Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšviljinn

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Žjóšviljinn

						-  -¦ *   ¦(   -m
J&+11,1 .n .^^v ^.*™it*v'W!!t^^
Föstudagur--7.~ágúst-1953 -^- ÞJÓÐVEbJINN -*- (T
Um þessar mundir voru íbú-
ar Reykjavíkur 5 þúsuhd tals-
ins. Míðbærinn var miðstöð'
verzlunar. í vesturbænum voru
. hús og bæir útvégsmanna og
uppsátur með öllum fjörum, en
í lausturbænum var byggðin að
teygja sig inn með Laugaveg-
anum og uppeftir Þingholtun-
Um.
Þar var margt nýstárlegt a.ð
sjá fyrir þann, er í fyrsta sinn
kom utan af landsþyggðinrti,
eins og Magriús, jafnvel þótt
hann hefði komið í annan
stærsta bæ landsins, en það,vár
ísaf jörður þá með rúmlega 1000
inanns.                       ,   •   ¦
Þó var ekki efst.í huga hans
að svo stöddu að skoða bæinn.
ftann þurfti fyrst að kynnast
þvi umhverfi, sem yar háns
fyrirheitna land . til lífsfram-
dráttar og atvinnu. Hann hélt
því strax inn í skósmíðastofu
Rafns frá Norðurbergi og heils-
aði; hinum væntanlega hús-
þónda.
, Þegar hann opnaði,. gaus á
rnóti honum þessi sérkennilega
þunga stígvélalykt, sem - hann
hafði raunar haft í þeffærun-
um frá því það kom fyrst til
•tals, að hann færi suður að
læra skósmíði.
Þarna voru að verki nokkrir
menn snöggklæddir með bold-
¦angs svuntuleppa framan á sér
og ' börðu og ristu leður og
phikkuðu sóla. Þeir voru kátir
og buðu nýja iærlinginn vel-
kominn. Það var laugardagur
og glatt í mannskapnum, en
fólk kom inn og beið eftir
skónum sínum meðan verið var
lað 'leggj.a síðustu hönd á við- -
gerðina.
—   Þú hvílir þig nú í dag,
sagði Rafn, — á mánudaginn
er bezt að þú komir hingað og
byrjir. Hann Sigúrbjörn er viss
með að vera þér eitthvað til
skemmtuniar á morgun og
ganga með þér um bæinn.
—   Það skal ég með ánægju
gera, sagði ungur piltur föl-
leitur, sem reis þar úr sæti og
xétti honum höndina. — Ég
heiti Sigurbjöm Sveinsson og
er að norðan. Við skulum hiít-
ast á morgun, þegar við erum
búnir að borða, — kannski við
förum í kirkju.
—    Það gæti verið gaman,
þakka þér fyrir það, sagði
Magnús.
En þegar hann sneri út úr
skósmíöastofunni var hann í
þungum þönkum. Honum hafði
við fyrstu sýn litjzt svo á vinnu
brögðin, að allt væri hér þreyt-
andi og gengi með svo miklum
hraða og snöggum viðbrögðum,
er yrði honum um megn. Hon-
um leið illa eftir ferðavolkið,
• og hafði þjáningar fyrir brjóst-
inu. Og allt virtist á hverfanda
hveli, jafnvel fastalandið rugg-
aði undir fótum hans, svo að
hann tók .að örvænta um hag
sinn og andvarpaði: — Það er
sárgrætilegt að hafa mikla hæfi
leika til .lífs og sálar, en geta
ekki neytt þeirra. Ég vildi guði
mínum, algóðum himinsins kon-
ungi, þóknaðist að opna svo
sinn hjálparveg mér á óvart,
iað ég kæmist áfram, mér og
öðrum til gagns.og ánægju, en
guði siálfum til dýrðar.
