Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						TIMI N N, þrrojuflaglnn 29. agust i-joi.
Anna Þórhaiisdóttir, söngkona:
LANGSPIL
Langspil er fornt, íslenzkt hljóð
' færi, sem notað var af alþýðunni
•  í 3—4 aldir, en fyrir 70—80 ár-
¦  um hvarf það smátt og smátt úr
-  íslenzku þjóðlífi, og hefur mér
vitaniega ekki verið notað á þess-
ari öld. í riti Bjarna Þorsteinsson-
ar, prófessors, „Þjóðlegt sönglif á
íslandi", segir svo: Fyrir aldamót
mun svo gott sem alls staðar hafa
verið hætt að nota langspil, og úr
þessu  má   telja  íslenzku  fiðluna
' og     langspil     meðal     forngripa
; vorra."
Langspil er afkomandi og arf-
taki íslenzku tveggja strengja fiðl-
unnar, sem verið hefur heima-
hljóðfæri landsmanna enn þá leng-
¦ur en langspilið. Skyldleiki með
þessum hljóðfærum er greinilegur,
meðal annars liggja þau bæði á
borði, þegar leikið er á þau. Mörg
önnur hljóðfæri hafa einnig verið
notuð  hér  á landi,  sem  eftirfar-
- andi vísa sýnir:
. Smiður bezti, vanur til veiða,
vistast hjá honum allar listir
, fiðlu, simfun, fer hann tíðum,
fiol, hörpu, langspil, gígju,
kirurgus er mörgum meiri
maður tryggur,  vel  ættaður,
orðsnotur, skáld, allvel lærður
Árni kveður um Jónsson Bjárna.
Árni Böðvarsson skáld. (f. 1713)
orti vísu þessa til Latínu-Bjarna
(f.  1716), sá maður var ættaður'
úr Fljótum.
í bók, sem gefin var út á Hól-
um árið 1612 og heitir Anatome
.Blefkeniana, segir Arngrímur,
Jónsson hinn lærði: Hvað sönglist
og lagfræði snertir, hafa landar
mínir verið svo vel að sér, að þeir
hafa búið til hljóðfæri upp á eigin
spýtur og tekizt vel."
Eigi er ósennilegt, að hinir högu,
rokkasmiðir. og útskurðarmenn
hafi verið okkar hljóðfærasmiðir á
fyrri tímum og hafi í samráði við
söngfróða menn getað fullgert
hljóðfærin. Sá maður, sem fyrst
minnist á langspil í gömlum bók-
um, var fornfræðingurinn Jón Ól-
afsson frá Grunnavík (1705—
1779). Hann kemur einnig við sögu
íslenzkra þjóðlaga. í sóknarlýsing-
-unum árið 1840, er skýrt frá því,
að langspil hafi verið mörg í land-
inu, og að margir hafi kunnað að
• leika á þau. í Hítarnessókn á Mýr-
um, sem var fámenn sókn, hafi
átta manns kunnað að leika á
langspil. Nokkru eftir miðja 19.
öld fer að dofna yfir kunnáttu
manna að spila á langspil. Var þá
leitað til Ara Sæmundsen, Akur-
eyri, sem var söngfróður maður.
Hann gaf út litla kennslubók árið
1855, „Leiðarvísir til að spila á
langspil". Ritið var prentað í
prentsmiðju   Norður-   og   Austur-
"umdæmis á Akureyri. Eftir þess-
ari bók geta menn smíðað lang-
spil og lært að leika á það. í þess-
ari bók er teikning af langspih,
sem hefur nákvæman nótnastokk,
með krómatiskum skala. Fiðlurn-
ar höfðu ekki nótnastokk, en lang
spilin ávallt. Þetta nótnaborð hafði
ýmist diatóniskan eða krómatisk-
an skala, nóturnar voru aðgreind-
ar  með látungsþynnum.  Langspil
'eru smíðuð úr furu, en takkarnir
þrír, sem strengirnir voru stemmd
ir með, voru úr ahorni. Skrúfu-
hausinn og nótnastokkurinn var
úr einhvers konar harðviði. Hljóð-
færið lítur út eins og langur kassi,
breiðari í annan endann. með
bognu útskoti. Á kassalokinu eru
tvö  hljóðop  sitt  í  hvorum  enda.
¦ Nótnastokknum   er   komið   fyrir
„langsum  á  þeirri  brún  langspils-
ins, sem nær manni er, og er
melódíustrengurinn strengdúr yfir
nótnastokkinn. Á hann er þrýst
með þumalfingri á hinar ýmsu nót
ur, þegar spilað er. Melódíustreng
^urinn er stemmdur í C í einstrik-
aðri áttund (octava), en undir-
leiksstrengirnir eru stemmdir í F
í litlu áttund, þeir eru samhljóma.
