Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						6
¦^'^m^^mK
T í MIN N, sunnudaginn 8. apríl 1956.
Útgefandi:  Framsóknarflokkurmn.
Ritstjórar:   Haukur Snorrason
Þórarinn Þórarinsson (áb.).
Skrifstofur 1 Edduhúsi við Lindargötu.
Símar:  81300,  81301, 81302  (ritstj. og blaðamena),
auglýsingar 82523, afgreiðsla 2823.
Prentsmiðjan Edda h.f.

ísland og Bandaríkin
!           píNAN SKAMMS   tíma
* munu hefjast samning-
fM" miiii íslands og Bandaríkj-
uinf, er mikil athygli verður
/eiti:. Þetta verða samningar
ím brottför varnarliðsins og
;ilhögun á gæzlu og viðhaldi
t'arnarmannvirkja eftir að ís-
iendingar hafa tekið þau störf
að sér.
Alþingi íslendinga hefir nú
tekið þá ákvörðun vegna
breyttra viðhorfa í alþjóðamál-
um og í samræmi við fyrri yf-
irlýsingar, að hafist skuli handa
um þær aðgerðir, sem greindar
eru hér á undan.
Við þá ákvörðun verður stað-
ið svo framarlega, sem Sjálf-
stæðisflokkurinn fær ekki
meirihluta, eða kommúnistar
eflast svo, að ekki verður hægt
að mynda starfhæfa vinstri
stjórn eftir kosningar. Hvort
tveggja er hins vegar ólíklegt
sem betur fer. Allar líkur
benda til, að bandalag Fram-
sóknarflokksins og Alþýðu-
flokksins muni eflast og það
mun gera sitt ítrasta til þess að
umræddri ákvörðun Alþingis
verði framfylgt.
.FLJÓTT Á LITIÐ kann ýms-
um að virðast, að Bandaríkin
eigi erf itt með að verða við ósk-
irm íslendinga. Orsökin sé
ekki fyrst og fremst sú, að her-
setan hér sé mikilvæg fyrir ör-
yggi Bandarikjanna, heldur sé
bað stjórnmálalegur hnekkir
fyrir þau að þurfa að draga her
inn í burtu. Ef nánar er að
gætt, þarf þetta alls ekki að
verða svo. Þvert á móti gefst
Bandaríkjunum tækifæri til að
vinna hér mikinn stjórnmálaleg
an sigur, sem mjög gæti styrkt
aðstöðu þeirra í kalda stríðinu.
Með því að verða við sann-
gjörnum óskum fslendinga,
myndu þau sýna og sanna
frammi fyrir öllum heiminum,
hvernig hið bandaríska stór-
veldi virðir rétt og frelsi smá-
þjóðar. Með drengilegri fram-
Jtorau við íslendinga, gæti þau
unnið einn hinn mesta siðferði-
legan sigur, er stórveldi hefir
annið um langt skeið.
Til samanburðar við slíka
framkomu við íslendinga, gætu
þau bent á meðferðina á Est-
.lendingum, Léttlendingum og
Litháum. Brottför ameríska
hersins frá íslandi, gæfi vestur-
veldunum aukinn styrk til að
ikrefjast frelsis fyrir hinar und
irokuðu þjóðir í Austur-Evr-
ópu.                                         _j
ÞAÐ HEFIR áreiðanlega aldrei
hvarflað að íslendingum annað
en að viðbrögð Bandarikja-
manna yrðu á þessa leið. Þótt
vissulega megi sitthvað að þeim
finna eins og öðrum þjóðum,
verður það ekki af þeim s'kafið,
að ekkert stórveldi hefir fyrr
eða síðar sýnt meiri víðsýni -og
réttsýni í skiptum Við smáþjóð-
ir en Bandaríkin. Með þessu er
það ekki sagt, að þau séu synd
laus í þessum efnum. En það
stendur óhaggað, að ekkert
stórveldi hefir reynst betur að
þessu leyti en Bandaríkin.
