TÝmarit.is
Search | Titles | Articles | About | FAQ |
login | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

TÝminn

and  
M T W T F S S
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
Click here for more information on 106. t÷lubla­ 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Open in new window:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Vertical fit


Your browser does not support PDF files
Click here to view the page as JPG
TÝminn

						RITSTJÓRI:
ÞÓRARINN ÞÓRARINSSON.
ÚTGEPANDI:
FRAMSÓKNARFLOKKURINN.
PRENTSMIÐJAN EDDA h.f.
Símar 3948 og 3720.
RITST JÓR ASKRIPSTOFUR:
EDDUHÚSI, Lindargötu 9 A.
Simar 2353 og 4373/
APGREIÐSLA,  INNHEIMTA
OG  AUGLÝSINGASKRIFSTOFA:
EDDUHÚSI, Lindargötu 9A.
Sími 2323.
27. árg.
Reykjavík, laugardaginn 30. okt. 1943
406. Mað
Erlent yfirlit:
Styrjöldín á
Styrjöldin á Italíu hefir verið
tíðindalítil seinustu vikurnar.
Síðan         hersveitir        Banda-
manna tóku Napoli og Foggia,
hafa þeir þokast hægt áfram
og hvergi komið til stórra orr-
usta, nema við Volturnoána.
Baridamenn virðast fara sér
gætilega og einkum beita flug-
hernum fyrir sér. Þjóðverjar
byggja hins vegar vörn sína
fyrst og fremst á hinum góðu
vafnarskilyrðum. Meira og
minna torfær fjallgarður liggur
eftir ítalíuskaganum endilöng-
um og er aðeins mjó láglendis-
ræma með ströndum fram
beggja megin, en víða eru þar
þó ár og hæðir, sem auðvelda
aðstöðu varnarhersins. Þjóð-
verjar nota alla þessa mögu-
leika til hins ýtrasta, án þess
að nota mikinn liðsafla til
varnarinnar^ Vekur það t. d.
athygli, að þeir hafa mjög lítið
notað flugher á ítalíu seinustu
vikurnar.
Vörn Þjóðverja ber því glöggt
vitni, að þeir ætla ekki að leggja
verutegt kapp á að halda Norð-
ur-ítalíu. í fregnum sínum segja
þeir, að það hafi verið hrein-
um klaufaskap og seinlæti
Bandamanna að kenna, að þeir
náðu ekki Norður-ítalíu strax
eftir vopnahléssamninginn við
Badogliostjórnina. _ ítölum hafi
verið ætlað að verja Norður-
ítalíu, því að þýzki herinn hafi
unnið að því að koma sér upp
öflugri varnarlínu á Suður-ít-
alíu. Það hafi eingöngu stafað
af skjótleika Þjóðverja og sein-
læti Bandamanna, að Þjóðverj-
ar fengu ráðrúm til að ná eins
miklu af Norður-ítalíu undir
yfirráð sín og raun varð á.
. Höfuðástæðan til þess, að
Þjóðverjar vilja halda Suður-
ítalíu í lengstu lög er sú, að
þaðan geta Bandamenn auðveld-
lega gert loftárásir á borgir 1
Austurríki og Tékkóslóvakíu, en
þangað hafa Þjóðverjar flutt
mikið af hergagnaiðnaði sínum.
Ennf remur gætu Bandamenn
sótt þaðan inn í Suður-Frakk-
land.. Með því* að ná hinum
miklu flugvöllum við Foggia,
hafa Bandamenn miklu styttri
flugleið en áður til árása á
fyrrnefnd iðnver Þjóðverja, og
eins olíulindir í Rúmeníu,'en þó
er þessi flugletö samt helzt til
löng og erfið.
Hin hæga sókn Bandamanna
á ítalíu getur haft margar á-
stæður. Einna líklegust er sú, að
þeir ætli ekki að kappkosta að
ná ítalíu allri að sinni, heldur
muni þeir bráðlega snúa sér að
(Framh. á 4. siöu)
Seinnsfu iréttir
Rússar hafa tekið Melitopol
og þannig lokað helztu undan-
haldsleið Þjóðverja frá Krím-
skaga. Rússneski herinn, sem
nýlega fór yfir Don suður af
Kremenshug, er nú komínn að
Knovoi Rog og er búist við að
Rússar taki þá borg þá og þegar.
