Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 45. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						LESBÓK MOROUNBLAÐSINS
719
Gamlir jólasiðir í Noregi
IMARGMENNI gleymast fornir siðir
og venjur og í borgunum í Noregi
Bfil iólin nú ekkert lík því sem hau
vo'-n fyi'f. Jólin eru að vísu heimilis-
hr'ttíð en*\ en gömlu jólasiðirnir. sem
Asbiörnsen lýsir, eru glevmdir og öll
þau dulmögn, sem iólunum fylgdu. Nú
situr enginn úti á jólanótt, enginn seeir
srigrUr oer ævintýr, enginn trúir lengur á
jólasveininn oer ene-inn hefir huernvnd
um að hinir framliðnu halda guðsþión-
ustu í dómkirkjunni í Ósló eldsnemma
á jólamorgun.
Það er annars merkilegt hvað hinir
framliðnu komu víða við iólahelgina í
alþýðutrú hér fyrrum. Þannig var það
út um alla Norðurftlfuna. Þessi trú á
guðsþiónustu framliftínna á iólanótt,
var eieri aðeins úthreidd meðal ger-
manskra þíóða, heldur einnitr meðal
rómanskra þióða. Og ht'm lifir enn í
Bretagne,  í   Savoy  og  á  Sikiley.
Dulræn   og   óskil.ianleg   mögn   hafa
að miklu levti nema hvað veggir voru
UDOistandandi oe tuminn.
Nú hefir kirkjan verið endurreist
að nýu, eins og sjá má á myndinni.
Eins hefir verið endurreist kaoella
Cilumba, sem Marerét Skotadrottning
lét reisa á 11. ö)d á þeim stað. bar sem
Kolumba hafði sitt fvrsta aðsetur. Er
það sennilega sú litla Kolumkilla
kirkia, sem getið er í Heimskrinelu.
Klausturrústirnar eru skammt þaðan.
Af nunnusetrinu er nú ekki annað
eftir en rústir af kapellu, þar sem
seinasta priorinnan, Anna (d. 1543),
er erafin.
lona telst nú til Argvllskíris í Skot-
landi. Hún er ekki nema um 5 km
á lengd oe 2M> km á breidd og er um
11 km suður af Staffa Eftir siðasHiftin
fór allt þarna i niðurníðslu og síðan
hefir þar jafnan búið fátækt fólk. Nú
eru þar rúmlega 200 íbúar og lifa aðal-
lega á landbúnaði og fiskveiðum. Um
þriðjungur eyarinnar er raektað land,
en hitt bithagi fyrir kýr, sauðfé og
hesta.
löngum sett svip sinn á jólanóttina. Þá
losnaði allt úr læðingi og 6tal kynia-
verur voni á ferli. Hjá þeim mátti leita
frétta af því sem mönnunum vai  luilið.
Meðal annars var því trúað, að ung-
ar stúlkur gæti þá fengið að sjá mann-
inn sinn tilvonandi. Um það er þessi
þl'óðsaga frá Þelamörk:
Þegar allir voru háttaðir_ skyldi hin
unga stúlka setjast við háborðið og hafa
fyrir framan sig þrjár skálar. 1 einni
skyldi vera vatn, í annari mjólk og hinni
þriðju 61. Áður hafði stúlkan orðið að
varast það að nefna Jesú nafn frá því
að hún laugaði sig og hafði fataskifti,
og svo skyldi hún með særingum heimta
að fá að siá tilvonandi mann sinn. Heyr-
ir hún þá þrak og þrosti i veggjum og
þil.inm og rétt á eftir kemur svipur af
manni inn í stofuna. Hann gengur að
borðinu, tekur einhverja skálina og læzt
drekka. Ef hann tekur vatnsskálina þá
merkir það að þau muni verða sárfátæk.
Taki hann mjólkurskálina, merkir það
að þau muni hafa nóg til hnífs og skeið-
ar. En taki hann ölskálina, þá er það
forhoði þess að þau muni verða efnuð.
Ef annaðhvort þeirra á að deya
skömmu eftir giftinguna, þá birtist
mynd mannsis í Ifkklæðum. Stúlkan
verður að varast að yrða á svipinn, því
að illa fer ef hún gerir það.
í óprentuðum þ.ióðsögum frá Þela-
mörk, er H. J. Wille hefir safnað, er
nánari grein gerð fyrir ýmsum jóla-
siðum þar:
„Aðfangadagur var mesta hátíð árs-
ins. Snemma um morguninn byrjaði
fólk á því að flengja hvert annað og var
það kallað Jole-Skerka. Fyrir sólsetur
átti að liúka öllum útiverkum og skenn
unum gefið. Var þá venja að tigla kún-
um og gefa þeim salt og malt. Svo
þurfti að hreinsa hæ og útihús og
flæma þaðan illa anda. Var það gert
með þvi að svæla púðri og þrennisteini
alls staðar, og mála síðan tjörukross á
allar hnrðir. Á hestana var hengti ofur-
iítil hjalla, sem nefndist Dingele, og
kornbindini var sett út á staur handa
fuglunum. Á allar öltunuur var málað-
ur tjörukross, en á allt brauð var gerð-
ur kross úr smjöri.