Það var gott veður og þeir
gen.gu víða um bæinn! . Sigur-
björn benti honum á söguleg
hús og markverða staði. Þarna
: var t. d. Alþingishúsið, sem var
b.vggt fyrir 12 eða 13 árum, og j
Gunnar M.  Magnúss:
ogskáld
wmamssm
Kaflar úr ritj Guiuurs M. Magnúss um Magnús
Hj. Magnússon, er út kemur á þessu ári í til-
efni af áttræðisafmæli IVIagnúsar. -^r (Hér segir
frá fyrstu kynnum Magnúsar og Sigurbjörns
Sveinssonar skálds; þeir urðu frá þeirri stundu
elskulegir vinir. Magnús var kominn, eftir íleio-
sögn Davíðs Schevings læknis, vestan af Earða-
strönd til að hefja skósmíðanám í höfuðstaðnuim),
dómkirkjanj sem var nú orðin
50 ára eða meira. Og uppi á
brekkunni stóð Latínuskólinn,
sem einnig var hálfrar aldar
gamall, senniilega stærsta hús
landsins.
Svo gengu þeir upp að Skóla-
vörðunni og. nutu þess að sjá
vítt um. Sigurbjörn þekkti nokk
ur kennileiti bæði á Reykja-
nesfjallgarðinum og norður um
og sagði Magnúsj þ'au.
—   Þarna í suðri er Keilir-
inn, þessi bládökka strýta
þeirra á Suðurnesjunum, sagði
hann, — en svo er Es.ian hérna
gegnt honum í norður. Það
hafa margir staðið hér og horft
á þessi fjöll til skiptis, — það
er alltaf farið méð útlendingana
hingað til þess að sýna þeim
f j allahringinn.
—  Því trúi ég, sagði Magnús.
— Mér dettur nú í hug það,
sem hann Bjarni Thorarensen
segir í kvæðinu til kunningja
síns: — Söm er hún Esia, —
samur er Keilir, — eins er
Skjaldbreið og á Ingólfs dögum.
Magnús horfði andartak þög-
¦ull  á &juna, það var að fæð-
ast í huga hans vísa um þetta
litfagra fjall. Síðan mæSti hann .
hendingarnar   af   mumni   fram.
Þá uppgötvuðu þeir í skyndi
hvor annan. Báðir voru fullir
af andagift og gengu með skáld
legar umþenkingar, báðir að-
dáendur náttúrunnar og báru
lotningu fyrir guðdómnum, sem
birtist í öllu kviku og einnig
í hinu, sem sýndist lifvana, en
var þó brot -af sköpunarverki
hans og  því  líf  af  hans  lifi.
—   Hvað ertu gamall, Sigur-
bjöm?   spurði   Magnús.
—   Ég er sextán ára, verð
sautián í þessum mánuði, kom
norðan úr Húnavatnssýslu til
þess að læra hjá honum Rafni,
.annars langar mig svo mikið
til  að skrifa og yrkja.
—  Hefurðu þá ekki eitthvað
borið það við?
—   Jú, ég hef búið til visur,
eins og gengur um krakka, en
svo er ég með í huganum ýmis
ævintýri. Ég skal segia þér eitt,.
sem.ég er ekki búinn að skrifa.
Svo hóf Sigurbjörn ævintýr-
ið, sem gerðist ofar mannheim-
um, — c\l átti sér stað úti í
algeimnum og gerðist á hinum
miklu hnöttum, sem við sjáum
aðeins sem agnarsmáar depl-
and; stiörnur, en drottinn vor
miðdepillinn og öllu ráðandi til
góðleika, fegurðar og göfgi óg
tendrandi Ijós um geiman.'a. — ¦
Þannig hélt hinn ungi höfund-
Ur á '.taumlausu hugarflugi út
um víðerni og ómæli geimsins,
en ævintýrinu lauk með því að
hnettir himingeimsins og sól-
kerfin léku sér fagnandi yfir
mikilleika skaparans og röðuðu
sér svo, að lesa mátti orðin: —
Guð er kærleikur, — guð er
kærleikur.
—  Þetta er nú svolítið annað
en Eddurnar, varð Magnúsi að
orði. — Og þó er nú stórfeng-
leg og skáldleg sköpunarsagan,
eins og hún er sögð í Eddu. —
Þú hlýtur að vera skáld, Sig-
urbjörn.
Pilturinn var enn í stemningu
eftir ævintýrið og mælti að-
eins:
—   Ég gæti sagt þér miklu
fleiri.