Þegar strokið er á alla þrjá streng
ina samtímis, kemur fram fimm-
undarhljómur. Notaður er gamal-
dags bogi með hross'hársstrengj-
um, á þá er borin myrra. Tónkvísl
er höfð til að stemma strengina
eftir, og er mjög nauðsynlegt, að
þeir séu rétt stemmdir.
Langspil hafa verið með ýmiss
konar stærðum, og má deila um,
hver er bezt, en gæta skal þess,
að nótnastokkurinn sé í réttu hlut
falli við hljóðfærið. Bogadráttur
er þversum á strengina, aldrei á
ská. Vatnsenda-Rósa kvað:
Netta fingur venur við,
veifar slyngur korða —
hjartað stingur, fær ei frið,
fallega syngur langspilið.
Þann 4. júlí s. 1. söng ég og
spilaði á langspil fyrir norska út-
varpið í Osló. Þessum söng verður
útvarpað bráðlega þar. Þann 20.
júlí kom ég til Reykjavíkur með
langspilið mitt, frá Kaupmanna-
höfn. Það mun vera það eina not-
hæfa, sem mér er kunnugt um.
Þennan kostagrip lét ég smíða
hjá Hjortbræðrum á Strikinu í
Kaupmannahöfn. Fiðlusmiðurinn,
Svend Jensen, sýndi mikinn áhuga
'fyrir, að þetta verk tækist vel. og
það er honum mest að þakka. að
ég gat hrint því í framkvæmd, að
fá svona fallega smíðað langspil.
Smíðin tók tvo mánuði, það var
margs að gæta, þegar verið var að
endurvekia           þjóðarhljóðfærið.
Margar spurningar voru óleystar,
þó að hljóðfærið væri fullsmíðað.
Hvernig á að stemma langspil,
var spurt, hvernig á að spila á
það, og hvað er notað til að spila
með? Meðan á smíðínni srtóð, hafði
ég kynnt mér þessi atriði í bók
Ara Sæmundsen. Eigi leið á löngu
áður en hægt var að heyra óm
langspilsins að nýju, og er sú
stund ógleymanleg fyrir okkur
Svend Jensen. Tveir aðrir menn
voru mér einnig hjálplegir, dr.
Glan, forstjóri safnsins „Musik
historisk Museum" í Breiðgötu,
sem leyfði mér að smíða eftir
þeirri beztu fyrirmynd af lang-
spili, sem safnið átti. Það á þrjár
tegundir. Langspil þetta var smíð-
að árið 1770, og segir í safnskránni
að það hafi verið smíðað eftir því
eina, sem til var á f slandi af þeirri ¦
tegund. Hinn var prófessor Jón
Helgason, sem vísaði mér á, hvar
langspil var að finna í Kaup-
mannahöfn og einnig, hvar ég gæti
fengið leiðarvísi Ara Sæmundsen,
en hann var í Konungsbókhlöð-
unni. Miðaldarhljóðfæri eru stórv
merkileg og hafa sína sögu að
segja. Af þeim má ráða ýmis þjóð-i
areinkenni og sama má segja um
þ.ióðlög. Hljómur langspilsins er|
angurvær og tregablandinn. Að
s.iálfsögðu er langspil frumstætt,'
vegna þess að á því er ekki nema|
ein áttund, og strengirnir eru að-!
eins þrír. En það er tónfyllra en'
mörg önnur miðaldarhljóðfæri. ogi
í því er íslenzkur þjóðartónn frá
umliðnum öldum. Það hefur verið
notað við sálmasöng og vísnasöng.
Engum dylst, hversu mikill menn-
ingarauki það hefur verið að eign-
ast þetta hljóðfæri fyrir þá, sem
hafa kunnað að fara rétt meÖ það.
Það hefur eflt sönglíf í landinu
og veitt ánægju. Söngur gleður og
göfgar.
Stundum þungbær þögnin er
þrauta lífs á vöku.
alltaf lifnar yfir mér.
ef ég raula stöku.
Langspilið  er þjóðarartui.  sem
Hljómsveittn „Fjórlr fjörugir" frá Siglufiröi, ásamt söngvaranum Þorvaldi Halldórssyni. TallS frá vinstrl: —
Hlöður Biarnason, píanó, Sverrir Sveinsson, trommur, söngvarinn Þorvaldur Halldórsson, Steingrímur Lillien-
dahl, gítar, og hljórhsveitarstjórinn, Steingrímur Guðmundsson, saxófónn.
dæma um, en hingað til hefur eng-
inn kvartað.
—  Er eitthvað sérstakt á prjón-
unum hjá ykkur áður en þið hætt-
ið í haust?
