Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						TIMI N N, þrrojuflaglnn 29. agust i-joi.

Anna Þórhaiisdóttir, söngkona:

LANGSPIL

Langspil er fornt, íslenzkt hljóð

' færi, sem notað var af alþýðunni

•  í 3—4 aldir, en fyrir 70—80 ár-

¦  um hvarf það smátt og smátt úr

-  íslenzku þjóðlífi, og hefur mér

vitaniega ekki verið notað á þess-

ari öld. í riti Bjarna Þorsteinsson-

ar, prófessors, „Þjóðlegt sönglif á

íslandi", segir svo: Fyrir aldamót

mun svo gott sem alls staðar hafa

verið hætt að nota langspil, og úr

þessu  má   telja  íslenzku  fiðluna

' og     langspil     meðal     forngripa

; vorra."

Langspil er afkomandi og arf-

taki íslenzku tveggja strengja fiðl-

unnar, sem verið hefur heima-

hljóðfæri landsmanna enn þá leng-

¦ur en langspilið. Skyldleiki með

þessum hljóðfærum er greinilegur,

meðal annars liggja þau bæði á

borði, þegar leikið er á þau. Mörg

önnur hljóðfæri hafa einnig verið

notuð  hér  á landi,  sem  eftirfar-

- andi vísa sýnir:

. Smiður bezti, vanur til veiða,

vistast hjá honum allar listir

, fiðlu, simfun, fer hann tíðum,

fiol, hörpu, langspil, gígju,

kirurgus er mörgum meiri

maður tryggur,  vel  ættaður,

orðsnotur, skáld, allvel lærður

Árni kveður um Jónsson Bjárna.

Árni Böðvarsson skáld. (f. 1713)

orti vísu þessa til Latínu-Bjarna

(f.  1716), sá maður var ættaður'

úr Fljótum.

í bók, sem gefin var út á Hól-

um árið 1612 og heitir Anatome

.Blefkeniana, segir Arngrímur,

Jónsson hinn lærði: Hvað sönglist

og lagfræði snertir, hafa landar

mínir verið svo vel að sér, að þeir

hafa búið til hljóðfæri upp á eigin

spýtur og tekizt vel."

Eigi er ósennilegt, að hinir högu,

rokkasmiðir. og útskurðarmenn

hafi verið okkar hljóðfærasmiðir á

fyrri tímum og hafi í samráði við

söngfróða menn getað fullgert

hljóðfærin. Sá maður, sem fyrst

minnist á langspil í gömlum bók-

um, var fornfræðingurinn Jón Ól-

afsson frá Grunnavík (1705—

1779). Hann kemur einnig við sögu

íslenzkra þjóðlaga. í sóknarlýsing-

-unum árið 1840, er skýrt frá því,

að langspil hafi verið mörg í land-

inu, og að margir hafi kunnað að

• leika á þau. í Hítarnessókn á Mýr-

um, sem var fámenn sókn, hafi

átta manns kunnað að leika á

langspil. Nokkru eftir miðja 19.

öld fer að dofna yfir kunnáttu

manna að spila á langspil. Var þá

leitað til Ara Sæmundsen, Akur-

eyri, sem var söngfróður maður.

Hann gaf út litla kennslubók árið

1855, „Leiðarvísir til að spila á

langspil". Ritið var prentað í

prentsmiðju   Norður-   og   Austur-

"umdæmis á Akureyri. Eftir þess-

ari bók geta menn smíðað lang-

spil og lært að leika á það. í þess-

ari bók er teikning af langspih,

sem hefur nákvæman nótnastokk,

með krómatiskum skala. Fiðlurn-

ar höfðu ekki nótnastokk, en lang

spilin ávallt. Þetta nótnaborð hafði

ýmist diatóniskan eða krómatisk-

an skala, nóturnar voru aðgreind-

ar  með látungsþynnum.  Langspil

'eru smíðuð úr furu, en takkarnir

þrír, sem strengirnir voru stemmd

ir með, voru úr ahorni. Skrúfu-

hausinn og nótnastokkurinn var

úr einhvers konar harðviði. Hljóð-

færið lítur út eins og langur kassi,

breiðari í annan endann. með

bognu útskoti. Á kassalokinu eru

tvö  hljóðop  sitt  í  hvorum  enda.

¦ Nótnastokknum   er   komið   fyrir

„langsum  á  þeirri  brún  langspils-

ins, sem nær manni er, og er

melódíustrengurinn strengdúr yfir

nótnastokkinn. Á hann er þrýst

með þumalfingri á hinar ýmsu nót

ur, þegar spilað er. Melódíustreng

^urinn er stemmdur í C í einstrik-

aðri áttund (octava), en undir-

leiksstrengirnir eru stemmdir í F

í litlu áttund, þeir eru samhljóma.