*
Morguninn eftir mætti Magn-
ús sem skósmíðanemi í vinnu-
stofu Rafns. Þeir voru þar þrír
. fullgildir skósmiðir, auk Rafns,
fimmti var lærlingurinn Sigur- ,
bjöm, en Magnús fyllti' hálfu
tylftina, og velkominn! Honum
var fenginn staður innarlega
við borð, skámmt frá glugga.
Þar á borðiinu voru ýmig- áhöld,
beinir hnífar og íbognir hnífar
með skinnvari fram að egg,
einnigsmáhamrar. Leðurpjötlur
voru þar, nálar.og garn, dósir
og annað smálegt,' "laúk stígvéla,
sem biðu .aðgerða,
Honum var sagt, að í fyrstu
skyldi hann kynnast verkfær-
unum og iathuga vinnubrögðin
hjá piltunum, síðan var honum
fengið verk í hönd. Hann var
sannarlega ekki vel upplagður
tid vinnunnar. Hann spurði og
spurði og fékk greið svör, en
var með hugann við annað, og
fann, að ekki myndi það þægi-
legt fyrir heilsu hans að húka
4 stólkollinum marga klukku-
tíma. Hann var andstuttur og
móður og þreytan tók brátt að
ásækja hann. Oft skotraði hann
augum til gluggans, en það var
ekki til uppörfunar, því að fölt'
haustið hafði sett 'svip á nátt-
úruna og fyrir gluggann lék
næðingsvindur. ^Vð vísu var
þama að mörgu leyti gott inn-
an veggja. Það var notalega
.hlýtt og félagarnir kátir og
gamansamir. Þeir ræddu aðra
stundina af kappi um bæjar-
málin, þá um fjárrekstrana og
slátrunina, sláturverðið og kjöt-
verðið, og svo um haustprísana
á útlenda vamingnum.
Magnús hafði lítimn áhuga
fyrir þessu tali, en hýrnaði ögn
í sinni, þegar einn félaginn
hafði yfir vísu, sem hann sagði
að tiltekinn maður hefði hnoð-
að saman í réttunum um dag-
inn.
— Þetta er ekkert hnoð, hún
er rétt ort þessi vísa, sagði
Magnús.
. Með þeirri athugasemd beindi
hann .athyglinni til -sín um
stund, og sá, s*em vísuna flutti,
sagðist fullvel vita, að þeir
væru búnir að fá aninað skáld
,'•.
- - Eftir skamma umhugsun
mælti Magnús fram vísu um
Kristján og var hann þar nefnd
ur heiðursmaður og hrókur f agn
aðar. Var að þessu gerður hinn
bezti rómur, og áður en dagur
leið hafði annar féiaginn, Krist-
¦ inn að nafni, einnig fengið vísu
í sihn hlut frá Magnúsi/
En þrátt fýrir þessa. upp-
styttu í drunga dagsins, gekk
Magnús að kvöldi mjög angur-
vær til hvílu. Þetta var reynslu
dagur. Það var mánudagur, og
ekki var það til neinjLa heilla.
A þriðjudaginn vann hann í
virinustofuhni," einnig á miðviku"'
daginn og fimmtudaginn. En
þann dag gafst hann upp og
sagði Rafni frá því, að sér
væri ókleift að halda það leng-
ur.út,.að. ,si}ja við.þessa,;.y.innu,
hann yrði > að hætta, þó að sér.
þætti það ósegjanlega sárt, og
þó að hann vissi ekkert hvað
við tæki.                     ~>
Rafn tók þessu sem eðlilegum
hlut. Kvaðst haf'a litið svo til
hans eftir fyrsta dasinn að
framtíð hans myndi ekki verða
áþessu sviði. Hann kvaðst ekki
leggja á hann neinar hömlur og-
mætti hann því hætta alveg við
námið, ef honum sýndist það
óhjákvæmiilegt.
Og það varð úr. Hann kvaddi
Rafn og þakkaði honum fyrir
stutta en góða viðkynningu. Fé-
lagana kvaddi hann einnig. Var
sérstaklega hlýleg kveðja þeirra
Sigurbjörns og þótti háðum
mikið um. Hann skildi svo við
þá félaga að allir fengu vísur
til minja um samveruna; auk
Kristjáns og Kristins fékk
Bjarni eina, Sigurbjörn tvær,
Rafn eina og börn hans sex
vísur.
