Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						T ÍMI N N, sunnudaginn 4.; marz 19ggj 1

Ásírímur Jónsson listmálari áttræður 11
:."..:::•
Kveðja frá forseta Islands
Mjer er það bæði ljúft og
skylt, að senda Ásgrími Jóns-
syni kveðju og þökk á áttræðis-
afmælinu. í dag minnist öll þjóð
in hans með þakklæti og virö-
ingu.
Áttatíu ár er löng manns-
æfi en stutt listasaga. Jeg
minnist hans fyrstu sýninga í
Vinaminni fyrir fimmtíu árum.
Það var viðburður í þá daga.
Við unglingar gátum tekið und-
irttme.ð gamla manninum skaft-
félska, sem sagði, að „kortin"
hjá honum Ásgrími væru betri
en. hjá dönsku landmælinga-
qiönnunum. Þjóðin, var auðug
að náttúrufegurð og snilldar-
legum lýsingum í Ijóði og nú
stéig Ásgrímur fram, fullþroska
á ungum aldri og leysti land-
vættti fossanna, fjallanna og
jöklanlra úr álögum. Skilning-
ur'hans jók oss skilning, og það
sem Bakkabræðrum tókst ekki,
að bera ljósið inn í húsið í
skjólum, varð nú kleift með
nýrri tækni. Ljós og litir og
línur landsins var fest á dúk,
og borið inn í hús og á heimili
til yndis og ununar í skamm-
deginu.
Það er ótrúleg breyting
sem or'ðin er á þessum fimmtíu
:   '
árum, og Ásgrímur er braut
rýðjandinn. Listaverk skreyta
nú íslenzk heimili í ríkara mæli
cn þekkist með öðrum þjóðum.
Málaralistin er almenningseign
eins og bókmenningin áður.
Nafn Ásgríms stendur sjálf-
stætt, án nokkurs titils, föstum <¦
fótum í íslenzkri listasögu, og
minnir á hið mikla nafn ilall-
gríms. Ásgrímur er einn af
stórmeisturum sinnar samtíðar.
Og vel hefir hann skilið, að það
er eitthvað í íslenzkri náttúru
á sólbjörtum sumardcgi, sem
næst bezt með vatnslitum, hið
tæra loft, hin ljettu fjöll og
skæru litir. Mikinn yndisarf
skilur hann þjóð sinni eftir. Og
skylt er að þakka sjerstaklega
hina miklu gjöf, sem hann nef-
ir ánafnað ríkinu sjálfu.
Vjer fslendingar erum fá-
menn þjóð, og því stóltari af
hverjum samlanda, semi reynist
hlutgengur á heimsmælikvarða.
Miklar gáfur og óþreytáhdi 'c'Ija
gefa list Ásgríms þáð „Láhgá'-
líf", sem eru þessa héims 'béztu
laun. í dag hyllum vjér einri áf
beztu sonum íslands, Ásgrím
Jónsson!
ÁSGEIR ÁSGEIRSSON

Á síðustu 50 árum hafa orðið hér margvíslegar' fram-
farir. Byggðir landsins, hvar sem farið er, bera þess vitni
að með elju og ástundun hefir plógjárnum verið beitt, sem
er að þakka mörgum samstilltum höndum.
Nítjánda öldin kveikti neista,
sem varð að báli.
Sjálfstæðisbaráttan var hafin
með þeim Fjölnismönnum og arf-
tökum þeirra í ritsnilli og skáld-
skap. Og vökul alþýðan tók undir
þarih söng. Á vörum fólksins höfðu
alltaf lifað sagnir og ljóð, sem
bárust mann fram af manni og
orkaði á ímyndunaraflið og sköp-
unarþrána. Þennan auðuga arf
megnaði eigi óáran, óstjórn og fá-
tækt að gera þrotbjarga.
Myndlistin var verr á vegi stödd
en ljóðlistin. Þeir fáu sem ein-
hvers freistuðu í því efni voru
umkomulitlir í lífinu, og þegar
gröfin lokaðist yfir þeim, voru
nöfn þeirra í bókstaflegri merk-
ingu jörðuð. Eftirlátin verk þeirra
grotnuðu upp í kotunum eða urðu
eldi að bráð. Sagnir geyma aðeins
fá nöfn frá fyrri öldum.
Marteinn Einarsson biskup lærði
ungur málaralist í níu ár í Eng-
landi. Eftir að hann kom heim
til íslands að loknu námi skreytti
hann þrjár kirkjur, svo vitað sé,
með málverkum. Allar þessar
kirkjm; brunnu og málverkin með.