Þetta er líka vel skiljanlegt,
þegar litið er á sögu Bandaríkj-
anna. Þau eru byggð af fólki,
sem var að flýja ókjör og órétt,
líkt og íslenzku landnámsmenn
irnir. Kyndill frelsisins hefir
eðlilega logað skært hjá þessu
fólki og afkomendum þess. Þess
vegna urðu Bandaríkin fyrsta
nýlendan, sem hrinti af sér
hinu erlenda oki, og sköpuðu
með því þá frelsisöldu, sem
náði til nær allrar Evrópu og
braut niður veldi margra ein-
valdanna þar. Stjórnarskráin,
sem hið unga ameríska lýðveldi
setti sér, verður jafnan talin
ein merkasta frelsisskrá sögunn
ar. Andinn frá þeessum atburð-
um hefir lifað í Bandaríkjun-
um fram á þennan dag og orð-
ið þess valdandi, að þau hafa
öðrum stórveldum betur skilið
og stutt málstað nýlendna og
smáþjóða.
ÞAU UMMÆLI, sem forseti og
utanríkisráðherra Bandaríkj-
anna hafa haft um ályktun Al-
þingis um varnarmálin, eru i
góðu samræmi við þennan atida
og gefur vissulega það fyrir-
heit, að þeir samningar, sem
framundan eru milli minnsta
lýðveldis og stærsta lýðveldis
veraldar, muni geta orðið til
fyrirmyndar um það, hvernig
stórveldi á að virða rétt smá-
þjóðar. Það helzta, sem er að
óttast, er að það álit kunni að
skapast, að fslendingar séu eitt
hvað hálfvolgir í aðstöðu sinni
og ályktun Alþingis verði ekki
fylgt fram af f ullum heilindum.
Slíkt gæti vissulega veikt samn
ingsaðstöðuna. Öruggasta leið-
in til að koma í veg fyrir slíkt
er að efla bandalag Framsókn-
arflokksins og Alþýðuflokksins,
er hvorki mun láta stjórnast af
linkind eða óvild til Bandaríkj-
anna, heldur fylgja fram rétti
íslands á traustan og drengileg-
an hátt.
Fe
nleiknr, sem mim misheppnast
K(
' OMMUNISTA-flokkur-
inn íslenzki hefir nú
"oreytt um nafn í þriðja sinn. í
íosningunum í sumar ætiar
hann að kalla sig Alþýðubanda-
¦ag.
Upphaflega hét hann síwu
;étta nafni, Kommúnistaflokkur
íslands. Þegar það þótti ekki
sigurvænlegt var hann skýrður
ipp og kallaður Sameiningar-
tlokkur alþýðu — Sósíalista-
Qokkurinn. Undir því nafni
gekk hann meðan forustumenn
íans og blöð lofsungu Stalin
sem mest. En nú er Stalin fall-
nn engill. Því þykir ekki
iíengur sigurvænlegt að hampa
flokksnafninu, er minnir á Stal-
iindýrkunina. Því hefir nafninu
verið breytt í þriðja sinn.
iÞAÐ MUN hins vegar ekki
gagna kommúnistum neitt, þótt
þeir reyni á þennari hátt eða
annan að afneita Stalin. Óhróð-
urinn, sem þeir éta nú upp um
þennan fallna lærimeistara
sinn, er aðeins ný sönnun þess,
að þeir fara í einu og öllu eftir
.línunni" frá Moskvu. Þess
vegna er Stalin, sem var lof-
sunginn í gær, svívirtur í dag.
Þess vegna er nú ómerkt allt
það, sem Þjóðviljinn hefir hald
ið fram áratugum saman um á-
gæti réttarfarsins í Sovétríkj-
unum.
JAFN AUGLJOSRI staðreynd
getur engin nafnbreyting leynt.
Hún er aðeins sönnun þess, a<5
kommúnistar sjálfir álíta mál-
stað sinn svo auman, að þeir
verði að fela sig undir nýju
nafni. Svo augljós feluleikur
mun aðeins gera hlut þeirra
verri og ósigurinn meiri í kosn-
ingunum.
