Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 183. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 20. AGUST 1977

23

Trúum á megin-

reglur okkar

oghugsjónir

Blm.: Þér hafið sagt, að það hafi

vakið yður undrun, hvernig Sov-

étmenn brugðust við stefnu yðar i

mannréttindamálum. Hefðuð þér

farið öðru vísi í sakirnar, ef þér

hefðuð séð þetta fyrir?

Carter: Nei, alls ekki. Mér fannst

timi til kominn.að víð Bandaríkja-

menn minntum á það, að við trú-

um á meginreglur okkar og hug-

sjónir, trúum því, að þær séu rétt-

ar. Mér f annst tími til kominn að

minna á það, að við höldum enn í

heiðri þær hugsjónir og reglur,

sem lágu til grundvallar stofnun

Bandaríkjanna, minna á það, að

almenn mannréttindi — þau rétt-

indi, sem hindra það, að hægt sé

að halda mönnum föngnum án

dóms og laga, kúga þá undir vald

ríkisins og svipta þá málfrelsi —

eru rík í þjóðarvitund okkar. Og

við eigum ekki aðeins að hafa þau

í heiðri heima fyrir, heldur boða

þau hvarvetna um heiminn, þar

sem við fáum beitt áhrifum okk-

ar. En það vakti undrun iiiína. er

Sovétmenn töldu okkur hafa tek-

ið sig út úr og gert að skotspæni

og kölluðu þetta stjórnmálaref jar,

trúðu því ekki, að þetta væri í

raun og veru hugsjón þjóðarinn-

ar.

Blm.: Nefndu ráðgjafar yðar það

aldrei að vænta mætti slíkra við-

bragða?

Carter: Jú, vitanlega. Við töldum

víst, að mannréttindastefnan

vekti deilur. Hins vegar var það

aldrei ætlun min að taka Sovét-

ríkin sérstaklega fyrir en hlífa

öðrum. Það var aldrei ætlun min

að auka á óvild milli Sovétríkj-

anna og Bandaríkjanna. Hitt get

ég svo sagt, að hvorki öryggisráð-

gjafar né menn í utanríkisráðu-

neytinu létu í ljósi neinar áhyggj-

ur í upphafi; ég varð hvorki var

við það hjá Dr. Brzezinski né

Vance utanríkisráðherra og ekki

heldur undirmönnum þeirra, sem

ég ræddi við, að þeir væru ugg-

andi — enda held ég, að menn

hafi orðið hálfundrandi, þegar til

kom.

Blm.: Finnst yður þá, að þeir hafi

Brugðizt?

Carter: Nei, það finnst mér ekki.

Og þegar ég lít um öxl er ég þess

fullviss, að enginn okkar, Brze-

zinski, Vance, ég eða varaforset-

inn, sem situr alla fundi með okk-

ur, vildi snúa við blaðinu þótt

hann ætti þess kost. Vió óskum

þess ekki, að við hefðum farið

varlegar í sakirnar.

Eðlilegt sam-

band viö Kína

Blm: Er hugsanlegt, að við viður-

kennum Kinverska alþýðulýð-

veldið, jafnvel á næsta ári, og

slítum þá sambandi við Formósu?

Carter: Já, það getur farið svo, að

við viðurkennum alþýðulýðveld-

ið.

Blm.: En er þá ekki útilokað að

halda áfram sambandi við For-

mósu?

Carter: Ég mundi leysa þennan

vanda, ef það stæði í mínu valdi.

Það er eitt markmið mitt að koma

á eðlilegu sambandi við alþýðu-

lýðveldið, þótt við teljum ekki að

bráðliggi á þvi. En jafnframt er

okkur umhugað um það, að For-

mósubúar fái að lifa áfram í friði,

og það er von mín, að þetta tvennt

reynist ekki ósamrýmanlegt.

Blm.: Finnst yður Kínverjar ekki

orðnir dálitið óþolinmóðir?

