Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						18
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 28.MARZ l$9l
Ást í ljósi og birtu
_____Myndlist_____
Bragi Asgeirsson
Sýning sú á verkum Jóhannesar
Kjarvals, sem undanfarið hefur verið
uppi í Kjarvalssal, ásamt sögulegu
yfirliti á ferli hans í myndum og
ýmsum raunum og dóti úr fórum
hans í gangi, hefur verið tilefni
ýmissa hugleiðinga hjá mér.
í þessari samantekt er margt
snjallra verka frá hálfu listamanns-
ins og sem fyrr vekja munirnir í
glerskápnum upp hjá manni marg-
víslegar kenndir. Hér talar fortíðin
á einkar náinn hátt til skoðandans,
sem verður margs fróðari um hagi
og hugsunarhátt listamannsins,
skoði hann munina vel og auðnist
honum að lesa pár hans við ýmis
tækifæri. Það er auðséð, er Kjarval
grípur til stílvopnsins, að hann lætur
stjórnast af tilfinningunum og
augnabliks hugarblossa frekar en
yfirvegaðri rósemi og skrif hans eru
að því leyti náskyld málverkunum,
er hann lætur kenndir og hughrif
ráða ferðinni að því er virðist nær
stjórnlaust og einungis samkvæmt
rökfræði skynjunarinnar.
Þetta er skylt ákveðinni athöfn
innan myndlistarinnar, sem nefnd
er „óformleg list" (Art informel), og
hér ráða ferðinni óheftar listrænar
kenndir, frjáls og opin tjáning í lit
og línu.
Kjarval skrífaði mörg bréf og
myndskreytti þau gjarnan, og hann
var prýðilega máli farinn, enda
gæddur skáldlegri æð, svo sem bæk-
ur hans svo og önnur skrif hans á
opinberum vettvangi bera með sér.
Hann hafði og skemmtilega og
s'afaríka kímni, sem lifir í munnmæl-
um og gerði manninn að þjóðsögu,
löngu áður en hann hlaut þá at-
hygli og viðurkenningu, sem honum
bar sem málara.
Auðvitað má gera ráð fyrir, að
margar af þeim sögum, sem eignað-
ar eru honum, séu annarra tilbúning-
ur, en þær eru skyldar öðru, sem
frá honum kom og hinni sérstæðu
persónu.
Kjarval var í eðli sínu sannur ís-
lendingur, sem vildi að persónuréttur
hans væri virtur, en ekki fótum troð-
inn af embættismönnum og opinber-
um tilskipunum. Þessu til staðfest-
ingar er upphaf sérkennilegs bréfs,
sem hann ritaði kjörstjórn Reykja-
víkur við bæjarstjórnarkosningarnar
í janúarmánuði 1940:
„Sú athöfn verkar illa á mig að
fleygja nöfnum fjölda göfugra
manna niður um rauf í lokaðan
kassa, þar sem seðillinn verður að
dúsa þangað til kosningatíminn er
útrunninn.
Enginn vafí er á að mér fmnst
þetta vera aðferð til þess að svívirða
mig persónulega — og hvern kjós-
anda sem er — Að heimta mann á
kjörstað til þess að fremja athöfn
sem kallar fram í manni tilfmningar
skyldastar einhverskonar fjölda-
morði.
Annað mál er hvort er hægt að
eitt fjög^irra ára tímabil nægir til
að útfinna kosningaaðferð sem fyrir-
byggði morðtilfinninguna á sjálfum
sér og samtíðinni allri."
Og þar sem koshingar eru á næsta
leiti þá er ekki úr vegi að minna á
þessi orð meistarans, en auðséð er
á orðalaginu og skriftinni, að honum
var heitt í hamsi og mikið niðri fyrir.
Margt fleira,skemmtilegt má lesa
í tækifærispári hans í glerkössunum
og það má alveg gera því skóna, að
margt af því, sem þar getur að líta,
hafi söguíegt gildi í sjálfu sér, því
að þar sér í heilmikið af lífsháttum
og hvuhndegi liðinnar tíðar ásamt
hugsunarhætti, sem er mörgum nú-
tímamanninum framandi.
