Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						12
MÖRGUNBLAÐIÐ, MHIVIKUDAGUR 18. AGÚST 1971
Afmæli Beykjavíkur er í dag,
18. ágúst. Að Arbæ er fyrirhug
að hús fyrir minjasaf n Reykja-
vikurborgar og þar er nú Ár-
bæjarsafn, eftirsóttur ferða-
mannastaður, sem gott er að
heimsækja er sólin skin og
snæða þar pönnukökur ogr sitt-
hvað fleira. Nýlega átti blaða-
maður Mbl. tal við Pál Líndal,
borg-arlösmiann og frú Kann-
veigu Tryggvadóttur, sem sér
um rekstur Arbæjarsafns. Þau
grengru með okkur um saf nið og
sýndu okkur helztu sýningar-
grtpi.
•    RfKASTA KONA
LANDSINS I ARBÆ
Árbæjarsafn er stofnað 1957
en bösetu I Árbæ lauk 1948.
Bæjarins er fyrst getið í rituðu
itnáli 1464, en þá á Ólöf ríka
Loftsdóttir þar viðdvöl og
gengur hún frá bréfi þar. I
fylgd mieð henni þá er Stein-
móður ábóti í Viðey. Um Árbæ
í Ijósi sögunnar segir Hörður
Ágústsson, skólastjóri, sem
mest hefur rannsakað gömul
hús á Islandi:
„Þess er ekki að vænta, að
tæplega miðlungsbýli á borð
við Árbæ eigi sér mikla eða
merka sögu, umfram þá, sem
hverjum búanda og skyldiuliði
hans var viss fyrr meir, stanz-
laust striit fyrir nauðþurftum,
basl og barnadauði, ásamt ein-
hverri gleðiglætu í bland. Þó
dregur birtubroti mikilla tíð-
inda tvisvar á þennan stað. 1
íyrra sinn árið 1464. Dag einn
síðla suimars það ár ber að
garði í Árbæ ríkustu og fræg-
ustu konu landsms í þann ííma.
Ólöf Loftsdóttir er á leið sunn
an úr Hafnarfirði. Hún hefur
þar fyrir þrem dögum látið þar
aif hendi rakna mikið fé upp í
jarðakaiup bónda sins, Björns
hins rika hirðstjóra frá Skarði.
Björn er smátt og smátt
að kaupa af konungi
hinn mikla jarðaauð Guð-
mundar Arasonar frá Reyk-
hólum. Nokkrum árum áð-
ur hafði Birni og ættmönnum
hans tekizt með aðstoð kon-
ungsvaldsins að knésetja Guð-
rnund, sem verið hefur auðug-
asti maður landsins fyrr og síð
ar, I stórfelldustu hagsmuna-
átökum aldarinnar. Segja má
að sú gMma hafi náð langt út
fyrir landsbeinana, þvi að Guð
mundur var með nokkruim
hætti fulltrúi Englendiniga, en
þeir og Danir bitust uoi veral-
un landsmanna. 3L júll 1464
stendur brot af þeim eftirlelk i
Árbæ. I fylgd með Ólöfu er
sjálíur ábótinn i Viðey, Stein-
mióð ur, sem vottar í bréfi, seim
skrifað er þennan dag í Árbæ,
ásamt Jóni nokkrum Narfa-
syni, að afhending fjlármun
anna hafi farið löglega fram."
Hvers vegna hin ríka höfð-
ingskvinna, Ólöí hin stórláta
hefur valið Árbæ á melbarð-
inu austan Elliðaiáa sesm áninig-
arstað — segir Hörður Ágústs
son að verði sjálfsagt aldrei
ráðið. Einhvern veginn finnst
manni þó að hiibýli auðugasta
klausturs landsins hefðu sómt
sér betur fyrir Ólöfu. Kannski
hefur hún verið á hraðri leið
vestur og ekki haft tima til að
fara út í Viðey. Því varð það
að samkomulagi milli hennar
og ábotans að leiðir skyldu
skilja í Árbæ. Þessi stutta við-
dvöl gæti þá bent á það að Ár-
bær hefði áður fyrr verið í þjóð
braut ekki síður en á siðari
tímuim.
•    ÓDÆÐI f ARBÆ
Rúmum 200 árum síðar er
Árbæjar aftur getið í annáluim.
Húsfreyjan í Árbæ leggur ofur
ást á ungan sambýtismann, svo
mikla, að hún eggjar hann til
óhæíuiverka gegn bónda sínum.
Ungi maðurínn myrti bóndainn
og þessa harmleiiks er getið sivo
í Vallaanniál frá 1704:
„Þá bjó að hiálfum Árbæ við
Elíiðaár sá maður, er Sæmiund-
ur hét Þórarinsson, grimsnesk-
ur að ætt. Steinunn hét kona
hans  og  var  Guðmundsdóttir;
hún hafði verið   tvígipt   áður.
Sigurður   hét   nmaður  Arason,
umgur og ókvæntur, er bjó til
mióts við þau á háilfri iörðinni.
