Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Noršanfari

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Noršanfari

						V
varla vscrt enn p't, pó surostaðar hafi lijer
dáið margt fje af fári á undan. Hvað mun
valda pvi? f>að samsvarar að öllu leyti
ímyndun minni um orsakir bráðafársins.
Jörð grjeri snemma í vor eð var víðast um
land. Korka sem kom í gróðurinn í vor af
kulda og hretum, olli pví, að grasvöxturinn
varð rojög lítill, og svo ofpurkur á mýrum.
Engu að síður hafði gras staðið mjög lengi
pá hausta tók og hlaut íijótt að verða dáð-
lítið, pogar hausthret og umhleypingar komu,
en jörð nærri alltaf ber, eins og hún er
enn í dag. Hret og illviðri komu opt fram-
an af vetri og stundum hjelur. Jörðin hlaut
pví að verða dáðlaus snemma, par sem ösku-
laust var, en nærri aldrei gefið varla neinni
sauðkind. petta tíðarfar og dáðleysi beit-
arinnar tcl jeg að hafi verið í verra lagi til
að auka lungnabólgu í fje, par sem hún var
td í pví, og koma stííiuui í lakann, svo
vinstrardrepið kæmi fram.
I öskusveitunum var og er allt öðru
máli að gegna. Vorkuldar og hret náðu
lítið að kyrkja pann gróður, sem komst upp
ur öskunni í vor, pví hið pykka öskulag
skýldi rótinni. Eins hlífði askan stráunum
i haust og framan af vetri, svo pað sem
niður í öskunni var, náði aldrei að sölna.
3?ar eru stráin sílgræn enn í dag og sjer
víða til grænku í efri brún öskuskófarinnar.
Rigningar hafa opt komið í vetur og pvegið
öskuna af á sumum stöðum, en fært yíir
aðra. |>ar sem af pvær, eru stráin að neð-
an græn og lagarmikil. Enda er ösku-
skófin optar pýð. Ejeð kroppar hjer pví
«tið annað en grænt niður í öskunni og við
yfirborð hennar, svo beitin er pví sem góð
foygjöf, fjeð í beztu holdum, pó sjaldan hafi
verið gefið, og líffæri skepnanna hafa haldið
fullum kr'apti til að melta fóðrið og koma
í>vi sinn veg. Af pessu skilst mjer að komi
ovanaleg heilbrigði, sem útigangspeningur
hefir notið í vetur hjer í öskusveitum, einn-
ig á fárjörðum, sem áður voru. Kemur
Þetta saman við ímyndun mina um pað, að
iningjafir af töðu eða lagarmiklu heyi, muni
vera bezta vörn móti bráðafárinu.
Sumir imynda sjer nú að lækninga-efni
við innanbólgum eða varnarmeðul móti bráða-
ian iuuni vera í vikuröskunni. pað getur
"vel verið. Jeg pekki eigi efnin í öskunni
«ða lækningakrapt peirra. Fóðurgæðia held
Jeg sje pó aðalvörnin.
Skrifað 10. febrúar 1876.
S.   G.   öskubúi.
— 71 —
Brjef ad sunnan.
í   brjefi   yðar   til  mín   9.   júlim. p. á,
mælist pjcr til, herra ritstjóri, að jeg gefi
yður skýrslu um ýms atriði viðvíkjandi
barnaskóla lleykjavíkurbæjar. Tíminn leyfir
að vísu eigi, að slík skýrsla verði nákvæm
frá minni hendi, en pó vil jog sýna lit á
pví, að verða við bón yðar í pessu efni.
í   áðurnefndu brj'ofi yðar spyrjið pjer
pess fyrst, hvað kennt sje í 'barnaskólanum
í   Reykjavík.    par cru nú kenndar pessar
námsgreinir: lcstur, skript, rjettritun, reikn-
ingur, kver, biblíusögur, veraldarsaga, landa-
fræði,   danska, nokkuð í söng og lítið eitt í
uppdráttarlist.    Svo  er og optast nær varið
3 stundum í viku, til að fræða börnin í efri
bekkjunum um almenn efni, einkum náttúru-
fræðisleg.   Börnunum hefir  allajafna  verið
skipt   niður í 3 bekki; en í vetur er leið,
voru svo fá börn,  er skólann sóttu, að eigi
pótti taka,  að skipta peim nema í 2 bekki.
Námsgrehrunum   er   skipt  pannig   niður   á
bekkina,  að í neðsta bckk er kennt: lestur,
skript,   reikningur,   kver   og   biblíusögur; í
öðrum   bekk   er   kennt  allt hið sama og í
neðsta bekk, en að auk rjettritun, landafræði
og danska;  í priðja bekk er kennt allt hið
sama og í öðrum bekk, en að auk veraldar-
saga almenn,  og stutt ágrip af sögu kristi-
legrar   kirkju,   einkum  að   pví,   er  ísland
snertir.    Svo er og í hinum ofri bekkjunum
kenndur söngur og lítið eitt í uppdráttarlist.
