Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						Miðvikudagur 3. janúar 1945
MORGUNBLAÐIE)
r
ALEXANDER MIKLI VAR FYRSTI
NÚTÍMAMAÐURINN
I FORNOLD var bærinn
Goridon í Litlu-Asíu fræg-
ur um víða veröld, sva að
fáir, sem ferðuðust þar um
slóðir, ljetu undir höfuð
leggjast að heimsækja stað-
inn. Þarna var þó hvorki um
að ræða glæsileg stórhýsi
nje fögur listaverk. Það, er
vakti forvitni manna, ljet
lítið yfir sjer: gamall bónda-
vagn með aktýgjum — en á
þessum aktýgjum var hnút-
ur einn, hnýttur af hinni
mestu list og hagleik.
Ferðamennirnir streymdu
til bæjarins í þúsundatali til
þess að sjá þennan hnút. —
Fyrir langa löngu hafði því
sem sje verið spáð, að sá,
er tækist að leysa hnútinn,
hinn gordiska hnút, yrði
drottnari allrar Asíu. Menn
voru fyrir löngu orðnir úr-
kula vonar um, að nokkrum
myndi takast að leysa þessa
þrekraun.
Vorið 334 f. Kr. úði og
grúði af persneskum her-
mönnum í Litlu-Asíu. Litla-
Asía var þá hluti persneska
stórveldisins, sem teygði
arma sína allt austur að ánni
Indus. — Kjonungur kon-
unganna, sjakinn í Persíu,
— Dareios að nafni ¦— stóð
fyrir liðssamdrættinum í
Litlu-Asíu.
Alexander Ieysir
gordiska hnútinn.
HVAÐ VAR á seyði? Það
hafði kvisast, að ungur of-
urhugi, 22 ára að aldri, Al-
exander konungur í Make-
dóníu, hafði farið yfir Dar-
danellasundið með 40.000
manna her, og að hann hefði
í hyggju að heyja styrjöld
með þessum hlægilega litla
liðstyrk við hinn voldugu
Persakonung. Allir hugðu
hann myndi iúta í lægra
haldi er fundum hans bæri
saman við persneska herinn
í fyrsta skifti. .
Eh hið ótrúlega verður
uppi á teningnum veturinn
334. Ungi ofurhuginn sigr-
aði her Persa og rak alla
persneska hermenn út úr
Litlu-Asíu. Hinar sterklega
víggirtu borgir gáfust upp
hver eftir aðra, og dag nokk-
urn um veturinn stóð stór
hópur manna í mikill eftir-
væntingu fyrir framan
gamla .vagninn í Gordion. í
miðjum hópnum gat að líta
ungan mann, í meðallagi há-
¦an, skegglausan og laglegán
í andliti. Höfuðið hallaðist
lítið eitt til vinstri — það
var líkamslíti. Hann hafði
ljóst, hrokkið hár og aug-
un voru snör og fögur. Þetta
var Alexander, konungur
Makedóníumanna.
Mönnum var mikið niðri
fyrir. Myndi kraftaverkið
korna á daginn? Gat hann
leyst gordiska hnútinn? Al-
exander var östyrkur, hann
vissi, að mikið væri komið
undir því, hvernig hann hag
aði sjer á þessari stundu. —
Hann gat ekki vísað vand-
anum á bug með hlátri eða
Eftir cand. mag. Henry A. Steen
sigra hans á hinum geysi-
legu fjarlægðum en snildar
legri stjórn hans í orustum.
Fyrri grein
axlayptingum. Hann varð
að leysa hnútinn. Ef hann
gerði það ekki, glataði hann
trausti manna sinna og tak-
markinu, sem hann hafði
sett sjer: að verða drottnari
Asíu.
Að lokum fann han» lausn
ina: Hann dró sverð sitt úr
slíðrum og hjó í sundur hnút
inn. Sagnfræðingar telja, að
þetta atvik hafi raunveru-
átt sjer stað. Með þessu er
ráðinn leyndardómur eins
hins mesta snilhngs, er uppi
hefir verið. Leyndardómur
Alexanders mikla var sá, að
hann fann í hverju einstöku
tilfelli-með óskeikulu öryggi
einfalda og ðbrotna lausn á
viðfangsefnum og vandamál
um. sem fljótt á litið virtust
með öllu óleysanleg.
Landvinningar
Alexanders.
LANDVINNINGAHER-
FERÐIR Alexandérs, hefir
enginn leikið eftir honum,
hvorki fyr nje síðar. Hann
lagði undir sig allan þann
hluta Asíu. sem þá var þekt
ur, en það var álíka lands-
svæði og öll Evrópa er nú.