*
það nú, lagsmaður, og skelltu
á mig vísu, sem byrjar á nafn-
inu mínu, en það er svo sem
varla von að þú vitir að ég
heiti Kristján.
Það var fimm árum seinna,
að fundum þeirra Sigurbjörns
bar næst saman. Magnús var
þá til • heimilis í Botni í Súg-
andafirði, en skrapp til ísa-
fjarðar snögga ferð, 7. október
1899.
,-,Eg fór inn í prentsmiðju
Þjóðviijans unga",segir Magnús
— „og tók þar Þjóðviljann í
Súgandaf jörðinn. Þegar ég stóð
þar og beið eftir meðan skrifað
Framh.   á   11.   siðu.
ira isseinilcir nasnsmenn eirienais
oð því oS kliúfu námskosfsi^S sinn?
Það mun nú vera að verða
nokkuð almennt vandamál
meðal íslenzkra námsmatma
erlend's, hvernig iþ^ir eigi aS
fara að því að kljúfa námið —
ég tala nú ekki um þá vand-
ræðagemlinga, sem eru svo
óheppnir að eiga fyrir konu
og toörnum að sjá, sem er nú
orðið miklu algengara en áð~
ur fyrr — þær konur, sem
ganga í það heiiaga áður en
þær hafa lokið námi, verða
nærri undantekningarlaust að
hætta. — Mönnum finnst það
kaauske líka óþarfi af fólki
að vera aí stofna t'I heimilis
fyrr en að námi loknu — en
það er erfitt að sporna við því
þegar tekið er ti'lit til þess
að námið tekur þetta 3—7
eða 8, ár —¦ einmitt þau ái*,
sem menn stofna yfirleitt til
þessa fyrirtækis.
I sannleika sagt, þekki ég
þetta mál alls.ekki nógu vel,.
til að geta sagt neitt. a'ö gagni
um það. T.d. þekki ég ekki
áðstæður annarra en þeirra,
sem stunda nám sitt í Kaup-
mamiaihöfn — að vísu er iþað
fjölmennasti hópurinn.
Yfirfærslurnar, sem menn
fá til náms í Danmörku kosta
um 16 þús. ís1. kr., og þær
hrökkva rétt fyrir nauðsynj-
um — en gaFirín er sá, að
marg:r hafa engin efni á því
að yfirfæra allar yfirfærslur
¦— þrátt fyrir menntamá'a-
ráðsstyrk, sem sumir hafa,
en er nú að vería til bys.ua
lítillar lijáipar, þar sem hon-
um er dreift á svo marga,
og verður því hvorki fugl né
fiskur — og er auk þess til
þurrðar ausinn fyrr en varir.
Yfirle:tt virðist menntamá^a-
ráð veita styrki sína af mjög
miklu hándahófi — það væri
býsna fróðlegt að vita eftir
hvaða reglum það fer.
Ef maður tekur t.d. venju-
legan námsmann, sem stund-
ar nám í Höfn, hefur engan
bakhjari og þarf því að .kosta
sig algjörlega sjáifur. Hann
er við nám frá septemberbyrj-
un til apríl- eða maí- stundum
júniloka, og hefur því tíma a.f
mjög skornum'* skamrati ár
hvert t!l áð vintia fyrir sér;
í hæsta lagi 3-4 mánuði. Svo
er nú eitt, að veniulega geng-
ur í ógurlegu stímabraki að
fá atvinnu og verða menn að
ganga með grasiS í skónum á
milli mrrnna ihálf betlandi
¦um vitmu. Við skulum þó
segja að hann verði heppinu,
kom'st ,:á vö'linn" e'ða eitt-
hvað álíka og fái um 4000 kall
á mánuði, sem má þykja gott.
F>TÍr þ?tta fær hann 12-16
þús. kr. — og af þessu þarf
hann að fæða sig og klæða,
horga húsnæ£i hér heima,
sjúkrasam^ag,          tryggingar,
ferðakostnað — og  guð veit
hvað fleira — þegar þetta allt
Framh. á 11. síðu.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12