Skólatíminn   er frá 1. degi októbermánaðar
ár hvert til 14. dags maímánaðar að skólan-
um cr sagt upp.    Kennslustundirnar eru á
dag 4 í noðsta bckk, en 5 stundir í hinum
efri bekkjunum; byrjar kennslan kl. 10 f. m.
og stendur til kl. 2 e. m. í neðsta bekk, en
til kl. 3 e. m. í efi*i bekkjunum.    Á morgni
hvorjum heldur skólastjóri bænir með börn-
unum i'iður kennslan byrjar.    Börnunum er
raðað niður við hver mánaðarmót eptir ein-
kunnum   peirra.    Tvisvar   eru  haldin próf
meðan skólatíminn stendur; hið fyrra eptir
miðjan desembermánuð, rjett á undan jóla-
loyfinu,   en   hið   síðara,   aðalprófið,   dagana
næstu á undan 14. degi maímán.    Nokkrir
dagar eru gefnir börnunum til upplesturs á
undan  prófunum.     Utanskóktprófdómendur
eru venjulega peir menn, sem eru í stjórnar-
nefnd skólans, pó er opt,  að pað eru eigi
peir eingöngu, heldur og aðrir belzt presta-
skólamenn.  —  Eigi  veit  jeg til, að venja
hafi verið að útbýta verðlaunum meðal barna
peirra, er skarað  hafa fram  úr  öðrum  að
siðprýði   og   framförum,   nema   að eins eitt
ár um pað leyti, er herra ísak Sharp kvek-
ari fór hjer um land,  og  gaf  barnaskólan-
um eigi allfá Nýjatcstamenti í pessu  skyni.
Ætla jeg  pó   slíkt   eiga   einkarvel   við   og
mnndi pað án efa gcta stuðlað til að vekja
og örfa keppni mcðal barnanna. — Eins og
gjöra   má  ráð   fyrir   sæta  löt og  hirðulitil
börn áminningum, og ef pær hrífa eigi, pá,
ef til vill, harðari rcfsingum; svo er og reynfc
stundum   að   láta slík börn sitja um nokk-
urn   tíma eptir   í skólanum moð lektíu pá,
er pau eigi kunnu, eptir að hin börnin eru
farin heim.    pykir peim pað flestum leiður
snoppungur.     Að öðru leyti dæma kennar-
arnir við hver mánaðamót, áður en raðað er,
um iðm' og hegðun hvers einstaks barns, og
eru  peir   vitnisburðir   pá Tærðir  inn  í ein-
kunna-bækur  (protokola) skólans,  og ef .af
einhvcrju barni or dregið í iðni  eður hegð-
un eður hvorutveggju, pá dregst visst tröppu-
tal frá höfuðeinkunn viðkomandi barns, ept-
ir pví hve mikið hefir verið   dregið  af vitn-
isburði   pess í iðni eður hegðun.      Ef  eitt-
hvort barn hefir hcgðað sjer ósæmilega, sæt-
ir pað fyrst áminningum,  og síðan refsingu
eptir málavöxtum, pannig,   að pess er getið
í einkunnarbókunum, hvað barnið hafi fram-
ið,  og síðan við enda mánaðarins, metið af
kennurunum,  hvursu mikið skuli  draga af
vitnisburði  pess  i   hegðun.      Ef   slik börn
sýna  mikinn  mótpróa  og   tilfinningarleysi,
sæta pau stundum   likamlegri refsingu.   —¦
Siðan barnaskóli Reykjavíkur var stofnaður,
hefir   hann   verið   vel   sóttur,   pangað   til  í
vetur er leið.    Hafa verið í honum um 90
börn flest, en í haust er leið færst, eða milli
30  og 40,  en urðu pó á endanum rúm 50.
Að  börnin voru svo fá í skólanum í vetur,
mun hafa komið af pví, að kennslueyririnn
var   hækkaður.    Mátti   lesa  um  pað  mál   í
sunnlenzku blöðunum í vetúr,  sem leið. —
Einn er fastur kennari við skólann, yfirkenn-
ari Helgi E. Helgasen; mun hann' nú hafa
í  laun   1200   krónur,   hús og eldivið kaup-
laust.    Tímakennarar   eru venjulega 4 við
skólann,   sem   skipta   peim  tímum niður á
milli sín, sem hinn fasti kennari getur ekki
haft;   eru   pað   stúdentar á prestaskólanum
eða læknaskólanum allajafna.   Fá peir borg-
un   fyrir hvern tíma,  að eíns 41 eyri fyrir
tímann, en helgidagar allir, leyfisdagar og
dagar  peir, er börnin fá til upplesturs, eru
frá reiknaðir.   Kandídatar peir og stúdentar
ma fyrir.   (fetta var á  ferð  Bjarnar upp
með fjórsá að austan, svo upp með Tungná
og  Köldukvisl   til  Vonarskarðs, sem hann
fann   pá   og   fór næstur  eptir Gnúpa-Bárð
• |andnámsmann).    Við fórum upp til jökuls-
lns ! suðaustur.      J>ar voru margar   svart-
ar brm^ai^aung æðar, sem runnið höfðu of-
an úr jökulfjallinu norðvostur til Hraunár-
Qals, engar stórgjörðar,   en svona var allur
öattaudum   á norðve,stur bungu jökulfjalls-
ms   alsettur brunabrauns   æðum og hryggj-
ura   og   sjá   mátti   pað vel  á Tindafelli, að
Það hafði fengið stórgjörðar lyptingar,  rifn-
að _og  hrapað hcrfilega.    Enginn falíjökull
er á vestur enda Vatnajökuls,  alla leið frá
¦tvoldukvislárbotnum. sunnan við Vonarskarð,
JJÍ,, austur   a*3   Kistufjalli   inn  af Dyngju-
u\,      ír0mri  l   austurbrún   Ódáðahrauns.