Hann fór 18.000 km. með
40.000 manna her, umkringd
ur óvinum, sem höfðu marg
falt meira liði á að skipa,
óhemju peningaforða og
margskonar hjálpargögn. ¦—
Hann gekk svo rækilega á
milli bols og höfuðs á óvin-
um sínum, að það var með
öllu ógerningur fyrir þá að
gera uppreisn. Sóknarhraði
hans nálgaðist'stundum leift
urhraða nútímahernaðarins.
Það kom fyrir, að hanh færi
með herinn 90 km á dag.
en það er gífurlegur hraði,
þegar litið er á það, að ekki
var til að dreifa neinum vjel
knúnum flutningatækjum.
Leiðin var enn fremur ein
hver sú erfiðasta 3'firferðar
í heiminum, yfir Persíu, þar
sem hitinn verður 57° á
Celsius, svo að ferðamenn-
irnir slást um það að komast
í skugga úlfaldanna, og íbú
arnir segjast þrá að komast
í víti, því að þar sje svalara.
Alexander ferðaðist áfram,
gegnum skógarþykni, yfir
óbygð fjallaskörð, fúafen og
mýrlendi. í norðurhluta As-
íu fóru þeir yfir snæviþakin
fjöll, þar sem hermennirnir
urðu að höggva spor í ísinn,
til þess að fá fótfestu. En
áfram komust þeir, engu að
síður. allt til Indus-árinnar
í Vestur-Indlandi. Þetta var
eitt hið mesta þrekvirki, sem
hernaðarsagan getur um.
Þessi frábæru afrek Alex
anders áttu rót sína að rekja
til þess, að hann var fyrsti
hernaðarsjerfræðingurinn í
nútímaskilningi þess orðs.
Fyrir   daga  hans   beittu
menn hinni svokölluðu sam-
síða bardagaaðferð, and-
stæðingarnir fylktu liði hvor
gagnvart öðrum, með miðju
og vinstri fylkingarari út
frá henni. Bardaginn hófst
á því, að fylkingarnar rjeð-
ust hvor á.móti annari, svo
að samsvarandi armar hvors
hersins um sig áttust við. —
Hepnin eða yfirburðir ann-
ars hvors aðilans rjeðu þá
úrslitum orustunnar.
Hernaðaraðferð
Alexanders.
ALEXANDER færði sjer
í nyt hina svonefndu ská-
stæðu fylkingu, en hún er í
því fólgin, að annar fylk-
ingararmurinn er . hafður
margfalt öflugri en hinn, og
í hann eru settar úrvalssveit
ir hersins. Það var sóknar-
armurinn. Þegar orustan
hefst, gerir þessi sóknar-
armur þegar í stað árás og
leitast við að brjótast með
allt sitt lið í gegnum fylk-
ingu óvinanna. Miðhluti
fylkingarinnar og varnar-
armurinn halda kyrru fyrir
eða fara 'hægt í áttina til ó-
vinanna. Af þessu er nafnið
dregið: Hin skástæða fylk-
ing. Tækist sóknarminum að
brjótast i gegn — og það
'tókst ætíð í orustum Alex-
anders — urðu andstæðing-
arnir berir fyrir árásum frá
báðum hliðum. Þetta var m.
ö. o. innikróunaraðferð.
Alexander stjórnaði ætíð
sjálfur sóknararminum. Það
hefir varðveitst til vorra
daga ágæt mýrid af honum
í einni helstu úrslitaorust-
unni, sem hann háði um dag
ana, orustunni við Issos ár-
ið 333 f. Kr". Á hinni svo-
nefndu Alexanders-mosaik.
sem fannst í Pompej, siest
hann geysast á fnæsandi.
svörtum fáki inn að fylk-
ingarmiðju óvinanna, þar
sem Persakonungur stendur
sem steini lostinn af hræðslu
í hervagni sínum. On.ist.an
hefir verið hörð, því að
margir          fjandmannanna
liggja i'valnum.; Alexander
hefir mist hjálm sinn og hár
ið flaskast til í vir.dinum.
en mest ber á dökkum star-
andi augum hans í togin-
leitu og mögru andlitinu.
Mosaikin eða tíglamynd
þessi gefur mönnum ágæta
hugmynd um stöðu her-
stirnandans í orustum forn-
aldarinnar. Hann er mitt á
rneðal hermanna sinna og
berst með þeim. Þannig er
það og í nútímahernaði, hers
höfðingjarnir verða sjálfir
að takfe þátt í hinum miklu
skriðdrekaorustum og taka
ákvarðanir. á vígveHinum, í
stað þess að gefa fyrirskip-
anir  frá   aðalbækistöðvum
mörg hundruð km frá víg-
linunni.