MUNIR OG MINJAR:
Sólarsteinn
ÞESS ER  GETIÐ í máldögum
kirknanna í Saurbæ í Eyjafirði,
Haukadal, Hofi í Öræfum, Reyk
holti, Hrafngili og Reynistaðar |
klaustri, að þær ættu sóíarstein. m
Elzti  máldaginn  ©r  frá   1313. ||||
hinn   ymgsti   frá   1408   Þessir ||§
kirkj ugripir minna  á, að  Guð §
mundur    biskup    Arason    gaí
Hrafni  Sveinbjarnarsyni  sólar-
5tein, þegar þeir k-omu frá vígslu |
Guðmundar  1203.  Þeim  stein:
ræntu   þeir   Þorvaldur   Vatns- ^
firðingur    eftir    dráp    Hrafns
1213,  en  þeir  köstuðu  honun
í brott af því að þeir sáu ekki
mun á honum og venjulegun-
fjörusteini sakir vonzku sijálfrí
sín og heilagleiks Gvendar góða
EINHVER SPURÐI mig ný
lega, hvað þessir sólsteinai ^
hefðu verið, og varð mér ó
greitt um svar, því að mikii
óvissa hefur ríkt um þetta. En
þá vildi svo til, að Peter G
Foote, liáskólakennari í Lund
únum, sendi mér grein, er hanr
hefur nýlega birt um sólarsteir
miðalda. Ég leyfi mér nú af
svara spurningunni með stutt
um úrdrætti úr þessari grein.
í EINU miðaldariti er lýst
notkun sólarsteins. Það er í
Rauðs þætti, sem skotið er inn
í Ólafs sögu helga hina meiri:
„Veður var þykkt og drífanda,
sem Sigurður hafði sagt. Þá
lét konungur kalla til sín
Sigurður og Dag. Síðan
lét konungur sjá út, og sá
hvergi himin skýlausan. Þá bað
hann Sigurð segja, hvar sól
mundi þá komin. Hann kvað
glöggt á. Þá lét konungur taka
sólarstein og hélt upp, og sá
hann hvar geislaði úr steinin-
um, og markaði svo beint til
sem Sigurður hafði sagt". Höf
undur þessarar frásagnar hugs-
ar sér sólarsteininn til þess að
ákvarða stöðu sólar, þegar loft
er þykkt. Þetta er þó af ein-
hverjum misskilningi sprottið,
því að slíkt er ekki hægt með
neinum steini. Sama er a'ð' segja
am skýringu þeirra fræðimanna
sem talið hafa sólarstein sama
og leiðarstein, segulstein. Ekk-
ert í heimildum bendir til þess,
og torveit er að sjá, hvað kirkj-
um skyldi slíkir gripir Pá hafa
GuSmundur góöi
sumir talið, að sólarsteinn væri
sólskífa (solarium), og er sú
skýring betri en hinar að því
leyti, að ekki var óþekkt, að
kirkjur miðalda ættu sólskífur,
en annars er ekkert, sem styður
þessa skýringu. Það virðist aug
Ijóst, að sólarsteinar hafi verið
gæddir einhverri þeirri náttúru,
sem gert gat þá að einhyers
tonar kirkjulegum heigigripum.
PETER G. FOOTE hyggur, að
sólarsteinn miðaldanna hafi ver-
ið eins konar brennigler, þó
ekki úr gleri, heldur einhverj-
um hálfeölum steini, bergkryst-
alli eða ef til vill berýl (af
hans nafni er dregið orðið brill-
ur: gleraugu, og sýnir það, að
mönnum var snemma kunnugt,
að hlutir stækkuðu, ef horft
var á þá gegnum slípaða steina
f.f þessari tegund). Grikkjum og
Rómverjum hinum fornu var
vel kunnugt, að hægt var að
kveikja eld með því að láta sól-
argeisla falla gengum kristals-
kúlu eða glerkúlu fulla af vatni.