Ekki veit ég til að varðveitt sé
til y.prra daga neitt af verkum
hans, sem vitnað gæti um hand-
bragð hans. Hins vegar hafa verk
nokkurra málara ánítjándu öld-
inni geymzt. Sölvi Helgason mál-
aði ýmiss konar rósa- og blóma-
myndir, sem eru einstaklega hag-
lega gerðar. Séra Helgi Sigurðs-
son, Sigurðupr Guðmundsson og
séra Sæmundur Hólm máluðu ein-
göngu andlitsmyndir. Sæmundur
Hólm var að námi í Listaháskól-
anum í Kaupmannahöfn og þótti
efnilegur nemandi, ef dæma á
eftir því, að hann fékk 4 sinnum
verðlaun við skólann. Ekki virð-
ast þessir menn hafa byggt mynd-
gerð sína á islenzkri hefð og list-
ina stunduðu þeir í hjáverkum
frá öðrum störfum.
Það er því ekki úr lausu lofti
gripið, þegar sagt er, að íslenzk
málaralist hefjist með þeim, sem
byrjuðu að mála um síðustu alda-
mót. Og svo vel tókst til, að á
meðal þeirra voru miklir hæfileika
menn, er lögðu grundvöll að ramm
íslenzkri málaralist.
r Elztur þessara brautryðjenda er
Ásgrímur Jónsson, sem er 80 ára
í dag og í tilefni þess hefir ríkis-
stjórn íslands efnt til yfirlitssýn-
ingar á verkum hans í salarkynn-
um Listasafnsins.-
Ajiositt.: uuu
Mynclin   er  fekin   fyrir  fáum   dögum   heima   hjá   listamanninum.
Ásgrímur er maður gæddur ó-
venjulegum gáfum. Hanri fékk í
vöggugjöf sérstætt málaraauga og
hefir þroskað meðfædda hæfileika
með þrotlausu starfi. Þrátt fyrir
líkamlega vanheilsu síðustu ára-
tugina hefir hann haldið andleg-
um þrótti æskumannsins fram á
þennan dag, jafnvel gert margar
af sínum beztu myndum á allra
síðustu árum.
ÉG HEFI OFT hugsað um
það, hvað það var mikil gæfa fyrir
okkar þjóð að eignast brautryðj-
anda eins og Ásgrím Jónsson til
að varða veginn og ryðja leið
fyrir sköpun málaralistar á íslandi.
Það mun vera rétt, sem haldið
hefir verið fram, að allflestir eða
allir íslenzkir málarar hafi lært
af honum eða orðið fyrir áhrifum
af list hans og starfa beint eða
óbeint. Hann er góður og tryggur
félagi og hefir rét.t þeim hjálpar-
hönd, þegar eitthvað .bjátar á,
meðal annars hefir hann keypt
æði mörg listaverk af yngri lista-
mönnum og mun það nær eins-
dæmi í voru landi.
Á yngri árum, og raunar alltaf,
hefir hann átt drjúgan þátt í'fé-
lagslífi listamanna og reynzt þar
ráðsvinnur og úrræðagóður, enda
skapfestumaður í skiptum manna
á meðal, fáskiptinn, en leggst
þungt á árina, þar sem karl-
mennsku þarf við. í frístundum
sínum hefir hann iðkað hljómlist
og setur sig aldrei úr færi að
njóta góðrar hljómlistar, þegar
eitthvað þess háttar er á boðstól-
um.
Ásgrímur Jónsson er fyrst og
fremst landslagsmálari. Er hann
hafði lokið námi í Kaupmannahöfn
kom harin heim og byrjaði að mála
íslenzka náttúru.
í fyrstu er frávik hans frá fyrri
myndunum harla lítið. Hljóðlát,
björt heiðríkja, vors og sumars
íslenzkrar náttúru, eru aðalyrkis-
efni hans, á þeim árum. í þeim
myndum sameinast raunsæi og
hugmyndaauðgi, er gera þær inni-
lega seiðandi og persónulegar. Sam
kennd hans við náttúruna er því
athyglisverðari, að fyrr meir var
það skoðun fólksins, að landið
okkar væri alls ekki fallegt eða
blítt. Það voru eiginlega bara
grænu blettirnir, sem nutu þess
heiðurs að vera kallaðir fagrir.
Fyrir sjónum manna voru fjöllin
„svört og Ijót", holtin „nakin og
málarans og málaranna breytt við-
horfi manna til náttúrufegurðar
á skammri stundu.