Kæmist þá her Þjóðverja í
Dnjeprbugðunni í fullkomna
hættu. Vegna framsóknar þessa
hers hafa Þjóðverjar yfirgefið
Dnjepropetrosk.
Sænsk    farþegaflugvél,    sem
var á leið til Englands, var fyrir
nokkru skotin niður yfir Sví-
þjóð. Talið er að þýzkar flug-
vélar hafi verið þar að verki.
Þrettán farþegar fórust, þar af
6 Rússar, 1 Breti og 1 Ameríku
maður. Málið er í rannsókn.
Þjóðverjar hafa dæmt Kaup-
mannahafnarbæ til að greiða 5
milj. kr. .í skaðabætur, vegna
þess, að þrír Þjóðverjar fórust
af  völdum   skemmdarverks.
Sala aislátt-
arhrossa
Afiskípti Alþíngis, rík-
ísstjórnar og Búnaðar-
félags Islands
í haust fluttu þeir Jón Pálma-
son, Jón Sigurðsson og Ingólfur
Jónsson í sameinuðu þingi til-
lögu til þingsályktunar þess
efnis, að skora á ríkistjórnina
að láta þegar safna skýrsíum í
hrossahéruðum landsins um
það, hvað mörgum hrossum
bændur vilji farga til slátrunar
á þessu ha'usti og einnig verði
Búnaðarfélag íslands falið að
gera tillögur um það, á hvern
hátt hrossunum verði komið í
verð.
Þingsályktunartillaga þessi
fékk svo ekki fullnaðarafgreiðslu
Alþingis fyrr en 15. október, en
þá hafði ríkisstjórnin þegar lát-
ið framkvæma það sem tillagan
fór fram á. Skýrði atvinnumála-
ráðherrann frá því að sam-
kvæmt skýrslusöfnuninni' vildu
bændur farga:
í Dalasýslu 247 hrossum, í
Rangárvallasýslu 1641 hr., í
Skagafjarðarsýslu 1235 hr., í
Húnavatnssýslu 3041 hr., sam-
tals 6164 hrossum.
Úr Mýra- og Borgarfjarðar-
sýslum vantaði hrossatölin, er
skýrsla ráðh. var gefin.
Mál þetta kom frá allsherjar-
nefnd sameinaðs þings og hafði
hún orðið sammála um að leggja
til að þingsályktunartillagan
yrði samþ. þannig um orðuð:
„Alþingi ályktar að skera á
ríkisstjórnina að láta fara fram,
svo fljótt sem unnt er, ítarlega
rannsókn, í samvinnu við Bún-
aðarfélag íslands og Samband
íslenzkra samvinnufélaga, á.því,
hvernig helzt mætti koma af-
sláttarhrossum bænda í viðun-
andi verð og hvort ekki væri
hægt þegar á þessu hausti að
greiða eitthvað úr þyí málefni,
en leggja annars rannsóknir
sínar og tillögur fyrir næsta
Alþingi." ,
Sigurður Þórðarson var fram-
sögumaður nefndarinnar og
taldi hann mjög óheppilegt,
hvað þetta mál hefði lengi dreg-
izt í meðförum þingsins og yrði
ekkert hægt að greiða fyrir sölu
á hrossakjöti, þá væriver farið
en heima setið, að þetta mál
hefði komið fram og skýrslum
safnað um afsláttarhross, því að
bændur í hrossasveitum hefðu
vænzt þess, að úr því málinu
hefði verið þannig hreyft, þá
fengju þeir einhverja hjálp þess
opinbera til þess að losna við
hrossin með sæmilegu verði. Nú
hefðu þeir ef til vill, í trausti
þessa, setið af sér tækifæri um
sölu afsláttarhrossa.
Taldi hann, að aldrei hefði
meira riðið á en nú að greiða
fyrir þessu máli á hagfeldan
hátt, þar sem saman færi ótíð
og heyskaðar og þar af leiðandi
fóðurskortur fyrir hross og ann-
an búfénað í ýmsum sveitum
landsins og þó sérstaklega í
hrossahéruðum á Norðurlandi.