Þegar strokið er á alla þrjá streng

ina samtímis, kemur fram fimm-

undarhljómur. Notaður er gamal-

dags bogi með hross'hársstrengj-

um, á þá er borin myrra. Tónkvísl

er höfð til að stemma strengina

eftir, og er mjög nauðsynlegt, að

þeir séu rétt stemmdir.

Langspil hafa verið með ýmiss

konar stærðum, og má deila um,

hver er bezt, en gæta skal þess,

að nótnastokkurinn sé í réttu hlut

falli við hljóðfærið. Bogadráttur

er þversum á strengina, aldrei á

ská. Vatnsenda-Rósa kvað:

Netta fingur venur við,

veifar slyngur korða —

hjartað stingur, fær ei frið,

fallega syngur langspilið.

Þann 4. júlí s. 1. söng ég og

spilaði á langspil fyrir norska út-

varpið í Osló. Þessum söng verður

útvarpað bráðlega þar. Þann 20.

júlí kom ég til Reykjavíkur með

langspilið mitt, frá Kaupmanna-

höfn. Það mun vera það eina not-

hæfa, sem mér er kunnugt um.

Þennan kostagrip lét ég smíða

hjá Hjortbræðrum á Strikinu í

Kaupmannahöfn. Fiðlusmiðurinn,

Svend Jensen, sýndi mikinn áhuga

'fyrir, að þetta verk tækist vel. og

það er honum mest að þakka. að

ég gat hrint því í framkvæmd, að

fá svona fallega smíðað langspil.

Smíðin tók tvo mánuði, það var

margs að gæta, þegar verið var að

endurvekia           þjóðarhljóðfærið.

Margar spurningar voru óleystar,

þó að hljóðfærið væri fullsmíðað.

Hvernig á að stemma langspil,

var spurt, hvernig á að spila á

það, og hvað er notað til að spila

með? Meðan á smíðínni srtóð, hafði

ég kynnt mér þessi atriði í bók

Ara Sæmundsen. Eigi leið á löngu

áður en hægt var að heyra óm

langspilsins að nýju, og er sú

stund ógleymanleg fyrir okkur

Svend Jensen. Tveir aðrir menn

voru mér einnig hjálplegir, dr.

Glan, forstjóri safnsins „Musik

historisk Museum" í Breiðgötu,

sem leyfði mér að smíða eftir

þeirri beztu fyrirmynd af lang-

spili, sem safnið átti. Það á þrjár

tegundir. Langspil þetta var smíð-

að árið 1770, og segir í safnskránni

að það hafi verið smíðað eftir því

eina, sem til var á f slandi af þeirri ¦

tegund. Hinn var prófessor Jón

Helgason, sem vísaði mér á, hvar

langspil var að finna í Kaup-

mannahöfn og einnig, hvar ég gæti

fengið leiðarvísi Ara Sæmundsen,

en hann var í Konungsbókhlöð-

unni. Miðaldarhljóðfæri eru stórv

merkileg og hafa sína sögu að

segja. Af þeim má ráða ýmis þjóð-i

areinkenni og sama má segja um

þ.ióðlög. Hljómur langspilsins er|

angurvær og tregablandinn. Að

s.iálfsögðu er langspil frumstætt,'

vegna þess að á því er ekki nema|

ein áttund, og strengirnir eru að-!

eins þrír. En það er tónfyllra en'

mörg önnur miðaldarhljóðfæri. ogi

í því er íslenzkur þjóðartónn frá

umliðnum öldum. Það hefur verið

notað við sálmasöng og vísnasöng.

Engum dylst, hversu mikill menn-

ingarauki það hefur verið að eign-

ast þetta hljóðfæri fyrir þá, sem

hafa kunnað að fara rétt meÖ það.

Það hefur eflt sönglíf í landinu

og veitt ánægju. Söngur gleður og

göfgar.

Stundum þungbær þögnin er

þrauta lífs á vöku.

alltaf lifnar yfir mér.

ef ég raula stöku.

Langspilið  er þjóðarartui.  sem

Hljómsveittn „Fjórlr fjörugir" frá Siglufiröi, ásamt söngvaranum Þorvaldi Halldórssyni. TallS frá vinstrl: —

Hlöður Biarnason, píanó, Sverrir Sveinsson, trommur, söngvarinn Þorvaldur Halldórsson, Steingrímur Lillien-

dahl, gítar, og hljórhsveitarstjórinn, Steingrímur Guðmundsson, saxófónn.

dæma um, en hingað til hefur eng-

inn kvartað.

—  Er eitthvað sérstakt á prjón-

unum hjá ykkur áður en þið hætt-

ið í haust?

