Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 276. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						Miðvikudagur 4. des. 1957
MORCVNBT4Ð1Ð
11
Magnús   Vlglundsson,   ræðismabur:
Jjfvörðurþessalandservorsaga"
Erindi flutt á kynningarfundi Almennc iiegrabókaogritaogáhrifaþeirra
bókafélagsins   í   gær
ÉG vil leyfa mér, í tilefni af út-
komu sýnisbókar af verkum Ein-
ars Benediktssonar, að fara nokkr
um orðum um tilgang og starf-
semi Útgáfufélagsins Braga, en
svo sem kunnugt er, hefir það
félag tekið upp samstarf við Al-
menna Bókafélagið um útgáfu
þessarar bókar.
Tilgangur Útgáfufélagsins Braga
Til útgáfufélagsins var stofnað
snemma árs 1938, og skyldi félag-
ið „kaupa af Einari Benidikts-
syni eignarrétt á öllum verkum
hans, og annast útgáfu þeirra",
svo sem segir orðrétt í stofn-
fundargerð félagsins. Að stofnun
þessa útgáfufélags stóðu frú Hlín
Johnson og nokkrir aðrir holl-
vinir  og  aðdáendur  skáldsins.
Með breytingu á samþykkt Út-
gáfufélagsins Braga á öndverðu
ári 1957, er starfsviðið fsert út
og félaginu fengið það verkefni
„að halda á lofti nafni skáldsins
og hugsjónum með útgáfu á rit-
um þess, og á hvern hátt annan
lögum félagsins samkvæmt. Skal
öllu því sem f élagiS hefir eignast,
eða kann að eignast, varið sam-
kvæmt þvi", en þannig eru þessar
lagabreytingar bókfestar. Þykir
mér vel að þeir sem að félaginu
standa, skuli hafa staðfest svo
greinilega, að í þeirra eigin sjóð
mun aldrei renna neinn hagnaður
af útgáfustarfsemi á verkum Ein-
ars Benidiktssonar.
Okkur, sem að Útgáfufélaginu
Braga stöndum, en stjórn þess
skipa nú:
Jón  Eldon,  fulltrúi;  Prófessor
Pétur   Sigurðsson,   háskólaritari;
Dr. Alexander Jóhannesson, pró
fessor   og   Magnús   Víglundsson,
er ofarlega í huga, að haga starf.
semi félagsins að öllu í sem mestu
samræmi   við   yfirlýstan   tilgang
þess.   Félagsins   bíða   nú   marg
háttuð verkefni,  og skal drepið
á þau helztu.
Bautasteinn
Iiinars Benediktssonar
Ákveðið hefir verið að félagið
reisi Einari Benediktssyni minnis
varða, og hefir þegar verið geng-
. ið út frá, að Ásmundur Sveinsson,
myndhöggvari, geri varðann, og
verði hann að mestu gerður sam-
kvæmt mynd þeirri, er Ásmund-
ur gerði er skáldið var enn á lífi.
Hér getur nú að líta þessa mynd
í smækkuðu formi, en það hefir
verið fastmælum bundið að Ás-
mundur Sveinsson vinni að því
að steypa myndina í gips á þess-
um vetri. Síðar verður svo minn-
isvarði Einars Benediktssonar val
inn viðeigandi staður í landar-
eign höfuðborgarinnar. Hefir það
mál þegar verið rætt við borgar-
stjórann í Reykjavík, Gunnar
Thoroddsen, er hefir heitið full-
tingi sínu um heppilega stað-
setningu minnisvarðans.
Svo sem kunnugt er, kvað Ein-
ar Benediktsson hið þróttmikla
og fagra kvæði sitt um Reykja-
vík, („Þar fornar súlur flutu á
land"), af tilefni Þjóðminníngar-
dagsins árið 1897. Mun mynd
skáldsins á komandi tímum
minna Reykvíkinga og a"ðra lands
menn á boðskap þessa kvæðis og
varnaðarorðjafn tímabær nú, og
fyrir 60 árum, er þau voru flutt
Reykvíkingum í fyrsta  sinni.
Baráttan fyrir þjóðarheill
Þá hefir félagið fullan huga á
að hafa forgöngu um ritun ævi-
sögu Einars Benediktssonar, með
það megin sjónarmið fyrir augum
að varpa ljósi á baráttu hans fyr-
ir umbótum og framförum í at-
vinnumálum íslendinga. Mun sú
saga, er skráð verður, sanna óum-
deilanlega, að aflið sem knúði
Einar til athafna í þessum efnum,
var umfram allt einlæg ósk um,
að einnig íslendingar mættu
njóta góðs af þeim framförum,
er aðrar þjóðir, og þá fyrst og
fremst     nágrannaþjóðir     okkar,
einkum á æskufólk. Hefir jafnvel
komið til orða að setja sérstaka
löggjöf, með viðnám í þessum
efnum að stefnumarki.