Þar sem enginn hrossaútflutn-
ingur er mögulegur og reiðhesta
og önnur vinnuhestasala mjög
minnkandi frá því, sem áður var
innanlands, þá er bersýnilegur
voði fyrir dyrum í illu árferði í
hrossasveitum. Ef ekki er hægt
að koma afsláttarhrossum í
viðunandi verð, þá verða bænd-
ur tilneyddir að setja þau á guð
og gaddinn.
Bjarni Ásgeirsson, form. Bún-
aðarfélags íslands, sagði að rík-
isstjórnin hefði snúið sér til
Búnaðarfélagsins og beðið um
tillögur í þessu vandamáli.
Helztu tillögur þess eru þær,
að ríkisstjórnin reyni í sam-
bandi við herstjórnina að fá það
(Framh. á 4. síðu)
Hinir amerísku smábílar, sem hlotið hafa nafnið kríll á islenzku, hafa unnið sér   miklar   vinsœldir   hjá   hernum,
því er talið, að þeir verði enn eftirsóttari   að   styrjöldinni   lokinni,   því   að hcegt er að nota þá víða, þar sem öðr-
um bílum verður ekki við komið.     í Ameriku er m. a. farið að nota þá til að draga sláttuvélar og hefir það gef-
ist vel. Myndin hér að ofan, er frá þekktu tilraunabúi í Alabamafylki.
Stór lántaka til aiikn-
ingar  raforkusjóðs
Frumvarp irá iímm alþingismönnum
Fimm þingmenn, Skúli Guðmundsson, Ásgeir Ásgeirsson, Jón
Pálmason, Ingólfur Jónsson og Jörundur Brynjólfsson flytja í
neðri deild frumvarp til laga um ríkislántöku til raforkusjóðs,
en hlutverð hans er að styrkja rafveituframkvæmdir með hag-
stæðum lánum. Er það eitt höfuðskilyrði þess, að slíkar fram-
kvæmdir geti orðið verulegar á komandi árum, að fjármagn raf-
orkusjóðs sé aukið nú.
Aðalefni frv er:
Ríkisstjórninni 'er heimilt að
taka lán innanlands handa
raforkusjóði með útgáfu og sölu
handhafaskuldabréfa, allt að 20
milj. króna. Skuldabréfin séu
boðin til sölu í bönkum og spari-
sjóðum, og ennfremur er heim-
ilt að fela öðrum stofnunum
sölu bréfanna, ef ástæða þykir
til.
Vextir af láni þessu séu 4*af
hundraði á ári, og greiðast þeir
eftir á, 31. des. ár hvert. Lánið
er afborganalaust til ársloka
1946, en greiðist siðan með jöfn-
um afborgunum, eftir útdrætti,
á næstu 30 árum. Ríkisstjórnin
getur þó ákveðið að endurgreiða
lánið að nokkru eða öllu leyti,
hvenær sem er, með 6 mánaða
fyrirvara.
Lánsfénu skal varið til raf-
veituframkvæmda, sem rikið
lætur gera samkvæmt lögum, er
um það verða sett.
Ráðherra er- heimilt að á-
kveða, að því fé, sem fæst með
sölu skuldabréfa í einstökum
landshlutum, skuli varið til raf-
veituframkvæmda ríkisins í
þeim sömu héruðum, að svo
miklu leyti sem þörf krefur
vegna þeirra framkvæmda, sem
þar verða ákveðnar með lög-
um.
Ráðherra setur með reglugerð,
fyrirmæli um fjárhæð bréfanna
og nánari ákvæði um fram-
kvæmd laga þessara, eftir því
sem þurfa þykir.
í greinargerð frv. segir:
Milliþinganefnd í raforkum'ál-
um, sem kosin var samkvæmt
ályktun Alþingis 4, sept. 1942,
hefir nú með höndum athugun
á þeim málum ásamt rafmagns-
eftirliti ríkisins, sem vinnur að
rannsókn á virki unarskilyrðum
og gerir áætlanir um kostnað
við rafveitubyggingar. Nefndin
væntir þess að geta, áður langt
líður, lagt fram ákveðnar tillög-
ur um tilhögun rafveitufram-
kvæmda, er stefni að því að
koma rafmagninu sem fyrst um
allar byggðir landsins, svo sem
ákveðið var með fyrrnefndri
þingsályktun sumarið 1942.