EINS OG FYRR er geti'ð, er
i þjóðminjasafnsbyggingunni
Hringbraut. Aðgangur er ókeypis,
en menn eiga þess kost, að eign-
ast vandaða sýnjngarskrá, með
mörgum myndum, og ættu sem
flestir að eignast hana til minja
um sýninguna. Skráin kostar að-
eins 10 krónur.
stofu, sem gerö eru á. arunum
1920 til 1945. Á þeim árum, sem
hér um ræðir, komu fram á sjón-
gróðurlaus",   „jöklarnir   að   vísuum, þar á meðal að náttúrugripa-  um heim, væri á næsta leiti viS
hvítir, en „kaldir". Málaraauga Ás-1 söfnun.                                                hinn unga íslenzka landslagsmál-
gríms leit þetta allt öðrum aug-1 Síðar fór Ásgrímur vestur á ara, og seinna átti syo mjbg að
um. Fjöllin urðu blá, jöklarnir Bíldudal og var hjá Pétri kaup- koma við list hans, er greina má
sveipaðir léttum roða og nöktu I manni Thorsteinsson, er var íaðií skýrara í verkum haris' í næstu
holtin klæddust purpuraskikkjum ! Guðmundar málara og þeirra syst
af fegurstu gerð. Já, viti menn, nú i kina. Þar stundaði hann alla al
var farið að hyggja betur að, lík- j genga vinnu og var meðal ann
lega væri landið okkar ekki svo i ars eina vertíð á fiskikútter, er í arsviðið margir nýir menn, og
sérlega ljótt land, og nú er svo ' cfviðri var að því kominn að reka sýnt var, að íslenzk málaralist var
komið, að það er almenningsálit, | upp í Eldey, en á síðustu stundu í deiglunni. Ailmargar samsýning-
að ísland sé eitthvert litfegursta ! hjargaðist frá skipbroti. Ef öðru ar.listamanna voru haldnar hér og
land í heimi. Þannig hefir pensill  vísi hefði farið, hefði saga íslenzkr  erlendis,   sem   örfuðu    til    dáða.
ar myndlistar orðið önnur en raun  Þessir   listamenn   hafa   að   sjálf-
varð á.                                                sögðu haft einhver gagnkvæm á-
Ásgrímur  hafði   ungur   hneigzt  hrif hver á annan, til heilla, þótt
að dráttlist, en engin tök ^ð iðka  innbyrðis  væru  þeir  ólíkir   hver
listir hér á landi á þeim dögum.  öðrum.  Að  minnsta  kosti  tengdi
verkumÁsgríms  Jónssonar  komið '• Ásgrímur réði af að freista gæf- það  þá  saman,  að  þeir fó'ru  að
fyrir  í  salarkynnum  listasafnsins | unnar í Kaupmannahöfn. Þangað  dæmi Ásgríms og málvtðu íslenzkt
við | fór hann árið 1897 og i;ók til við  landslag.    Hið    sameigmlega við-
listnám, en varð að vinna fyrir sér  fangsefnaval hafði sín áhrif og til
jcfnum  höndum,  þar  sem  farar- gó'ðs. Líkt og áður var með frönsku
eyririnn var einar 200 krónur og   impressionistana,   sem   völdu   sér
fetin sem hann stóð í. Hann hafði   við'fangsefni    hver   með    öðrum.
enga  styrktarmenn e'ða ættmenn,  Sem kunnugt er. Þegar við nú at-
sem gátu kostað hann. Svo hann  hugum myndir Ásgríms'frá' þ'essu
varð að treysta á eigin handbjörg.  tímabili, má segja, áð;'hvert 'stór-
Olíumyndunum   er   raðað   í   4 j En  með  elju  og  dugnaði  sóttist verkið taki við af öðru.  „Hekla"
stóra miðsali byggingarinnar, en í j hcnum námið fljótt. Eítir að hann séð frá hlíðinni fyrir innan Ásólfs
9   smærri   hliðarsölum   vatnslita-
myndum. Myndunum er raðað
þannig eftir aldri, að í innsta mið-
sal eru elztu myndiraar og í þeim
næsta eru verk frá miðbiki ævi
Ásgríms, en í tveimur næstu söl-
1 seinna sýndi verk sín hér heima   staði, máluð 1927, eign Listasafns
(árið  1903)  veitir alþingi honum   ríkisins,      sýnir      nokkuð    glögg
1200 króna styrk, sem hann notaði   straumhvörf  í  liststarfi  Ásgríms,
til utanfarar á ný. Og seinna veitti   er telja má meðal öndvegisverka
alþingi honum allríflegan styrk til   hans. Myndin er máluð í léttum,
bláum, littón, hinn svali síðsum-
arsblær leíkur um loft og láð,
myndin er sveipuð fínu forma- og
litaneti, sem gerir myndbygging-
una sannfærandi og innilega. Líku
Rómarfarar. A ferðalagi um Evr-
um  eru verk  frá  seinustu  árun-1 ópu kynntist hann mörgu og mun
um. Og í hliðarsölunum á hægri hann hafa lært mikið á því ferða-
hönd,   þegar  komið   er  inn,   erujlagi.