Vel má vera að vandlega gerð
lagasmíð gæti, með viturlegri
framkvæmd, komið hér að ein-
hverju haldi. Ég er þó á þeirri
skoðun að lagaboð þessa eðlis
næði tæplega tilgangi sínum. Ég
held að vænlegra 'til jákvæSs
árangurs sé, að æskan kynni sér
sem kostgæfilegast verk þeirra
skálda og rithöfunda, er á feg-
urstu máli hafa túlkað hreinar
og heilbrigðar hugsjónir. Og
fremstan þar í sveit getur ein-
mitt að líta Einar Benediktsson,
er hiklaust má telja að hafi mót-
að og meitlað verk sín af þeirri
snilld,   sem   alkunna   er,   einmitt
ókomnum tímum eiga þar vísar
sterkar varnir gegn óheillavæn-
legum áhrifum á tungu sina og
menningu. Að fyrir Einari hafi
vakað að lifa í verkum sínum
með islenzku þjóðinni kemur víða
fram í kvæðum hans. ,.'Sá deyr
ei, sem heimi gaf lífvænt ljóð"
segir þar, og ennfremur: „elli
deyðir engan mann, sem á það
verk, er lifir".
Kvæði og önnur verk Einar
Benediktssonar eru nú lesin og
lærð í stöðugt auknum mæli um
gjörvallt ísland. Og enn er stefnt
að aukinni útbreiðslu þessara
öndvegisbókmennta, er Almenna
Bókafélagið og Útgáfufélagið
Bragi senda nú frá sér, og í
stóru upplagi, sýnisbók með all-
mörgum ljóðum og sögum skálds-
ins. Ég sagði sýnisbók en ekki
úrvalsrit, því segja má að verk
Einars Benediktssonar séu svo
jafngóð, að í heild séu þau valið
efni.
Almenna Bókafélagið hefir
mjög vandað til útgáfu þessarar
sýnisbókar,  sem er prýdd  lista-
Kjarval. Gefur þetta framlag
hins mikla listmalara bókinni
mjög aukið gildi. Vil ég fyrir
hönd Útgáfufélagsins Braga
þakka Almenna Bókafélaginu
fyrir ágætt samstarf um útgáfu
bókarinnar, sem vissulega mun
verða kærkomin íslenzkum heim-
ilum.
„Lífvörður þessa lands
er  vor  saga".
f hinum dýru Alþingishátíðar-
ljóðum    Einars    Benediktssonar
segir svo á einum stað:
„Lífvörður þessa lands er vor
saga,
„Látum ei kulna þá heilögu glóð.
„Ritfest og bundin í ræðu Braga
„hún reisir frá dauðanum maun
og þjóð".
Já, saga íslands, íslenzk tunga
og áhrif góðra bókmennta munu
nú, svo sem jafnan fyrr, þess um-
komin að vernda sálarheill Is-
lands barna.
Og þeim vörnum til eflingar er
Sýnisbók verka Einars Bene-
diktssonar   nú   afhent   íslenzku
til   þess   að   þjóð   hans   mætti   á | verkum eftir Jóhannes Sveinsson   þjóðinni.
Kristmann  Guðmundsson  skrifar  um
BÓKMENNTIR
„— Við byggjum nýja sveít og
ver,
„en munum vel, hvað íslenzkt er,
„um alla vora tíð. . . "
bjuggu við. BíSur hér vandasamt
og veigamikiS verkefni, verðugt
áhugasömum fræðimanm.
Bókmenntaverðlaun — Minjasafn
Til orSa hefir komið aS stofna
til sjóðs til minningar um Einar,
einnig er í athugun aS stofna sjóS
til minningar um hann, og verSi
úr þeim sjóði veitt sérstök bók-
menntaverðlaun því skáldi eða
rithöfundi, er með verkum sín-
um sé talinn að standa trúastan
vörð um hreinleik og göfgi ís-
lenzkrar tungu. Hygg ég að ekki
fari milli mála, að ráðbtöfun
þessa eðlis væri nvjög í samræmi
við skoðanir og viðhorf Einars
Benediktssonar.
Ég vil geta þess hér, að all
langt er síSan þetta mál kom til
umræðu hjá stjórn Braga, og í
blaðagrein, er ég lét frá mér fara
um starfsemi félagsins og fleiri
efni, og birtist í maí mán. s.l.,
segir m.a. um þetta mál.:
„Þessi verðlaun þyrftu að vera
það rífleg, að í senn væri heið
ur og beinn ávinningur að
hljóta þau. Ef takast mætti að
setja verðlaunasjóðnum heppi
lega skipulagsskrá, myndi
starfsemi hans tvímælalaust
verða íslenzkri orðmennt til
þroska og uppbyggingar. . . ."