HekLur   e.r   ;\n   4-i   n ¦
i            „.    ou  joiíulkmnm   a  pessu mikla
bogasvaiði ísem „,          • o     -i              \   •
o         ¦ ^sem er næm 8 mílur vegar) em-
iægar iyarnfannir,   niður frá  standjöklinum
^ppi    Lcnna par ofan frá & sumrum  }
fga-læfar maffr> hinir syðri til Köldu-
fcvislarbotna allt norður að sandbungunni í
Vonarskarði norðan við alla sandsteins eða
urðarhólana sem í pví eru (frá peirri sand-
bungu hallar vötnum suður og norður).  En
allir lækir paðan til Tindafells falla í Hraun-
á. Hinir. par austur frá scm koma undan
norðurfönninni (sem er til Kistufjalls um
2V2 niílu) sýnast hverfa i Ódáðahraun. |>eg-
ar við komum upp undir jökulfönnina, sá-
um við bora við lopt svartan klett eins og
kistu (Björn kallaði hann Kistuna). Upp
hjá honum stefndum við og sneiddum hjarn-
fönnina allavegu, gengum og teymdum hest-
ana. Var bezta færi og hvergi blájök-
ull. J>cgar upp kom tók par við brattur
hjarnfláki, sem hraundrangar standa upp úr
hingað og pangað. parna riðum við og
stefndum æði lengi í suðaustur. pangað sem
við komum á viða sjónarhæð, paðan sem
bozt var að líta yfii' landið norðvestur,
norður og austur. parna er sjónarhæðin
sem jeg ætlaði að minnast á, hvað paðan er
að sjá. Til að lýsa pví allranæsta vel ætla
jeg pó að halda áfram ferðinni í bráð með
landmælinga meistaranum, alla leið austur
jökulinn, niður af honum vestan við Kistu-
fjall (pað kallaði Björn pá Reykjarfjall, pví
árinu áður sá hann reyk upp úr jöklinum
inn af pvi), og austur á Jökulsár sanda
til Kvorkfjalla rana. parna af sjónarhæðinni
sjcr eins og jeg sagði fyrr, norður af aust-
ur og norðvestur. Vestur sjer að eins
Tungnafells og Arnarfells iökla í nánd, en
hærri bungur á Vatnajökli hylja sjón suð-
ur og suðvestur. Innar á jökulinn máttum
við eigi fara, pví pá dróg norðurbungan
undir sig Trölladyngju, Ódáðahraun og
margt fleira sem við vildu'm sjá af jöklin-
um. Á öllum pessum norðvestur fláka jök-
ulsins, sjer pess nóg merki, að fjallið undir
hefir gosið í fornöld ferlegum hraunflóðum,
sem oru undirlög alls Odáðahrauns langt
norður eptir (ef til vill út í Kelduhverfi og
Aðaldal), pví háir brunahrauns drangar
standa parna víðsvegar upp úr jöklinum.
011 pau býsn hraunleðju, sem ollið hefir
upp úr gjánni á Trölladyn.gju, hafa einkum
myndað dyngjuna sjálfa (sem er mikil um-
máls), að minnsta kosti síðustu gos paðan.
Norðurkinn Vatnajökuls, sem jeg fór ofau
við petta sinn, er jeg lýsi hjer, var pá ein-
læg hjarnfönn, eins næsta sumar er jeg fór
sama veg og pá eptir fönniimi endilangri.
Svo var og sumarið 1852 er jeg fór Sprengi-
sand. En haustið 1871, er jeg fór sand-
inn, var svo mikið hjarnnám orðið í norð-
urkinninni (Hún blasir við í nánd pá menn
eru á miðjum sandinum), að par stóðu
brunahrauns hryggir upp úr gaddinum hing-
að og pangað mikilfenglegir, er sýndu gloggt
að par höí'ðu hraunílóðin steypst ofan.
(Eramhald).
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72