eldri vatnslitamyndir, en á vinstri [
hönd yngri myndir. í fordyri eru,        ÞEGAR ATHUGUÐ er sýning' gildir um nr 39 „Tré úr Húsafells-
teikningar.                                          Ásgríms, er augljóst mál, hversu I skógi",  eign  Jónasar  Hvannberg,
Sýning þessi cr^mjög fróðleg fljótum þroska hann hefir náð. sem mun vera máluð nokkrum ár-
fyrir þá, sem vilja kynnast starfi j E^n með elztu myndum hans á : um síðar, og „Hrísla í Húsafells-
Ásgríms frá byrjun, því hægt er j sýningunni er stórt clíumálverk I skógi" nr 33, eign sama manns.:,
að fylgja þroskaferli hans í gegn-'. af Tindafjallajökli," séðum af núpn  Sú mynd er dýpri í lit, gleggri og
um arin.
Á   sýningunni  eru   mörg  verk
kraftmeiri í ljósbrigðum. Hinn guli
haustblær á grundunum meðfram
ánni fær svar við dökkbláma ár-
innar og grábláma skýjahulunnar
yfir hnúknum. Hið rauða innskot
í laufi og stofni trésins gefur lita-
um listaverk.
ÁSGRÍMUR Jónsson er fædd-
um fyrir ofan Stóranúp, en end-
urheimt írá Danmörku fyrir fáum
sem Ásgrímur á sjálfur, en hann ; árum og er nú í eigu Listasafns
hefir ánafnað ríkinu til eignar eft- ¦ rikisins, máluð 1903. Myndin er
ir sinn dag. Það er mikill fengur, j máluð í breiðum, æði stórum, flöt-
að þau varðveitist þar eftir hans um og fjallið formað allnákvæm-.
daga á einum stað, í stað þess að leja í nokkuð dökkum, bláum og samræminu aukið gildi. A sama
dreifast viðs vegar, sem tíðast er fjólubláum,      litum,      norðurhlíð vegg er annað stórverk, einnig úr
Skarðfjalls með einkennilegum grá  Húsafellsskógi,    nr    31,    eigandi
grænbrúnum,      djúpura,      litblæ,   Bjarnyeig   Bjarnadóttir.    Þar    er
mynda þægilega mótsetningu við það hin plastíska íormun trésins,
ur 4. marz 1876 í Rútstaða-Suður- léttari tóna baksviðsins. „Gjáin í fjaJÍBins, og hvítra skýjahnoðra
koti í Gaulverjabæjarsókn í Ár-; Þjórsárdal" nr 61, eign Hafliða á últramarínbláum himni, ásamt
nessýslu. En þar bjuggu foreldrar Helgasonar, „Úr Árnessýslu" nr glöggra skila blárra og gulra 3ita,
hans, Jón bóndi Guðnason og kona 68 og „Birkihríslur" eigandi þeirra sem skapar myndinni alvöru-
hans, Gu'ðlaug Gísladóttir. Hún er er Kristín Stefánsdóttir, þær eru þrungna listkennd.
Árnesingur að ætt, en hann Þing- j málaðar tveimur eða þrem ár- i í kjölíar þessara mynda sigla
eyingur, eins og ættartala hans, um áður. Hin volduga og stóra margar Húsafellsmyndir, með
eða drög til ættartölu, sýnir og mynd af Heklu nr 56, seni Lista- trjám, þar sem svipuðum sjónar-
ég hefi tekið saman, fyrir þá, sem safn ríkisins á, er máluð 1907 og miðum til listtúlkunar er fylgt.
hirða um þau fræði.                       jsýnir, að Ásgrímur hefir verið þá  Þær eiga það sameiginlegt, að jén-
Foreldrar hans munu hafa verið aftur í Árnessýslu. Myndin er mál-' eru  áberandi  nærri,   eða   í   íor-
fremur   fátækir,    en    þó   komizt  uð á staðnum, séð úr Hreppunum.' grunni, og fjöll eða hnúkar'gægj-;
Það er vor og sumar í lofti, og í ast aðeins íram á milli laufkrónu
tvennum skilningi. Máhrinn virð-
sæmilega af, enda duglegt fólk. As-
grímur    fór    úr    foreldrahúsum
strax eftir fermingu og réðist þá
til   N"4;ea5   kaupir.anns   á   Eyrar-
bakka og vár h'já honum í nokkur lagi sýnir hún, a5 nývakntng rú,
ár. Vann hann þar að ýmswa störf, seia impressionisminn kveikti víða
trjáa, og hinn rauðguli litúr skóg-
st vaknaður til fulls um hlutskipti  arbotnsins ræður ]itabyggingunnj.(t;
sitt sem landslagsmálari, Og í öðru  Það vsrri freistandi að minna-t á;
fk'iri  verk  í   þessari    stofu,    pvx
(FiAiunaJd á 5. sióu.jv
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12