og umræður á
ráðstefnunni vöktu líka athygli á
málefnum sem þurfti að skoða nánar
og færðu fræðimönnum ný verkefni.
Þannig hófst gagnkvæmt samspil
milli kvennahreyfinga, stjórnvalda
og fræða sem hafa verið í frjóu sam-
bandi æ síðan þótt deila megi um af-
raksturinn. 
Það er áhugavert að skoða hvernig
ný og ný málefni hafa komið til sögu
þau 30 ár sem liðin eru frá fyrstu
kvennaráðstefnunni og hve mikil-
vægar kynjarannsóknir hafa verið í
sköpun nýrrar þekkingar. Í Mexíkó
var áherslan fyrst og fremst á mik-
ilvægi menntunar sem tækis til að
bæta stöðu kvenna. 
Á næstu ráðstefnu sem haldin var í
Kaupmannahöfn 1980 var femínísk
gagnrýni svartra kvenna og lesbía
farin að segja til sín. Nú
átti að leggja áherslu á
margbreytilega reynslu
kvenna í stað þess að
taka mið af hvítum, úti-
vinnandi, giftum milli-
stéttarkonum sem
sagðar voru einoka
sviðið. Umræður um of-
beldi gegn konum voru
að komast á dagskrá og
í fyrsta sinn beindust
sjónir heimsins að lim-
lestingum á kynfærum
kvenna. Rannsóknir og
kenningar um vald
karla yfir konum, gagnrýni svartra
femínista og nýjar skýrslur beindu
sjónum að valdakerfum, tregðu og
afar bágbornum hlut kvenna í valda-
stofnunum. 
Á þriðju kvennaráðstefnunni sem
haldin var í Nairobi í Kenýa var of-
beldi gegn konum orðið aðalmálið og
má segja að það hafi verið það æ síð-
an. Miklar rannsóknir höfðu verið
gerðar á kynbundnu ofbeldi og ljóst
var orðið að það var heimsvandi sem
varð að bregðast við. 
Tíu árum síðar var boðað til fjórðu
kvennaráðstefnu SÞ, að þessu sinni í
Peking í Kína. Mikið vatn var til sjáv-
ar runnið. Berlínarmúrinn var fallinn
og heimurinn hafði horft upp á hrylli-
legar styrjaldir m.a. í Bosníu og Rú-
anda þar sem nauðgunum var mark-
visst beitt sem stríðsvopni. Alnæmi
var orðinn heimsvandi og því voru
það staða kvenna á stríðshrjáðum
svæðum, kynheilbrigði og aukin völd
kvenna sem einkenndu umræðuna.
Nýr málaflokkur var kominn til sögu,
staða stúlkubarna. Loksins var sjón-
um beint að einu mesta ?tabúi? allra
tíma, kynferðislegri misnotkun á
börnum. Þegar hér var komið sögu
höfðu femínistar bent á nauðsyn þess
að koma umræðunni um stöðu
kynjanna af jaðri samfélagsumræð-
unnar og vísindanna inn að miðjunni,
inn í straumkastið. Bent var á að ekki
ætti að einskorða rannsóknir við kon-
ur, heldur þyrfti einnig að skoða
samspil kynjanna og karlmennsk-
una. Nú tíu árum síðar er hlutverk
karla í jafnréttisumræðunni loks að
komast inn fyrir dyr Sameinuðu
þjóðanna eftir áralangar rannsóknir
á þeim myndum sem karlmennskan
tekur á sig. Málaflokkar eins og man-
sal, vændi og áhrif alþjóðavæðingar á
stöðu kvenna hafa öðlast aukið vægi
og kalla á miklar úttektir. 
Af framansögðu má ljóst vera að
kynjarannsóknir eru lykill að bættri
stöðu kvenna og breyttri karlamenn-
ingu. Jafnréttismál eru sérsvið sem
kalla á þekkingu, reynslu og stöð-
ugar rannsóknir. Íslensk stjórnvöld
þurfa að taka mið af þessu, kalla til
sérfræðinga í mun ríkara mæli en nú
er gert og styðja kynjarannsóknir
myndarlega. 
Samspil kynjarannsókna 
og kvennabaráttu
Eftir Kristínu Ástgeirsdóttur
?
? kynjarannsóknir
eru lykill að bættri
stöðu kvenna og
breyttri karlamenn-
ingu.
?
Kristín Ástgeirsdóttir 
Höfundur er sagnfræðingur 
Rannsóknastofu í kvenna- og 
kynjafræðum, Háskóla Íslands. 
Kvennafrídagurinn
DÓMSMÁLARÁÐHERRA boð-
aði sl. vor verulegar breytingar á for-
sjármálum hér á landi. Hefur hann
ákveðið að beita sér fyrir því að sam-
eiginleg forsjá verði lögfest sem
meginregla við skilnað
eða sambúðarslit for-
eldra. Félag ábyrgra
feðra fagnar heilshug-
ar þessari yfirlýsingu
ráðherra. Félagið telur
nauðsynlegt að breyta
viðhorfum samfélags-
ins, stjórnsýslunnar og
löggjafans til um-
gengnismála ekki síður
en til forsjármála.
FÁF telur að stefna
skuli að því að umönn-
un foreldra sé sem
jöfnust eftir skilnað.