—  Já, meiningin er að fara í 10

daga hljómleikaför á vegum hótel-

stjórans suður um land og verður

byijað í Borgarnesi 25. ágúst, síð-

an verður haldið á Snæfellsnes og

víðar.                           >

„Fjdrir fjörugir"

Undirritaður, sem staddur var á

Siglufirði á dögunum, brá sér á

dansleik að hótel Höfn, þar sem

hljómsveitin „Fjórir fjörugir" leik-

ur fyrir dansi, ásamt söngvaranum

Þorvaldi ¦ Undirrituðum þótti á-

stæða til að taka hljómsveitar-

stjórann, Stemgrím Guðmundsson, i

tali.                                                  I

—  Segið mér, Steingrímur, hve-|

nær er hljómsveitin stafnuð?

—  Hún er stofnuð sumarið 1957

og lék þá í Alþýðuhúsinu hér á

Siglufirði undir nafninu „Tóna-,

tríó" og var hljóðfæraskipan þá:

píanó, harmonika og trommur. Ár-

ið eftir bættist svo einn maður í

hópinn með gítar og tókum við þá

upp nafnið „Fjórir fjörugir". í

sumar réðum við svo til okkar

söngvarann Þorvald Halldórsson.

—  Er hljómsveitin starfandi allt

árið?

—  Nei. Aðeins yfir sumarmánuð

ina — skýringin er sú, að þrír okk

ar eru fjarverandi úr bænum yfir

veturinn, tveir við nám, annar við

læknanám, hinn við menntaskóla-

nám og svo ég, sem er búsettur í

Reykjavík.

—  En hafið þið ekki leikið víð-

ar en hér í bænum?

—  Jú, í fyrrasumar fórum við

mikið ur bænum, t. d. til Ölafs-

fjarðar, Sauðárkróks, Blönduóss,

svo að eitthvað sé nefnt, en í sum-

ar höfum við verið samningsbundn

ir við Pál Jónsson hótelstjóra á

hótel Höfn, en þó fengum við

tækifæri til' að leika á fyrsta opin-

bera dansleiknum í „Tjarnarborg",

hinu nýja félagsheimili Ólafsfirð-

inga og eigum við það lipurð Páls

hótelstjóra að þakka.

—  Jæja, „Fjórir fjörugir", berið,

þið það nafn með rentu?

—  Það verða dansgestirnif" að

Ég þakka Steingrími góð og

greið svör og\nú ómar lagið „My

Grandfather's Clock" um salinn og

er dansað af miklu fjöri.

— H.B.

Ályktun (ræðsluráðs Akraness

Laun kenrtara

eru óviðunandi

hefur verið vanræktur. Hér er

verkefni fyrir Þjóðminjasafnið,

byggðasöfn. tónlistarskóla. Fyrst

og fremst þurfa menn að eignast

fyrirmyndir, svo að hagir heimilis

feður og aðrir áhugamenn geti

smiðað sin hljóðfæri sjálfir, líkt

og forfeðui vorir gerðu.

Norska hljóðfærið „langeleken"

er annað hljóðfæn. Þó að lögunin

sé lík og nafnið einnig, má eigi

blanda þessum tveimur hljóðfær-

um saman, þau eru óskyld á svo

margan hátt.

Reykjavík. 23.8.  1961.

Anna Þórhallsdóttir.

söngkona."^

Eftirfarandi ályktun var

samþykkt á fundi fræðsluráðs

Akraness 24. júlí síðastliðinn.

„Eins og háttvirtri fræðslu-

málastjórn er kunnugt, er

mjög miklum erfiðleikum

bundið að fá ráðna vel mennt-

aða og hæfa kennara f stöður

við barna- og gagnfræðaskóla.

Augljóst virðist, að ýmsir

góðir hæfileikamenn leiti frá

kennslu til annarra starfa, og

virðast það einkum launak{or

kennara, sem því valda, en

segja má, að hróplegt ósam-

ræmi sé milli launa kennara

og annarrn stétta þjóðfélags-

ins, til dæmis iðnaðarmanna.

Fræðsluráð Akraness telur,

að til vandræða hafi horft um

langt skeið af þessum sökum,

og telur tíma til kominn, að

spyrnt sé við fótum, kjör kenn

ara og annarra skólamanna

bætt að mun, svo að tryggt sé,

að á hverjum tíma veljist sem

hæfast starfslið til að vinna

að  uppeldismálum.

Fræðsluráð Akraness álykt-

ar því að beina því til hátt-

virtrar fræðslumálastjórnar,

að hún beiti sér fyrir, að launa

kjör og starfsskilyrði kennara

verði stórlega bætt frá því

sem nú er, og verið hefur um

árabil."

-VX.--N..-N..-V-N.--V.--V--V.--V.--N.--K.--S..-S.-

Póstsendum

VARMA

PLAST

Þ.  Þorgrímsson & Co.

Borgartúni 7, simi 22235.

HALLDC>Kr

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16