Leitað til æskufólks
Er þá enn ótalið að Útgáfu-
félagið Bragi hefir hug á að gang
ast fyrir kynningu á verkum Ein
ars í framhaldsskólum landsins,
og kveðja þar til hina hæfustu
menn. Er ég þá einmitt kominn
að málefni, sem ég vildi mega
fara um nokkrum orðum sér-
staklega, þvi nú um stundir hafa
margir áhyggjur, og mjög að von
um, vegna síaukinnar útgáfu lé-
Bit Ólafíu Jóhannsdóttur
I—II.
Bjarni Benediktsson  fv.
ráðherra ritar inngang.
Hlaðbúð.
^.rið eftir að sá, er þetta ritar,
fór til Noregs, kom út 4. útgáfa
af bókinni „De ulykkeligste", —
„Aumastur allra". Elún var rit-
uð af íslenzkri konu, Ólafíu
Jóhannsdóttur, er hafði dáið árið
áður. Ég las þessa bók og hreifst
af góðri frásögn, persónulýsihg-
unum, hinu óvenjulega efnisvali
og trúareinlægni höf. Ólafíu
Jóhannsdóttur hafði ég séð nokkr
um sinnum álengdar og einu
sinni tekið í hönd henni; mig
minnir að gamla frú Guðrún,
móðir séra Friðriks Friðriksson-
ar, hafi kynnt okkur. Hitt man
ég glögglega, að mér þótti hún
einkennileg, og ég geymi svip
hennar enn. í Noregi hitti ég all-
margar manneskjur, sem voru
ákaflega hrifnar af Ólafíu og
nokkrar ,sem elskuðu hana og
dáðu, enda þótt þær væru hreint
ekki sammála henni í trúmálum,
sumar hverjar. Gömul hefðarfrú
ein ræddi oft um hana við mig
og kvaS hana hafa líkzt aS mörgu
leiti frú Annie Beasant, enska
gáfnagarpinum heimsfræga, sem
eins og kunnugt er, barðist alla
ævi fyrir rétti lítilmagnans, og
var einn af aðalforkólfum Guð-
spekifélagsins. Mér er minnis-
stæð þessi hrifning gömlu norsku
frúarinnar, af því að hún var
á gjörsamlega öndverðum meiði
við Ólafíu í trúmálum. — Ég
fæ ekki betur séð en að Ólafía
hafi á trúarsviðinu verið býsna
þröngsýn og byggt skoðanir sín-
ar fullmikið á kenningu harðvít-
ugra kreddupostula, eins og t.d.
Kalvíns. En hún gerði það, sem
allflestum öðrum predikurum
sést yfir: hún sýndi trú sína i
verkunum, og það svo rækilega,
að ekki mun skjótlega gleymast.
Ólafía Jóhannsdóttir er kom-
in af gáfuðu fólki og hlaut ágæta
menntun, er hæfði gáfum henn-
ar, sem voru miklar. Vafalaust
hafa oft orðið árekstrar milli
skynsemi hennar og hinnar
kredduþungu trúar, og ævisaga
hennar er heillandi efniviður í
sálfræðilega  rannsókn.
Inngangur Bjarna Benedikts-
sonar, sem raunar er álitlegt
kver, 50 blaðsíður að stærð, gef-
ur athyglisverðar ábendingar um
hin sálfræðilegu átök í lífi þess-
arar stórmerku konu. Inngangur-
inn er svo vel ritaður að sér-
stök athygli skal vakin á hon-
um. Frásögnin er skýr, án allrar
málalengingar, en flausturslaus,
læsileg í bezta lagi; efnismeðferð
in snilldarleg. Höf. hefur ber-
sýnilega lagt mikla vinnu í verk-
efni sitt og skilningur hans og
innsýn í sálfræðilegar flækjur
þess vekur aðdáun. Honum er
t.d. ljóst hver áhrif föðursökn-
uður Ólafíu hefur á trúarlíf henn
ar, þótt hann reki það ekki ýtar-
lega. Og athuganir hans á skyld-
leika skoðana hennar og skáld-
skapar Einars Benediktssonar eru
snjallar. Þau voru náskyld Ólafía
og Einar, og talið að þau hafi
fellt  hugi  saman  i  æsku.
Fyrri hlutinn af verkum Ólafíu
Jóhannsdóttur sem hér birtist, er
endurminningar hennar. Nefn-
ast þær: „Frá myrkri til ljóss".