C:rter: Nei. Við höfum komið

okkur saman um það að hafa

Shanghai-yfirlýsinguna, sem ég

var einmitt að lesa aftur i dag, til

grundvallar samskiptum okkar og

samningum i framtíðinni. Við

höfum ekki ákveðið timann, en

fram að þessu hafa Kínverjar lát-

ið sér vel líka vinnubrögð okkar i

málinu.

Blm.: Hafa utanríkismálin orðið

yður erfiðari viðfangs, en þér

bjugguzt við?

Carter: Þau eru afar flókin, svo

flókin, að ég gat engan veginn

ímyndað mér það fyrir fram. En

ég kann því starfi prýðilega að

koma fram fyrir hönd þjóðar

minnar í alþjóðamálum. Ég hef

lært margt og mikið á þvi hálfa

ári, sem liðið er, og auk þess eru

ráðgjafar mínir frábærir.

Sjálfsagt hefur tslendingum fyrst komið kaffi í hug, þegar þeir heyrðu Brasilíu

getið. — Þessi mynd sýnir, er kaffibaunir eru sekkjaðar til útflutnings.

(SLENDINGAR

ÍBRASILÍU

Eftirfarandi grein er úr

blaðinu „Jornal do Bras-

il" og er þar fjallað um

Brasilíuferðir tslendinga

á s.l. öld. Höfundurinn,

J.O. de Meira Penna, er

ræðismaður Islendinga í

Brasilíu.

ísiendingar standa svo framar-

lega að verkkunnáttu og menn-

ingu allri, að þeir eru nú orðið

með bezt stæðum þjóðum í Evr-

ópu. Eru þeir þó ekki fjölmennari

en svo að rúmast myndu á knatt-

spyrnuvellinum í Ríó! En Islend-

ingar hafa þrifizt þrátt fyrir

mannfæðina, takmarkaðar auð-

lindir og óblíða náttúru landsins.

Er óhætt að segja, að þeir hafi

sýnt af sér fágæta þrautseigju í

viðureigninni við náttúruöflin.

Island byggðist á miðöldum.

Frumbyggjarnir voru Irar og

norrænir menn. Öldum saman

eftir það lifðu Islendingar við

kröpp kjór; nokkurs konar út-

verðir Danaveldis þarna i hafinu

norður undir heimskauti. Fisk-

veiðar og landbúnaður hafa verið

þeirra helztu atvinnuvegir gegn-

um tiðina og er svo enn. En nátt-

úra landsins er hörð eins og fyrr

sagði, og áður á öldum hlutu Is-

lendingar oft og tíðum þungar

búsifjar af náttúruhamförum,

eldgosum, is og snjó, svo að hung-

ursneyð var og ósjaldan niannfell-

ir í hallærum. Þess vegna var það,

að Islendingar slógust í fólksflótt-

ann mikla frá Evrópu, sem stóð

frá þvi um 1830 og fram undir

fyrri heimstyrjöld. Þá flúðu menn

Evrópulönd milljónum saman og

fluttust til Amerfku og annarra

landa nýja heimsins svonefnda.

Islendingar fluttust mest til

Ameríku vestur. I því sambandi

er minnisvert og ástæða til að

eyða að því nokkrum orðum, að

framlag Islendinga til byggðar

Ameríku hófst með útflutningi til

Brasilíu þótt i smáum stíl væri.

Heimildir um þetta er að finna i

bókirini „Ævintýrið frá Íslandi til

Brasiliu" eftir Þorstein Þorsteins-

son (útg. Reykjavik, 1937). i þess-

ari grein ætla ég aðeins að rekja

helztu þætti þessara sérstæðu

fólksflutninga islendinga, sem

tóku sig upp af harðbýlli eyju

sinni i norðurhöfum til þess að

hefja nýtt líf í hitabeltinu hér

suður frá.