Sú athugun á þessum málum,
sem þegar hefir verið gerð, sýnir,
að framkvæmdirnar kosta mikið
fé. Meginhlutann af því fé verð-
ur ríkið að taka að láni, og láns-
fé þarf að fá innanlands. Með
flutningi þessa frumvarps er
lagt til, að nú þegar verði hafin
fjársöfnun til raforkusjóðsins
með útgáfu og sölu hanhafa-
skuldabréfa. Má vænta þess, að
auðvelt verði að fá allmikið fé
að láni til þessara nauðsynlegu
framkvæmda, ef þess er leitað
nú þegar, þar sem miklir pen-
ingar eru í umferð og almennur
áhugi . á rafveitubyggingum.
Engin vissa er fyrir því, að jafn-
auðvelt verði um fjáröflun síð-
ar, og þvi telja flutningsmenn
frv. óráðlegt að sleppa því ein-
staka tækifæri, sem nú er til
fjáröflunar handa rat'orku-
sjóðnum.
(Framh. á 4. siðu)
Bókaútgáfan 1943
ISækiii* lorðra
Bókaútgáfan   Norðri   h.   f.   á
Akureyri hóf starfsemi sína með
útgáfu Söguþættir landpóst-
anna. Eins og kunnugt er var
það stórt og merkilegt rit, sem
notið. hefir einstakra vinsælda.
Seldist fyrri útgáfan svo að segja
upp fyrir síðustu jól, aðallega í
Reykjavík og á Akureyri. Var
því þegar í byrjun þessa árs
undirbúin önnur útgáfa, er kom
út seinni hluta sumars.
Þá hefir Bókaútgáfan Norðri
nýlega sent frá sér merka bók,
er nefnist Dagur í Bjarnardal
eftir norska rithöfundinn
Trygve .Gulbransen í íslenzkri
þýðingu skáldsins Konráðs Vil-
hjálmssonar. — Dagur í Bjarn-
ardal er lýsing á norsku dala-
fólki, og minnir á margt það,
sem bezt er í fari íslendinga.
Tvær aðrar bækur gerir
Norðri   ráð   fyrir   að   senda   á
bókamarkaðinn á þessu ári eftir
Trygve Gulbranssen, og má að.
vísu telja þær í beinu framhaldi
af Degi í Biarnardal, en þó er
hver þeirra alveg sjálfstæð
saga. Nefnast þær Hvessir af
Helgrindum og Engin önnur leið.
Þessar þrjár bækur Trygve
Gulbranssen vöktu óhemju at-
hygli, er þær komu út í Noregi
og hafa verið þýddar á flest hin
helztu tungumál og alls staðar
vakið mikla athygli.
Enginn vafi er á, að þessar
bækur eru allar þess eðlis að
þær auðga verulega íslenzkan
bókakost.
• Þá má geta þess, að Norðri
hefir margt annað á prjónunum,
sem ekki verður hér getið að
þessu sinni, en sumt af því er
þó það langt komið að búast má
við að það geti komið út fyrir
jól.
Rafveítuskilyrðí
í   Mývatnssveít
Tillaga Jónasar J'ons-
sonar
Jónas Jónsson flytur í efri
deild svohljóðandi tillögu um
rannsókn á rafveituskilyrðum
í Mývatnssveit:
„Efri deild Alþingis ályktar'að
láta kunnáttumenn, sem eru í
þjónustu ríkisins, rannsaka
kostnað við að leiða rafmagn
frá Laxárvirkjuninni eftir Lax-
árdal til allra bæja i Laxárdal
og Mývatnssveit og leggja
skýrslu um málið fyrir Alþingi."
í greinargerð tillögunnar seg-
ir: „Allir búendur og allir ungir,
búlausir menn í Mývatnssveit
hafa óskað eftir, að sú rannsókn
verði gerð, sem hér er beðið um.
Svo sem kunnugt er, unna Mý-
vetningar sveit sinni svo mjög,
að burtflutningur þaðan hefir
verið minni en úr nálega öllum
öðrum byggðum landsins. Auk
þess, að sveitin er ein hin feg-
ursta hér á landi, og þótt víðar
sé leitað, þá er hún svo heilnæm,
að talið er, að enginn maður
hafi sýkzt af brjóstveiki þar
heima fyrir. Fram á allra síð-
ustu mánuði hafa flest héimili
(Framh. á 4. síðu)
Á   vi&avah%i
EIÐROFSMÁLIÐ.