—  Já, meiningin er að fara í 10
daga hljómleikaför á vegum hótel-
stjórans suður um land og verður
byijað í Borgarnesi 25. ágúst, síð-
an verður haldið á Snæfellsnes og
víðar.                           >
„Fjdrir fjörugir"
Undirritaður, sem staddur var á
Siglufirði á dögunum, brá sér á
dansleik að hótel Höfn, þar sem
hljómsveitin „Fjórir fjörugir" leik-
ur fyrir dansi, ásamt söngvaranum
Þorvaldi ¦ Undirrituðum þótti á-
stæða til að taka hljómsveitar-
stjórann, Stemgrím Guðmundsson, i
tali.                                                  I
—  Segið mér, Steingrímur, hve-|
nær er hljómsveitin stafnuð?
—  Hún er stofnuð sumarið 1957
og lék þá í Alþýðuhúsinu hér á
Siglufirði undir nafninu „Tóna-,
tríó" og var hljóðfæraskipan þá:
píanó, harmonika og trommur. Ár-
ið eftir bættist svo einn maður í
hópinn með gítar og tókum við þá
upp nafnið „Fjórir fjörugir". í
sumar réðum við svo til okkar
söngvarann Þorvald Halldórsson.
—  Er hljómsveitin starfandi allt
árið?
—  Nei. Aðeins yfir sumarmánuð
ina — skýringin er sú, að þrír okk
ar eru fjarverandi úr bænum yfir
veturinn, tveir við nám, annar við
læknanám, hinn við menntaskóla-
nám og svo ég, sem er búsettur í
Reykjavík.
—  En hafið þið ekki leikið víð-
ar en hér í bænum?
—  Jú, í fyrrasumar fórum við
mikið ur bænum, t. d. til Ölafs-
fjarðar, Sauðárkróks, Blönduóss,
svo að eitthvað sé nefnt, en í sum-
ar höfum við verið samningsbundn
ir við Pál Jónsson hótelstjóra á
hótel Höfn, en þó fengum við
tækifæri til' að leika á fyrsta opin-
bera dansleiknum í „Tjarnarborg",
hinu nýja félagsheimili Ólafsfirð-
inga og eigum við það lipurð Páls
hótelstjóra að þakka.
—  Jæja, „Fjórir fjörugir", berið,
þið það nafn með rentu?
—  Það verða dansgestirnif" að
Ég þakka Steingrími góð og
greið svör og\nú ómar lagið „My
Grandfather's Clock" um salinn og
er dansað af miklu fjöri.
— H.B.
Ályktun (ræðsluráðs Akraness
Laun kenrtara
eru óviðunandi
hefur verið vanræktur. Hér er
verkefni fyrir Þjóðminjasafnið,
byggðasöfn. tónlistarskóla. Fyrst
og fremst þurfa menn að eignast
fyrirmyndir, svo að hagir heimilis
feður og aðrir áhugamenn geti
smiðað sin hljóðfæri sjálfir, líkt
og forfeðui vorir gerðu.
Norska hljóðfærið „langeleken"
er annað hljóðfæn. Þó að lögunin
sé lík og nafnið einnig, má eigi
blanda þessum tveimur hljóðfær-
um saman, þau eru óskyld á svo
margan hátt.
Reykjavík. 23.8.  1961.
Anna Þórhallsdóttir.
söngkona."^
Eftirfarandi ályktun var
samþykkt á fundi fræðsluráðs
Akraness 24. júlí síðastliðinn.
„Eins og háttvirtri fræðslu-
málastjórn er kunnugt, er
mjög miklum erfiðleikum
bundið að fá ráðna vel mennt-
aða og hæfa kennara f stöður
við barna- og gagnfræðaskóla.
Augljóst virðist, að ýmsir
góðir hæfileikamenn leiti frá
kennslu til annarra starfa, og
virðast það einkum launak{or
kennara, sem því valda, en
segja má, að hróplegt ósam-
ræmi sé milli launa kennara
og annarrn stétta þjóðfélags-
ins, til dæmis iðnaðarmanna.
Fræðsluráð Akraness telur,
að til vandræða hafi horft um
langt skeið af þessum sökum,
og telur tíma til kominn, að
spyrnt sé við fótum, kjör kenn
ara og annarra skólamanna
bætt að mun, svo að tryggt sé,
að á hverjum tíma veljist sem
hæfast starfslið til að vinna
að  uppeldismálum.
Fræðsluráð Akraness álykt-
ar því að beina því til hátt-
virtrar fræðslumálastjórnar,
að hún beiti sér fyrir, að launa
kjör og starfsskilyrði kennara
verði stórlega bætt frá því
sem nú er, og verið hefur um
árabil."
-VX.--N..-N..-V-N.--V.--V--V.--V.--N.--K.--S..-S.-
Póstsendum
VARMA
PLAST
Þ.  Þorgrímsson & Co.
Borgartúni 7, simi 22235.
HALLDC>Kr
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16