Þreyttust á

erf iðum kjörum

Það var upphafið að fólksflutn-

ingunum vestur, að veturnir 1858

og '59 voru óvenjuharðir, og eink-

um á Norðurlandi. Hélzt þar

grimmdargaddur langtímum sam-

an með hörðum hriðum en hafís

Ameríku. Raunar höfðu fáeinir

trúskiptingar til Mormónatrúar

komizt alla leið vestur í eyðimark-

irnar í Utah í Bandaríkjunum eft-

ir mikla og langa hrakninga; það

var árið 1855. Um þetta leyti voru

Íslendingar löngu hættir að nægj-

ast við fornsöguinar og bibliuna,

og margir menntaðir menn, einn-

ig í bændastétt, fylgdust allvel

með því, sem fram fór í heimin-

um.

Fyrstu

Brasilíufararnir

Einar Asmundsson var einn

þessara manna. Hann var frá

bænum Nesi; sá bær er á Norður-

landi. Einar hafði gert víðreist, og

árið 1859, þegar útflutningurinn

stóð fyrir dyrum lagðist hann

gegn  því,   að  menn  flyttust  til

verið Norðurlandamönnum hug-

stæð, sem vonlegt er.

Kristján Isfeld varð einna fyrst-

ur islendinga til Brasilíu. Krist-

ján lézt i Rio de Janeiro árið 1874;

hann lét eftir sig dóttur gifta

Brasiliumanni. En fjórir islend-

ingar aðrir höfðu komið til Brasil-

iu 1863. Meðal þeirra Jónas Hall-

grímsson, sem hafði verið settur

til þess af yfirvöldum að kanna

aðstæður til búsetu í Brasilíu.

Jónas sagði farir sínar og félaga

sinna ekki sléttar. Loftslagsbreyt-

ingin hefði leikið þá grátt, heil-

brigðisástand væri bágborið, þjóð-

tungan torlærð og ekki hlaupið að

þvi að finna gott land undir

byggð. Einna bezt leizt þeim á sig

í Curitiba í Paranáfylki suður í

landi. Jónas réð löndum sínum þó

að bíða frekari upplýsinga. En

hann lézt þvi miður úr gulu árið

1870.

Attu erfitt

uppdráttar

Málið var nú mikið rætt áfram í

hópi þeirra, er hugðu á útflutn-

ing, og komu þá ýmsir annmarkar

i ljós. Dönsk y'firvóld lögðust

heldur á móti Brasilíuförum; auk

þess komu trúarvöflur á suma,

þar eð Islendingar voru lúthersk-

ir en kaþólska ríkistrú í Brasilíu.

Samt tóku enn nokkrir islending-

ar sig upp árið 1873 og héldu frá

Kaupmannahöfn áleiðis til Brasil-

iu. Þeir komu til Paraná hinn 8.

janúar árið eftir. Þar tók á móti

þeim Jónas nokkur Friðfinnsson,

eða Jónas F. Bardal sem hann

nefndi sig (nú búa í Curitiba sex

fjölskyldur með þessu nafni —

Bardal eða Bardall); Jónas hafði

áður verið í ferðalögum og m.a.

numið portúgölsku. En ferð félag-

anna frá Kaupmannaljöfn hafði

tekið fimm mánuði!

Hin keisaralegu yfirvöld

(Brasilia var í þann tíð keisara-

dæmi undír stjórn Bragancaætt-

arinnar) tóku innflytjendunum

vel, úthlutuðu þeim landi skammt

fyrir utan Curitiba og tóku þeir

þegar til að yrkja jórðina. Þeir

áttu erfitt uppdráttar framan af;

loftslag og aðstæður allar voru

svo gjörólíkar því, sem þeir áttu

að venjast heima. Margir úr þess-

um hópi blönduðust þýzkum land-

nemum lútherskum, sem voru að

flytjast til Suður-Brasiliu í nokkr-

um mæli um þetta leyti. Að þvi er

Þorsteinn Þorsteinsson segir virð-

ast islendingarnir hafa dreifzt út

um landið smám saman. Innflytj-

endurnir munu aldrei hafa orðið

fleiri en 40, en árið 1937 voru

nokkrir þeirra enn á lifi.