Orðið ?umgengni? er arfur frá þeim
tíma þegar sjálfsagt var talið að ann-
að foreldrið, móðirin, annaðist barnið
og hitt foreldrið, faðirinn, umgengist
það með heimsóknum. Það er krafa
nýrra tíma að litið sé á uppeldis-
hlutverkið sem sameiginlegt verkefni
beggja foreldra og því sé ekki um
?umgengni? að ræða eftir skilnað eða
sambúðarslit heldur áframhaldandi
sameiginlega umönnun foreldranna.
Nauðsynlegt er að skilgreina öðru-
vísi en nú er í lögum hlutverk umönn-
unar.
Löggjafinn setur fram ákveðna
skilgreiningu á umgengni og réttar-
stöðu umgengnisforeldris. Ég vil
nefna hér nokkur atriði sem FÁF tel-
ur nauðsynlegt að breyta:
Skilgreining á umgengni ? við
setningu barnalaga 2003 taldi lög-
gjafinn ekki ástæðu til að skilgreina
lágmarksumgengni þar eð það væru
of mikil afskipti af einkalífi fólks.
Hins vegar eru í lögunum nákvæm-
lega skilgreindar aðferðir til að
reikna út meðlagsauka hins forsjár-
lausa svo og aðferðir og úrræði við
innheimtu meðlags og meðlagsauka.
Löggjafinn telur að á aðfangadag
eigi barn t.d. að vera hjá forsjárfor-
eldri sínu vegna þess að barnið eigi
þá að vera heima hjá sér. Með þess-
ari yfirlýsingu er samband barns við
forsjárlaust foreldri sett miklu lægra
en samband þess við
forsjárforeldri. Umönn-
un viðheldur og býr sí-
fellt til fjölskyldusam-
band barns og foreldris
þótt foreldrar séu skild-
ir að skiptum. Friðhelgi
fjölskyldulífsins er
vernduð í 8. gr. Mann-
réttindasáttmála
Evrópu. Í frumvarpi
sem lagt hefur verið fyr-
ir þing Pennsylvaníu-
fylkis í Bandaríkjunum
er nákvæmlega skil-
greint hvenær barn
skuli flytja milli heimila sinna, hvaða
daga, klukkan hvað og hvernig for-
eldrar skuli standa að þessum tilfær-
ingum. Á sama hátt er skilgreint
hvaða dagar teljast hátíðis- eða frí-
dagar sem beri að skipta milli for-
eldranna. Nauðsynlegt er að líta svo
á að þegar foreldrarnir búa ekki á
sama stað þá búi barnið á báðum
stöðum og flytjist á milli þeirra og
heimilin séu fullkomlega jafnrétthá.
Hér á landi er lögheimilið rétt heimili
en hitt heimilið réttlaust ? barnið er
talið búa á öðru heimilinu en heim-
sækja hitt.
Skattameðferð meðlagsgreiðenda
? forsjárforeldri hefur réttarstöðu
einstæðs foreldris, er talið framfær-
andi, fær allar bætur hins opinbera
og aðgang að styrkjum og bótum í fé-
lagslega kerfinu. Forsjárlausa for-
eldrið hefur réttarstöðu einhleyps
(barnlauss) manns, er ekki talinn
framfærandi, og hefur engan aðgang
að bótum eða aðstoð hins opinbera
vegna uppeldis- og framfærslu-
skyldna sinna. Meðlag er skv. barna-
lögum framfærsla sem forsjárlausa
foreldrið innir af hendi.
Upplýsingagjöf til forsjárlausra ?
þar er forsjárforeldrinu veitt algert
vald yfir því hvaða upplýsingar eru
gefnar hvernig og hvenær. Skil-
greina þarf þessa þætti og ganga út
frá því að báðir foreldrar eigi rétt á
upplýsingum um barn sitt.
Ráðgjöf til feðra ? hjá sýslumönn-
um, lögfræðingum og félagsráð-
gjöfum, er feðrum ráðlagt að storka
ekki valdi móðurinnar því þeir muni
tapa stríði sem muni einungis kosta
þá erfiðleika og fjárútlát. 
Tímalengd málsmeðferðar ? skv.
nýlegri rannsókn tekur umgengnis-
mál að meðaltali 9 mánuði hjá sýslu-
mönnum og upp í 2?3 ár. Meðlagsmál
taka sjaldan meira en 2?3 mánuði.
Umgengnistálmun er brot á friðhelgi
fjölskyldulífsins og því mannrétt-
indabrot. Þessi langi afgreiðslutími
kerfisins er stuðningur við mannrétt-
indabrot.
Fjölskyldudómstóll ? taki við verk-
efnum sýslumanna, dómstóla og
dómsmálaráðuneytis. Fjölskyldu-
dómstóllinn sinni forsjár-, umönn-
unar- og meðlagsmálum. Við hann
starfi sérfræðingar í málefnum barna
og fjölskyldna í lögfræði, sálfræði og
félagsráðgjöf. Úrskurðum verði
hægt að áfrýja til æðra dómstigs.
Slíkar breytingar eru nauðsyn-
legar til að verja mannréttindi barna
og forsjárlausra foreldra á Íslandi.
Foreldrajafnrétti er leið til launa-
jafnréttis.
Jöfn umönnun á nýrri öld
Garðar Baldvinsson 
fjallar um forsjármál
?
Forsjárlausa foreldrið
hefur réttarstöðu ein-
hleyps (barnlauss)
manns, er ekki talinn
framfærandi.
?
Garðar Baldvinsson
Höfundur er formaður 
Félags ábyrgra feðra.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48