Með því að varðveita þessa í sum-
um tilvikum að því er virðist fánýtu
muni hvunndagsins, sem flestir losa
sig fljótlega við, bregður Kjarval upp
ljósi á umhverfí sitt, samtíð og dag-
legt líf. Þegar búið verður að skrá
þetta allt og skipuleggja og koma
úrvali þess fyrir í væntanlegu Kjar-
valssafni, munu
þeir verða ómiss-
andi þáttur þess
og gera safnið hlý-
legra og mun for-
vitnilegra til heim-
sóknar.
Munirnir segja
okkur m.a. frá því,
hve margþættur
og lifandi persónu-
leiki Kjarvals var
og hve hann var
meðvitaður og
jarðtengdur í sam-
tíð sinni.
Ýmsir mjög per-
sónulegir munir úr
eigu hans eru í
sjálfu sér dýrgrip-
ir, sem bregða upp
mynd    af    lista-
Drekagil. Olía á striga, 118135,5 sm. Dánargjöf Steingríms Þorsteins-
sonar, 1990.
Ástirnar, um 1930. Olía á striga, 5298 sm. Gjöf frá Joan Halford 1991,
ÞESSI LEICA
M6 HEFUR
KOMIÐ TIL
KÓPASKERS,
SAN FRANSISCO, PRAG,
FENEYJA, ÍSAFJARÐAR,
MADRID, LISSABON, HRÚTAFJARÐAR,
LONDON, PARÍS, NEW YORK, HELLU, HRAFNTINNU-
SKERS, BERLÍNAR, SOLMS, IBIZA, KEFLAVÍKUR,
RÓMABORGAR, SANDGERÐIS, BOSTON, BOL-
UNGARVÍKUR, BLÖNDUÓSS, LENINGRAD. AÐ
LJÓTAPOLLI. LEST TIL LILLEHAMMER. BÍLVELTU
í ÓDÁÐAHRAUNI. AÐ ELDGOSI VIÐ HEKLU í -15°
FROSTI. FUNHITA í FLÓRÍDA. ROKI í
REYKJAVÍK. RIGNINGU Á RAUFARHÖFN. SKÍÐI
í ÖLPUNUM... SVONA VÆRI HÆGT AÐ HALDA
LENGI ÁFRAM AÐ TELJA UPP VINNUFERÐIRNAR
SEM ÞESSI LEICA M6 HEFUR FARIÐ í MEÐ PÁLI
STEFÁNSSYNI LJÓSMYNDARA ICELAND
REVIEW OG ALLTAF SKILAR HÚN VERKI SÍNU
FULLKOMLEGA. EIGNASTU GÓÐAN FERÐAFÉLAGA
Á KYNNINGARVERÐI, VEL ÆTTAÐAN, SEM
RÍFST ALDREI OG ER ALLTAF SAMMÁLA. HRINGDU
STRAX í LAUFEYJU HJÁ DAVID PITT & CO. HF.,
S. 621333 OG LÁTTU HANA KOMA ÞÉR Á ÓVART.
LEICA M6 OG LEICA R6 MYNDAVÉLAR. ÞÆR BESTU.
M
euca
Y      N      D      A      V
A      R
manninum í leik og starfi og sem
slíkir ómetanlegir.
Hinar mörgu smáteikningar og
skissur sem prýða glerskápana eru
gullfallegar sumar hverjar og sýna
hve fjölhæf listræn gáfa leyndist
með Kjarval. Væri meira en æski-
legt að reynt yrði að aldursgreina
þennan þátt Iistsköpunar hans. Það
eru nefnilega miklar líkur á því, að
fyrstu óhlutlægu flatarmyndirnar,
sem gerðar voru á Islandi hafi orðið
til í höndum þessa listamanns.
— Kjarval var málari, er lét
stjórnast af ást sinni á birtugjafan-
um, hann gekk bókstaflega fyrir
náttúrubirtunni, var tengdur henni
af lífi og sál. Um það eru hin fjöl-
þættu verk hans til vitnis, sem taka
sig best út í dagsbirtunni og breyt-
ast eftir sólargangi og birtuskilyrð-
um. Blæbrigðaríkdómur mynda
hans er mikill og svið hans víð-
feðmt, því að jafn upprunalegur list-
amaður er engum háður og fer ein-
ungis eftir geðbrigðum sínum og
hugdettum, kemur sér ekki upp
neinu ákveðnu kerfi, sem hann svo
takmarkar sig við. Kjarval telst
málari tilfinninga og skynjunar frek-
ar en vitsmuna og kaldrar rök-
hyggju og af þeim sökum hafa
myndverk hans svo mikla útgeislun
og grípa skoðandann mörg hver í
einu vetfangi. Menn geta ekki annað
en hrifist, hafi þeir á annað borð
upprunalega og ómengaða tilfinn-
ingu fyrir lit, formi, línu og Ijósbrigð-
um, — málverkinu í sjálfu sér. Lista-
maðurinn nær iðulega á einhvern
óútskýranlegan hátt stemmningunni
í myndefninu, sjálfu andrúminu og
verundinni allt um kring, og er þá
sama hvort hann er að mála stór-
brotið landslag eða brotabrot þess.