Það   bar   til   Mauritiusmessu
morgun (22. Sept.), að Sigurð-
ur kom á Bústaði og Breiða-
holt, þeir eru bæir hinir næstu
Árbæ fyrir   sunnan,   og   sagði
Sæmund  hafa   genigið  heiman
suður yfir ár   kvekiinu   fyrir,
en eigi aptur fcominn, og   bað
menn fara að leita hans   með
sér.    Þeir   fóru   með   honum
4 saman, og urðu þau lok leit-
arinnar,   að   þeir   fundu   Sæ-
mund örendan undir fossi þeim
í ánni syðri, er Skötufoss heit-
ir. Lá hann á grúfu, og er þeir
tóku hann upp, var hann noföl
ur í andliti svo sem þeir,   er
deyja á þurru, en eigi bólginn,
sem   þeir,   drukkna,   rann   og
elíki vatn úr munni honum, en
eigi var framar rannsakað. Var
Mk hans flutt yfir til Gufuness,
þangað  sem  Árbær  á  kirkjur
sókn, og búið þar til moldar, en
eigi   heima.   Gekkst   Sigurður
fyrir því,  kvað Steiraunni   sig
þess beðið hafa. Var líkið svo
grafið ag þá eigi frekar athug-
að. En litlu síðar kom upp það
rykti, að Sigurður mundi ann-
aðhvort vita  eða valda dauða
Sæmundar. Reis það svo hátt,
að Sigurður var tekinn í Erfœr
isey, þar hann var til sjávar og
Æluttur til Seltjarnarness. Hafði
þá Kjösarsýslu N(iels) K(íer).
Lét hann heldur harðlega,   og
synjaði þess, er hann var rykt-
aður af, unz Páll Beyer kom yf
ir tii Seltjarnarness, og lét Sig-
urði það I ljósi, að hann ætlaði
næsta morgun inn til Gufuness
að láta grafa Sæmund upp apt-
ur,  skyldi  hann  fara með  og
ganga að Mkinu.  Við það brá
Sigurði   svo,    að   hann    með-
kenndi    fyrir   Páli   og   öðrum
þeim, er   á   heyrðu,   að   hann
væri valdur dauða Sæmundar.
i'^^s^^
^^wx—í-,-
Hióða«ldhús.
Páll spurði með hverju móti
hann hefði honum banað. Hann
kvaðst hafa gengið að baki Sæ
mundi, þá er hann stóð á bakk-
anuim við fossinn, og hrundið
honum fram í hylinn með dútré
því, er hann hafði í hendi;
hefðu þeir farið þangað til
veiða sunnudagskveldið og
þetta úr orðið. Kvaðst þetta
gert hafa af langri áeggjan
Steinunnar, konu Sæmundar,
og hefði hún beðið sig að
koma honum fyrlr með ein-
hverju móti, þá hann sæi Ææri
á. Var hann síðan varðveittur
og vakað yfir homum um nætur
af öllum bæjum á Nesinu til
skiptis.
Arbær eins og hann sést út um giugga Hábæjar.
Fegmrsta húsið í Árbæ er cfla ust kirkjan.
Mánudag næstan eptir allra-
heilagramessu þingaði Níels
Kier sýslumaður sitt fyrsta
þing að Varmá í Mosfellssveit
um dauðamál Sæmundar Þórair
inssonar. Var þar fyrir rétti
Sigurður Arason, og með-
kenndi allt hið sama og áður
fyrir Páli Beyer. Þar var og
Steinunn, og gekk treglega við
því í fyrstu, er Sigurður bar
fram, en viðurkenndi það þó
um siðir fyrir umtölur Páls
Beyers, er þar var og á þing-
inu. Var málið svo sett fyrir
lögmann, en þau flutt bæði til
Seltjarnarness, og sátu þar
upp þaðan hálfan mánuð i járn
um. — Föstudag næstan eptiir
Marteinsmess'U hélt Sigurðuir
lögmaður þing á Kópavogi um
mál Sæmundar og dæmdi bæði
til dauða, Sigurð og Steinunni.
Voru þau tekin af daginn ept-
ir. Sigurður höggvinn skamimt
frá túngarði í landnorður frá
þinighúsinu, en Steinunni
drekkikt í læknum þar fyrir
austan. Hafði höggstaðuriinn
ávallt áður verið upp á háls-
inum, en drekkt inn í Elliðaiá
syðri. Fengu þau bæði góða iðr-
an og skildu vel við. Hjá af-
töku þeírra var Páll Beyer, og
lét setja á stöng höfuð Sigurð
ar við gröf hans. Sigurður
hafði 7 vetur um 20, en Stein-
unn 7 vetur um 40. Hún átti
eptir 3 börn, er hún hafði átt
við sínum fyrruim mönnum, en
þau Sæmundur áttu ekki
barn; hið yngsta þeirra, pilt 14
vetra gamJan, er Bergur hét,
tök Páll Beyer. Þótti þetta mái
eitthvert Ijótast orðið hafa í
þann tima."
•   ARBÆR sem safn
Önnur annálsverð tíðindi
hafa vart gerzt í Árbæ. Mikil
blaðaskrif urðu um Árbæ, þeg-
ar búskapur þar lagðist niður
1948. Umræðuefnið var franv
tið Árbæjar og var niðurstað-
an sú að Reykvíkingafélagið
tók að sér forsjá staðarins og
síðar Reykjavíkurborg. Lárus
Sigurbjörnsson, borgarskjala-
vörður þá fékk það hlutverfk
að sjá um staðinn og byggja.
hann upp —¦ það safn húsa,
sem nú stendur i Árbæ.
Rosknir Reykvíkingar eiga
þó áreiðanlega margir hverjir
skemmtilegar minningar fná
Árbæ, sem var frá á'ramótum
gisti- og veitingastaður i niá-
grenni Reykjavíkur. Þó mun.
hlutverk Árbæjiar sem slíks
þjónustustaðar hafa farið
minnkandi með vélaöld — er
bifréiðin komst i almenna notk
un. Aftur er Árbær orðinn veit
ingastaður og bragðast  rjóma-
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28