Þessa þekkingu tóku miðaldir að
arfi. Sólarsteinarnir íslenzku
Jnunu hafa verið slípaðir krist
alskúlur til að kveikja með eld.
í lok kyrru vikunnar, með komu
páskadags, var kveiktur nýr eld
ur í kirkjunum. Þetta var veiga
mikið atriði í helgisiðum pásk
anna. Dæmi finnast þess, að ætl
azt væri til, að hinn nýi eldur
væri kveiktur á þennan hátt.
Slíkt var þó ekki hægt nema
sólar nyti, svo að oft hefur verið
kveikt á venjulegan hátt með
stáli og tinnu. Samt er trúlegast,
að sólsteinarnir í íslenzkum
kirkjum hafi fyrst og fremst
verið til þess að taka nýjan
eld af sólu á kerti kirknanna
á páskadag, upprisudag frelsar
ans. Enginn slikur stelun hefur
varð^eitzt, en línum þessum
fylgir mynd af Guðmundi góða,
sem sólarsteininn gaf Hrafni
vini sínum.
Krist.ián Eldjárn-
LÍFIÖ í KiUNGUM 0KKUR
Tjaldurinn
„HANS RAUÐA NEF, rétt sem
hnífur og klýfur hann upp með
því skelfisk, en heggur ofan í
bak óvinum, svo þeir óttast
hann." Þannig lýsir Jón lærði
tjaldinum eða strandarskatan-
um, eins og hann kallar hann
líka, í riti sínu: Um íslands að-
skiljanlegar náttúrur.
Ef til vill gerir Jón fullmik-
ið úr hörku tjaldsins við óvini
sína, en hitt er víst, að neí
hans er bæði langt og rautt, og
beitir hann því af mikilli leikni
við öflun síns daglega brauðs,
sem er margs konar fjörumatur.
Meðal annars „klýfur hann skel
fisk" með því að stmga ncfinu
inn um rifuna á milli skeljnnna
á hálfopnum samlokum, og með
hnitmiðu'ðum höggum losar
hann um dráttarvöðvana, :;vo
að skeljarnar opnast til fulls.
Líka er tjaldurinn laginn við aö
grafa upp fjörumaðk, og hann
er því jafnalgengur á sjávarleir-
um sem í grýttum fjörum.
TJALDURINN er ákaflega há-
vær fugl, en í fuglabók sinni
telur Magnús Björnsson   hann
þó ekki nema miðlungs raddþýð
an. Um þetta má auðvitað deils
en ég fyrir mitt leyti hef allíal;
hina mestu ánægju af að hlusta!
á tjaldinn, ekki sízt á útmánuð-
um, þegar vor er í lofti og tjald-
urinn tekur að beita rödd sinni
af fullum krafti eftir skamm-,
degisþögnina. Á mildum logn-;
dögum um þetta leyti árs óma
oft víkur og vogar af tjakla-
söng, svo að undir tekur í klett
um og bökkum.
Þeir, sem hafa áhuga á að
kynnast hátterni tjaldsins nán-
ar, ættu að gera sér ferð niður
í fjöru einhvern góðviðrisdag á
vorin, því að þá geta þeir vænzt
þess, að verða sjónarvottar og
áheyrendur að hinum svo-
nefndu tjalclakonsertum. Þeir
eru fólgnir í því, að tveir tjald-
ar taka sér stöðu andspænis
hvor öðrum og teygja háls og
(Framh. á 8. síðu.)
Fuglinn  í  fjörunni
fuiiur  er  hann  meS  gaídur
því   hann   heitir   tjaldur.
skjóttu   hann   ekki   á   halgjm   degi
Tjaldakonsert
11 ii iii tiiiuiiifiitiitii iii ii jn 1111111
itfiiiiiiiiitfiiiiiini
iiiiiitiiififftiitfiiiiiiitiniiiiiiii
iiiiiiiiiiifitiiitifititifiitffiiiiiniiiitiifftfi
IfllflltlflltlfflflfflttllllllltlllM
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12