Gereyðingahernaðurinn.
ALEXANDER og faðir
hans Filippus konungur
urðu einnig fyrstir til þess
að taka upp ,,gjöreyðingar-
hernaðinn". Áður var það,
að aðilarnir börðust þar til
annan þi'aut þolið. Sigur-
vegari var sá, sem hjelt velli
og dró upp sigurmerkið, en
meðan hypjaði hinn sig af
vígvellinum á skiplegu und-
anhaldi, án þess að frekar
yrði að hafst, þetta var ekki
ósvipað mikilli íþróttasýn-
ingu, að öðru leyti en því,
að nokkrir menn höfðu ver-
ið drepnir.
Alexander kærði sig koll-
óttan um að draga upp sig-
hrfánann. Ef fjandmennirn
ir ljetu undan síga, elti
hann þá og linnti ekki lát-
unum, fyrr en óvínhernum
\7ar gereytt eða hann tekinn
til fanga. Það er þarna, sem
miskunnarleysi nútímahern
aðarins skýtur fyrst upp
kollinum.                .
•
EITT hið mesta vandamál
liútímaherstiórnanda. er að
halda samgönguleiðunum í
góðu horfi. Alexander varð
fyrstur manna til þess að
fara geysilanga herferð sam
kvæmt áætlun, og á hinn
furðulegasta hátt hjelt hann
æ^tíð samgönguleiðunum viö
hejmalanclið við líði. Hann
gætti þess ætíð að sækja
ekki of langt fram.
Alls staðar er hann sótti
fram í Asíu, hófst hann beg-
ar handa um að tryggia hin
sigruðu landssvæði hernað
arlega og koma á stiórnar-
farslegri ró og reglu. Með
þessum hætti tókst honum
algerlega að tryggja birgða-
flutninga frá heimalandinu
til hersins. Hernaðarfræð-
ingum   finst   meira til um
„áfmæíisetegar"
Safnað befir Ragnar Jo-
hannesson    cand.    niag.
Terkningar eftir Tryggva
Magnússon. Bókaútgáfarv
Huginn gaf.út.
FYRIR skömmu er komin ut
ný afmælisbók. Ber hún titi'i-
inn Afmœlisdagar og hefir Ragn
ar Jóhannesson cand. mag tek-
ið hana saman en bókaútgáfai*
Huginn stendur að útgáfunni.
Þessi litla bók er afar smekk
lega úr garði gerð. Hún er í 1itb.»
og laglegu broti, frágagur henn-
ar allur hinn vandaðasti. Vísuri*
ar. sem í henni eru, og fylgja
hverjum afmælisdegi, eru eflir
eldri og yngri höfunda. Yfirleitt
virðast þær vera heppilega valcí
ar sem afmælisvísur. Annars er
val Ijóða í afmælisbækur all-
mikið vandaverk, svo mörg'
sjónarmið koma til greina. AIJ-
ir vilja fá „góða" vísu við sinn
afmælisdag. Mat manna á því,
hvað sje , góð" vísa í þessu sai»
bahdi, er hinsvegar misjafnt.
Jeg hygg, að Ragnar Jóhann- ;
esson hafi tekist þetta val vel.
Myndir þær, sem Tryggvi
Magnússon teiknar í bókina eru
setfar fyrir framan upphaí
hvers mánaðar og túlka veður-
far árstíða og einstakra mánaða.
Fyrir framan velra mánuðina
er brugðið upp myndum af
snævi þöktum fjöllum og dÖ3-
um, en fyri» framan sumarmán-
uðina af gróinni jörð og ýmsr*
sumarvinnu.
Afmælisdagabækur hafa alt-
af yerið vinsælar. Menn hafa»
gaman af að eiga rithandasýn-
ishorn kunningja sinna og vita-
um fæðingardag þeirra og ald-
ur.
Þessi    nýja  afmælisdagabók
verður áreiðanlega vinsæl, svo"
smekklega er hún úr garði gerð.
S. Bj.
Til Hallgrímskirkju í Saurbæj
Þ. í. 5 kr. Kona 25 kr. í brjef»
50 kr.
persiunarhús í Hafnarfirði til söíu
•;        Tilboð óskast í húseigina Austurgata 4 A.
|    sem er 3ja hæða steinhús með tveimur íbúð-
I    urn   og  verskmarplássi.   Tilboð  óskast  lögð
I    ínn í Bókaverslun Böðvars SigurSssonar fyrir
I    10. janúar. Rjettur áskilinn til að taka hvaða
I    tilboði sem er, eða hafna öllum.
í
SYROP
í glösum, fyrirliggjandi.
Eggert Kristjánsson & Co., h.í.
7*
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12