Segir hún þar frá bernsku sinni
og æsku og langt fram eftir lííi
sínu, en viðbætir er eftir systur
hennar, Sveinbjörgu Jóhanns-
dóttur, og síðan nokkrar athuga-
semdir og skýringar eftir Sigurð
Baldursson.
Ólafía Jóhannsdóttir fæddist
érið 1863, að Mosfelli í Mosfells-
sveit, faðir hennar var gáfaður
maður, en alldrykkfelldur og
hafa ýmsir talið, að kvæðiS Mess-
an á Mosfelli, eftir Einar Bene-
diktsson, sé um hann. Ólafía ólst
ekki upp hjá foreldrum sínum,
heldur var henni komiS í fóstur
hjá frú Sigríði Stephensen í Við-
ey. Tóku þær miklu ástfóstri
hvor við aðra, og hefur það vafa-
laust haft mikil áhrif á telpuna
að fá bernskuáhrif á því höfð-
ingssetri. Þaðan fluttist hún til
Þorbjargar Sveinsdóttur, móður-
systur sinnar, sem er einn af
mestu kvenskörungum íslands
byggðar fyrr og síðar. Hún bjó
á Skólavörðustíg 11, snotrum
steinbæ, er enn stendur, með
fallegum garði um kring. (Heyrzt
hefur, að nú eigi að rífa þennan
steinbæ, en það er barbarismi,
sem ekki ætti aS líðast. Við eig-
um ekki of mikið af menningar
sögulegum minjum). Nærri má
geta að Þorbjörg hefur haft mikil
áhrif á frænku sína, en þær voru
einlægar vinkonur meðan báðar
lifðu.   Þorbjörg   var   föðursystir
Einars Benediktssonar skálds, og
bjó hann í húsi hennar á skóla-
árum sínum. Kynntust þau Ólafía
þá. Ólafía naut kennslu í barna-
skóla . og  kvennaskóla,   en  síðan
gekk  hún   í  menntaskólann   um
skeið.   Hún   var   glöð   og   kát   í
æsku,   en   skapstór   og   tók   sér
margt   nærri.   Utan   fór   hún   í
fyrsta sinn 29 ára gömul, og gekk
þá í lýðskólann í Askov. Um vor-
ið skrapp hún til Noregs, dvaldist
þar nokkra mánuði  og kynntist
störfum   Hvítabandsins,   sem   er
alþjóðlegur bindindis- og mann-
úðarfélagsskapur   kvenna.   Gekk
hún í félag þetta. Vakti hún þá
þegar   mikla   athygli   í   Osló   og
víðar,   með   framkomu   sinni   og
fyrirlestrum. Heimkomin starfaði
hún að ýmsum menningarmálum,
en   skrapp  vestur   um   haf  árið
1897, hélt þar fyrirlestra við góð-
an    orðstír    og    gerðist    vinsæl
mjög.   Á  heimleiðinni   kom   hún
við  í  Englandi  og  kynntist  þar
ýmsu   hefðarfólki.   Síðan   starf-
aði hún á íslandi um hríð, stund-
aði  þá  ýmsa  líknarstarfsemi  og
vann að bindindismálum. En vor-
ið 1903 fór hún aftur til Noregs
og dvaldist þar í 17 ár. Vann hún
aðallega að líknarstörfum meðal
vændiskvenna og þeirra, er brot-
legar höfðu gerzt við mannfélag-
ið. Er þessi hluti lífssögu hennar
hrífandi og ógleymanlegur. Árið
1916  birtist  bók hennar,  „Aum-
astur  allra"  og  vakti  mikla  at-
hygli.
Ólafia Jóhannsdóttir andaðist
vorið 1924. Lík hennar var flutt
til íslands. Fangarnir í lands-
fangelsinu norska gerðu í fang-
elsisgarðinum blómareit til minn
ingar um hana, en norskir vinir
létu gera andlitsmynd af henni
úr eir, sem afhjúpuð var í Osló
1930. Kristinn Pétursson gerði
myndina.
Annar hluti rita Ólafíu Jóhanns
dóttur er bókin „Aumastur allra".
Hún fjallar um reynslu höf. af
vændiskonum og kvenföngum
Oslóborgar. Bókin er vel og fjör-
lega rituð og sýnir, eins og minn-
ingarnar, að Ólafía hefur í vöggu
gjöf hlotið ágæta frásagnargáfu
og góSa greind. Að bók þessi
hefur hlotið marga lesendur staf-
ar vissulega ekki eingöngu af
hinum fróma boðskap hennar,
heldur og því, hversu vel og
hispurslaust er frá sagt.
Með útgáfu þessari er Ólafíu
Jóhanhsdóttur reistur verðskuld-
aður minnisvarði í föðurlandi
hennar. Allur frágangur er for-
laginu til sóma.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20