Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						196
LESBÖK MORGUNBLAÐSINS
Alfreð Karlsson:
GILDI ÍSLENSKRAR ULLAR
FLESTIR munu kannast við sög-
una uni Jason, sem átti að hljóta
crfðaríki sitt gegn hinu gullna reiíi.
Einhver mesti listamaður Norður-
landa Bertel Thorvaldscn sótti í þá
sögu el'nið í eitt hinna fyrstu verka,
scm gerðu hann frægan, myndina
af Jason mcð ullarreifið á ;irmin-
um. Enda þótt gullreiíið væri ckki
notað, sem venja er um ull og
Jason væri cnginn brautryðjandi í
ullariðnaði er gaman að rifja upp
þcssa sögu, sem virðist ótvírætt
benda til þess að Grikkir hafi kunn
að að meta ullina á rjettan hátt.
Ekki er heldur úr vegi að minnast
þess að Aþena, hin mesta af gyðj-
uiiuin, sjúlf gyðja viskunnar, var
einnig verndari vefnuðar og heim-
ilisiðnaðar.
Suinir álita að ullariðnaður sje
elsti iðnaður i heimi. Ekki veit jeg
hvort þaö er rjett, en Grikkir uröu
fyrstir manna til þess að vinna
klæði úr ull. Fleecc, Vlies, Tallön,
Toison íinst í elsta máli Evrópu og
er notað enn í dag í mörgum tungu-
málum, sem nafn á þessum dýr-
mæta, samanliangancU i'eldi, sem
kindin gefur okkur.
Sagt er, að sumir liiiiu fyrstu
merm, seiu lifðu af veiðum, haíi
bratt tekið að skynja, hve mikið
gagn matti hafa af þessum dýr-
um, sem gátu veitt þeim mjólk,
kjut, húð og ull. Þá hafa menn
tekið að temja dýnn, reka þau
saman í hjarðir, verja þau gcgn
villidýruiu. sem eigu sína og veita
þeím hixðíílgu cg hÚtó*kjóT. Ulhu
varó monnum íljotlega dýrraæt til
allía heiraiiiii-.itú. Grikkir ger.gu.
Ilöíundur þcssarar grcinar,   Alfrcð   Kaiisson,   hefur   stunduö
ulluriðnfræði í Svíþjóð og  Dunniörk  uni  fjögurra ára   skcid.
í hcimaofnum ullurflikum og not-
uðu ullartcppi í rúm sín. Ekki er
hægt að segja mcð vissu hvernig
ullarvinslan hefur gengið lil í þá
daga, sennilega hafa aðíeröirnar
vcrið nokkuö mismunandi. Stund-
um var ullin þvegin á kiudinni
sjálfri, stundum þegar búið var að
rýja, cn vitanlega var þvotturinn
til þcss gerður að ná burtu fitu,
svita og öllum óhreinindum úr ull-
inni. Til þvottarins var notað upp-
hitað rigningarvatn og til skolun-
ar það sama og enn í dag, hreint,
streymandi, kalt vatn. Scnnilcga
hcl'ur ullin svo verið þurkuð með"
sól og blæslri, ekki liaía þcir vitað
i þi daga, að þurkun uliar i sól-
skini er henni mjög skaðieg.
Eftir þurkunina var ullin hrist
og barin, til þcss að alt ryk hyrfi
úr henni og auöveldara yrði að
kemba hana og spinna úr henni
íínan þráð. Ullarflokkun mun hafa
verið með líku sniði og hún er enn
í dag, víðast hvar fína ullin sjer og
sú grófa sjer. Kindin cr viðurkend,
sem mjög nægjusamt dýr og mjcr
íinst hún iyrinnynd allra húsdýra.
Kindin getur þriíicit þer seni gruð-
urmn er dvo lítiil, að hvaða oðiu
húsdýri mundi reynast okleift að
aíla sjer lífsviðurværis. En auð-
vitað verður kjöt og ull þvi betra,
sem fóðrið er kjarnmeira og oll
uðbúð og hirðing betri. Gildir það
ekki hvað ífst um uliina, Þclís veið
lil aidisi oí cit mxnst, að því betii
harðmgu tem kmdm íær, skilar
hún meira arði cg láuriar því full-
komlcga það, sem fyrir hcuni er
• hai't.
Lýsing i ull
Ilvað er ull? Einhverjum kynni
að detta í hug að brosa, því að
hvaða íslcndingur cr það, sem ekki
veit hvað ull er? En það getur
verið nógu gaman að athuga ull-
ina nánar og byrja á þeim jarð-
vcgi, sem hún vcx í, húð kindar-
innar. Þá kemur brátt í Ijós að hún
er ekki jafn þykk alls staðar á
kroppnum. — Þykkust er hún á
hryggnuin niður á móts við sið-
urnar og á hnakkanum. Þá skul-
uni við taka sjúlít ullarhánð. —
Hvernig vex það og hver cr efna-
samselning þess? Ullarharið er
mjög írábrugðið hári annara dýra.
Til þess að geta skilgreint ullina
og eiginleika hennar er nauðsyn-
legt að athuga ul^artaugina og
vaxtarmúta hemiar. Kindarhúðin
er samsett af þremur lögum: yfir-
húð, millihúð og undirhúð. Ullar-
taugin vcx í undirhúðinni og utan
hennar eru svitu- og i'itukirllar,
sem gefa frá sjer i'itu til verndar
ulhuui gegn raka og hafa geisi-
inikla þýðiugu fyrir uiíina. Kirtl-
arnir hafa kúlumyndað form og
hafa beina utrás út í ullarpokann.
í undiihuðinni finnum víð enn-
íremur blóðæðar, taugar og ullar-
æöarót. í rólinni myndast fruma,
iem ieitar upp á við og harönar
- ið þrýgttíaginn. Þessi fruma mynd-
ar svo ullarbárið, sem þröng\:r
sjer gegr. ura millihúííir.a og yfir-
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 189
Blašsķša 189
Blašsķša 190
Blašsķša 190
Blašsķša 191
Blašsķša 191
Blašsķša 192
Blašsķša 192
Blašsķša 193
Blašsķša 193
Blašsķša 194
Blašsķša 194
Blašsķša 195
Blašsķša 195
Blašsķša 196
Blašsķša 196
Blašsķša 197
Blašsķša 197
Blašsķša 198
Blašsķša 198
Blašsķša 199
Blašsķša 199
Blašsķša 200
Blašsķša 200
Blašsķša 201
Blašsķša 201
Blašsķša 202
Blašsķša 202
Blašsķša 203
Blašsķša 203
Blašsķša 204
Blašsķša 204