Hin ýtarlega skýrsla þeirra
Eysteins Jónssonar og Her--
manns Jónassonar um eiðrofs-
málið hefir að vonum vakið
mikla athygli.
Dómur manna, jafnvel hat-
römmustu Sjálfstæðismanna, er
einróma á þá leið, að eigi ver^Ji
eftir þessa sterklega rökstuddu
greinargerð efazt um sekt þeirra
Ólafs og Jakobs.
Morgunblaðið þorir meira að
segja ekki að bera á móti því,
að samið hafi verið um kjör-
dæmamálið, en segir, að ráð-
herrar. Sj álfstæðisflokksins hafi
þá treyst því, að frestun þing-
kosninganna héldist áfram!
Þessi falsrök munu liggja öll-
um í augum uppi. Ef gengið
hefði verið út frá því, að kosn-
ingafrestunin héldist áfram,
þurfti vitanlega ekki að semja
um kjördæmamálið, því að ekki
var hægt að. fá það afgreitt,
nema kosningar færu fram.
Öllum landsmönnum mun
líka vera enn í ferskú minni,
að frestun þingkosninga var,
þegar hér var komið, úr sögunni,
þar sem Sjálfstæðisflokkurinn
hafði svikið samkomulagið um
hana með kröfunni um kosn-
ingu i Norður-ísafj arðarsýslu,
og einn flokkurinn, sem að
•henni stóð, Alþýðuflokkurinn,
taldi sig ekki bundinn af henni
lengur. Til merkis um, að þetta
samkomulag var niður fallið,
voru bæjarstjórnarkosningar
látnar fara fram.
Það sýnir gleggst hinn auma
málstað eiðrofanna, að slíkum
röksemdum skuli beitt þeim til
afsökunar.
ÞÁTTUR  DAGBLAÖANNA
í MJÓLKURSKORTINUM.
Reykjavíkurkona, sem nýlega
kom í skrifstofu Tímans, sagði
m. a. um mjólkurmálið:
— Það er rétt, að hér var
stundum í haust mjólkurskortur
og þröng við mjólkurbúðirnar.
En ég kenni dagblöðunum
miklu meira um þetta en Mjólk-
ursamsölunni. Það er segin saga,
að þegar sá orðrómur kemst á
kreik, að 'skortur sé á einhverri
vöru, þá auka menn kaup á
henni til að birgja sig upp og
reyna að gera það sem fyrst.
Svona var það með mjólkina.
Sumir keyptu helmingi meiri
mjólk en vanalega til þess að
eiga til næsta dags, ef þá yrði
skortur, og allir kepptust við
að ná sem fyrst í mjólkina og af
því stöfuðu oftast þrengslin.
Þetta er nú mín aðalskýring á
mjólkurskortinum í haust, enda
sýna opinberar skýrslur, að hér
hefir verið meiri mjólk á mark-
aðnum í haust en nokkuru sinni
áður fyrr að haustlagi.
„HÆG ER LEI» TIL H. t. ."
Séra Jón, prestur í Nessókn
heldur áfram að ræða um „tvær
leiðir" í sjómannablaðinu Vík-
ing. Prestum hefir lengi verið
tamt að benda á tvær leiðir:
leiðina til sáluhjálpar og leið-
ina til glötunar. En þessi séra
Jón gerir meira. Hann hefir
fundið það af hyggjuviti sínu,
að landbúnaður, er leið, sem
liggur til glötunar, .^jómennska
gerir menn sáluhólpna. Þess
vegna, kæru bræður og systur,
snúið af leið glötunarinnar,
hverfið úr sveitunum og setjist
að í þurrabúð á Nesinu hjá mér
óg öðlizt sáluhjálp með því að
skreppa „á skak", þegar gefur.
Jón lætur liggja orð að því,
að Þorbjörn bóndi á Geita-
skarði, sem leyfði sér að and-
mæla hinni nýstárlegu guðfræði
hans, muni vera „einhver leppa-
lúði og á broslegan hátt þvers-
um við líf og baráttu hinnar
íslenzku þjóðar." ;— Eru þessi
ummæli prestsins skiljanleg um
mann, sem heldur sig á glötun-
arvegi landbúnaðarins og stund-
(Framh. á 4. siðu)
					
Hide thumbnails
Page 421
Page 421
Page 422
Page 422
Page 423
Page 423
Page 424
Page 424