Jólabaðið var mjög merkilegur þátt-
ur í hátiðarhaldinu. Allir voru skyldugir
að fara í bað, lauga sig, og lauguðust
allir í sama vatninu, fyrst húsbóndinn,
þá húsfreyan, svo börnin og seinast
vinnufókið. Ef einhver gestur var kom-
inn, fékk hann að lauga sig á eftir hús-
móðurinni. Próí'essor Moltke Moe hefir
þó sagt mér, að hann hafi cinu linni
gist á bæ í Þelamörk jólunóttina, og þú
hafi sér verið sýndur sá heiður, að fá
að fara fyrstur í laugina, sem búin
var í stofunni. Víða var það einnig sið-
ur að maðurinn þjónaði konu sinni til
borðs og þau síðan  heimilisfólkinu".
1 Valdres var það siður að menn gengu
milli þæa á aðfangadagskvöd til þess að
bragða á jðlaölinu hver hjá öðrum, og
endaði það vanalega nieð því að þeir
urðu ölvaðir. F.n á Þelamörk var þetta
ekki venja   eins og Mi'ille segir:
,,Menn áttu að varast að vera h ferli
úti við á aðfangadagskvöld, þvi að þú
voru álfar á ferð, því að þetta er
flutningadagur þeirra. Hvergi mátti
læsa þæ fyrir þeim, og enginn mátti
ganga nakinn til rekk.ia heldur sofa í
skyrtu þessa nótt, því að ella náðu álf-
arnir valdi á honum og gerðu honum
tjón. En sérstaklega þurfti þó að vernda
ungbðrnin og var það gert með því að
legg.ia stál í vöggu þeirra, svíða hár
yfir þeim og legg.ia pening undir þau
því að ella gátu þau orðið að umskift-
ingum. Krossar voru gerðir yfir óllum
dvrum og krossað yfir allar skepnur og
öll áhöld, því að annars voru skepnurn-
ar vísar til þess að ríða gandreið á
áhöldunum til Bláfells (Blaakullen). Þá
var allt á ferð og flugi. Þá var Ása-
reiðin, sem sums staðar var kölluð Jóla-
r«"'ð eða „Juleskreia" og riðu vættir loft
og  lög".
Það var víða talið ólánsmerki að
hnerra við iólaboðið Ef sá elzti hnerr-
aði var sá vnp-sti feic-nr, ef sá næstolzti
hnerraði var sá næstyngsti feigur, og
öfngt. Snms staðar var það siðnr að
láta mat standa á borðum alla jólanðtt-
ina og I.iós loga, svo að álfar gæti feng-
ið sér hressingu. Grautur var borinn út
á hlað handa jólasveininum.
Á jóladaginn sátu menn heima og
höfðu hægt um sig. En á annan .ióla-
dag var allri alvöru lokið. Þá óku menn
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 693
Blašsķša 693
Blašsķša 694
Blašsķša 694
Blašsķša 695
Blašsķša 695
Blašsķša 696
Blašsķša 696
Blašsķša 697
Blašsķša 697
Blašsķša 698
Blašsķša 698
Blašsķša 699
Blašsķša 699
Blašsķša 700
Blašsķša 700
Blašsķša 701
Blašsķša 701
Blašsķša 702
Blašsķša 702
Blašsķša 703
Blašsķša 703
Blašsķša 704
Blašsķša 704
Blašsķša 705
Blašsķša 705
Blašsķša 706
Blašsķša 706
Blašsķša 707
Blašsķša 707
Blašsķša 708
Blašsķša 708
Blašsķša 709
Blašsķša 709
Blašsķša 710
Blašsķša 710
Blašsķša 711
Blašsķša 711
Blašsķša 712
Blašsķša 712
Blašsķša 713
Blašsķša 713
Blašsķša 714
Blašsķša 714
Blašsķša 715
Blašsķša 715
Blašsķša 716
Blašsķša 716
Blašsķša 717
Blašsķša 717
Blašsķša 718
Blašsķša 718
Blašsķša 719
Blašsķša 719
Blašsķša 720
Blašsķša 720
Blašsķša 721
Blašsķša 721
Blašsķša 722
Blašsķša 722
Blašsķša 723
Blašsķša 723
Blašsķša 724
Blašsķša 724