Atriði sem voru honum miklu hug-
leiknari en að útkoman líktist mynd-
efninu, hann var nefnilega jafnan
að beisla heildina og frumkjarna
viðfangsefnisins.
Menn skynja landið á alveg sér-
stakan hátt í myndum Kjarvals, land
drauma og huldufólks, óspillta, vold-
uga og hrjúfa náttúru, en með svo
óvæntar hliðar og hlýju í bland og
töfrum slungin ljósbrigði.
Myndir hans eru mettaðar
andagt, kyrrð og háleitri fegurð, er
þrengir sér inn í skynheim þess, sem
skoðar þær, eru lífrænt tilfínninga-
ástand, sem er náskylt almættinu
og í senn svo nálægar okkur og
eðlilegar sem fjarlægar og óraunver-
ulegar. Þær eru eins og núið, sem
stendur kyrrt, stillimynd úr eilífum
sjónleik sköpunarverksins og töfrum
slungin opinberun.
Allt þetta og margt fleira kemur
fram í myndverkunum, sem sýnd
eru í Kjarvalssal fram til 24. apríl,
en manni kemur það spanskt fyrir
sjónir að í sambandi við úttekt, sem
stendur jafn lengi yfir, skuli ekki
vera nein sýningarskrá né sérstök
fræðileg umfjöllun fyrir utan lit-
myndaröðina undir gleri, er með
örstuttum hnitmiðuðum skýringar-
textum segir ágætlega frá þróun
listar hans. Slíkt er meinbugur á
framkvæmdinni, því að það væri lið-
ur til krufningar listar Kjarvals og
einstakra þátta hennar og sýningum
á verkum hans á jafnan að fylgja
úr hlaði' með öllu meiri virkt en
skyldurækninni einni.
Svo er það líka annað, að margur
álítur, að verk Kjarvals njóti sín
ekki til fulls í húsakynnum, sem eru
jafn hrá og opin, þeir vilja meina,
að verk hans þurfi hlýlegra og inni-
legra umhverfi og umfram allt nátt-
úrubirtu. Gerviljós er hart og staðl-
að, en náttúrubirtan síhvikul, lífræn
og skapandi.
Og satt að segja eru sum verkin
beinlínis vandræðaleg í uppheng-
ingu, því að það þarf að skapa þeim
alveg sérstakt hnitmiðað og rétt
andrúm, svona eitthvað svipað og
gert var, er höggmyndir Bertels
Thorvaldsens voru sýndar í sama sal
um árið. Það getur stundum skipt
sköpum, og heimurinn sá t.d. verk
Thorvaldsens í nýju ljósi eftir stóra
sýningu í Köln nokkru áður, þar sem
sérstakri lýsingu var beitt, og þótti
mönnum það mikill lærdómur. Mað-
ur þorir varla að hugsa þá hugsun
til enda, hvernig myndir hans hefðu
tekið sig út í salarkynnunum eins
og þau leggja sig. ¦
Mestu máli varðar að myndverk
málara, sem var jafn háður birtu-
gjafanum og Kjarval, séu umleikin
þeirri náttúrubirtu, sem fæddi þau
af sér. Hvikulum ljósbrigðum dags-
ins, sem hann unni af lífi og sál,
helst því ofanljósi, sem byrgt hefur
verið fyrir á staðnum.
íslenzk þóð má ekki gleyma því,
að hinsta ósk þjóðarlistamannsins
Jóhannesar Sveinssonar Kjarvals
var að fá að deyja í björtu.
Þessa ósk hans uppfyllti skapar-
inn, en verður það svo ekki auðna
þjóðar hans, að þessi sami birtu-
gjafi og var lífsmögn verka Kjarv-
als, fái frjáls og óhindraður að leika
um myndir listamannsins í fyrirhug-
uðu Kjarvalssafni?
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104