Nokkrir

festu rætur

Enda þótt svo fáir flyttust frá

Íslandi til Brasilíu, höfðu þessir

fólksflutningar mikil áhrif á is-

landi. Bréf bárust heim frá Bras-

ilíu. Og tilhugsunin um sífellt

sumar i auðsælum löndum þar,

sem aldrei skorti björg hefur án

efa haldið vöku fyrir mörgum fá-

tækum sjómanni og bónda. Bras-

iliufarir Islendinga urðu þó ekki

fleiri   að   sinni.   En   vesturfarir

Eftir J.O.de MeiraPenna ræðismann

rak inn á firði, lagðist að landi og

bannaði samgöngur. A þessum

tima var veglaust inni í landi, svo

að ekki varð komizt milli fjar-

lægra staða nema sjóleiðis. Það

hlutu þvi að verða þrengingar,

þegar hafnir lokuðust af völdum

hafiss og í verstu árum komust

ekki nema fáein skip til Norður-

og Norðausturlands og frá, rétt

yfir sumartimann. A slíkum árum

hlaut að verða hallæri hjá bænd-

um nyðra. Þeir áttu mest sitt und-

ir útflutningi ullar og innflutn-

ingi matar. Það er engin furða, að

margir þreyttust á þessum erfiðu

kjörum og fóru að hyggja til

flutnings af landi brott; einkum

æskumenn. Þeir höfðu líka dæm-

in fyrir sér: fólk hafði þá þegar

um nokkurt skeið verið að flýja

kröpp kjör úr Noregi og Svíþjóð

vestur   til   Bandaríkja   Norður-

Grænlands, þar sem náttúran

væri jafnvel enn óbliðari en

heima, en stakk upp á Brasilíu í

staðinn.

Hugsanlegt er, að Einar i Nesi

hafi haft einhverjar fregnir frá

Portúgölum, sem stunduðu" fisk-

veiðar við Islandsstrendur. Sjálf-

sagt hefur Islendingum fyrst

komið kaffi í hug, þá er þeir

heyrðu Brasilíu getið; kaffi var

einhver mesta munaðarvara á is-

landi! Reyndar létu margir þá

skoðun i ljósi, að Brasiliumenn

myndi helzt vanta vinnumenn á

bú sin, en kæra sig siður um

bændur, og var það skynsamlega

athugað. Hvað, sem um það var,

urðu þó nokkrir svo gripnir til-

hugsuninni um þetta suðræna, si-

græna ævintyfaland, að þeir af-

réðu að flytjast þangað hið fyrsta.

Suðræn   sólarlönd   hafa   löngum

voru hafnar og upp frá þessu

streymdu         Islendingar        til

Ameríku. Margir settust að í Wis-

consinfylki í Bandaríkjunum,

fjölmargir i Winnipeg i Kanada

og margir enn dreifðust víða um

Norður-Ameríku. Talið er, að Is-

lendingar hafi verið ein 80 þús-

und á þessum tíma. En á árunum

frá 1870 og fram að fyrri heim-

styrjöld fluttist nærri fjórðungur

þjóðarinnar úr landi fyrir fullt og

allt. Þeir islendingar, sem námu

land i Brasilíu og komu þar undir

sig fótum þrátt fyrir örðugleika í

fyrstu, urðu til þess að tengja

löndin tvö böndum, sem hærra

verður að meta en skipti á kaffi

og saltfisi þótt góð séu. Og Bras-

ilíumenn, fyrir sitt leyti, áttu hlut

að því að koma Islandi í samband

við   umheiminn.

—    J.O.    dr    Mrira   Prnna.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32