Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						
í     —  13.  tbl.  4.  april  1965.  40.  árg. — J
Árni   Óla:
athyghsvert bve víða eru léleg vatns-
ból hér á landi, eða hve langt þarf að
sækja nothæft drykkjarvatn. Virðist
'þetta benda til þess, að forfeður vor-
ir hafi ekki verið vandir að vatni, og
ekki látið sér blöskra þótt sækja þyrfti
það um langan veg og jafnvel örðugan.
Þeir hafa að vísu komist af með miklu
minrta vatn, heldur en síðar varð. Ekki
þurftu þeir að eyða vatni til hreingern-
inga og þvottur mun hafa verið þveg-
inn úti. Vatn var ekki borið í gripi,
heldur vforu þeir rekríir til vatns hvern
dag á vetrum. Vegna mataræðis mun
og hafa verið notað lítið vatn í eldhús-
um. Þá ber og á hitt að líta, að þeir
höfðu ódýran vinnukraft og munu þræl-
ar og ambáttir hafa séð uim allan vatns
burð, og þá ekki verið um það fengist
þótt  sækja  yrði  vatnið  langa  leið,  eða
Ur   sögu   Reykjavikur
Vafnsveifa   Reykjavikur   var   sfærsfa   fyrirfæki
landsins   á   sinni   fið
Fjallgarður sá, er blasir við
Reykvíkingum í suðaustri,
Vífilsfell, Bláfiöllin og Langahlíð,
deila vötnum á Reykjanesskaganum
milli Ölfuss og Innnesja. En hvaða
vötnum er þar að deila?
Norðan fjallanna sést varla vatn. Allt
leysingavatn og úrkomuvatn hverfur í
hin miklu hraun, sem þar eru og hrekst
svo fram um dimm undirgöng langar
Jeiðir. Nokkuð af þessu vatni kemur
undan hraunröndinni fram við sjó, en
aðeins á tveimur stöðum eru uppsprett-
ur miklar, allfjarri sjó. Önnur þeirra
nefnist Kaldárbotnar og er skammt fyr-
ir norðan Helgafell, þaðan fær Hafn-
arfjörður vatnsveitu sína. Hin er í jaðr-
ínurn á Hólmshrauni, kippkorn fyrir
ofan Jaðar og er mörgum sinnum vatns-
meiri. Þetta er vatnsból Reykvíkinga og
hefir verið nú um rúmlega hálfa öld.
Afrennsli brunnanna myndar Elliða-
vatn og Dimmu, en Dimma og Bugða
mynda síðan i félagi Elliðaárnar.
Gvendarbrunnar eru ótal margir hér
á landi, en þessir eru öllum öðru-m meiri
og merkilegastir. Allir draga brunnarn-
ir nafn sitt af Guðmundi Arasyni bisk-
upi góða, vegna þess að hann vígði þá.
Brunnarnir eru með mörgu móti og
sumir ekki annað en litlar lindir. Þeir
eru ýmist heima við bæi, eða þá við
alfaraleið.
enda er hún nú innaríbæar (skammt frá
Höfða) og hefir land þar umhverfis
verið umturnað hvað eftir annað síðan
um aldamót. Tveir Gvendarbrunnar eru
í Reynivallaihálsi, annar norðan í háls-
inum, en íhinn á hábrúninni, þar sem
svokallaður Kirkjustígur lá upp frá
Reynivöllum. Og Gvendarbrunnarnir
frægu hjá Hóimshrauni, hafa líka verið
við alfaraleið fyrrum, þar lá leiðin þeg-
niður í brött gil. Víða hafa einnig sjálf-
sagt orðið þær breytingar að lækir
ihafa lagzt í nýa farvegu og vatnsból
þorrið. En ekki er því til að di-eifa alls
staðar, þar sem vatnsból eru léleg eða
sækja þarf vatn um langa vegu.
Þegar Reykjavík byggðist, var þar
ekkert nothæft drykkjarvatn néma í
uppsprettulindunum vestan tjarnarinnar
er seinna voru kenndar við Brunnhús.
í læknum var ekki drykkjarhæft vatn,
vegna þess að sjór gekk upp eftir hon-
um með hverju flóði inn í tjörn. Og af
sömu orsökum mun vatnið í Tjörninni
hafa verið óhæft til drykkjar. En vegna
mikið' var í tjörninni. En hvað sem mm
það er, þá var þessi brunnur aðalvatns-
ból Reykvíkinga þangað til vatnsveitan
kom.
T  ér   höfum   engar   frásagnir   um
vatnsból í Reykjavík fyr en Jarðabókisn
er gerð.1703.  Hún bregður upp heidur
dapurlegri mynd af ástandinu: í Landa-
koti og  Götuhúsum  er' ekkert vatnsból
og þeir,  sem þar eiga heima,  verða  að
sækja vatn í Víkurbrunn,  eða  í brunn
sem     var hjá   Hlíðarhúsum.   Þeir,   sem
áttu   heima   í   Melshúsum   og   Hólakoti
sóttu vatn í Brunnhúsalind, en þeir sem
áttu heima í Stöðlakoti og Skálholtskoti
sóttu vatn í Skálholtskotslind, sem var
undir  brekkunni   upp  a£  garðinum  við
Lækjargötu.       Vatnsbói   Arnarhóls    og
Litla Arnarhóls  var brunnur neðst      í
suðvesturhorni túnsins; þar þótti aldrei
gott vatn og þraut oft;  Söluturninn  er
nú     rétt hjá  þeim  brunni;  þegar  vatn
þraut  í  honum,  varð  að   sækja  vatn  í
Víkurbrunn.    Vatnsból    Rauðarár hefir
sennilega verið áin sjálf. Um Örfirisey,
þar    sem    voru    fjögur    býli,    er    sagt:
„Vatnsból þrýtur bæði vetur og suimar"
Dg þarf þá til lands að sækja á skipum,
eða  bera   vatn   eftir   grandanum   þegar
hann er upp  úr sjó.  Á Seli þraut lóka
vatnsból bæði vetur og sumar. Um þess-
ar mundir voru ibúar Reykjavíkur um
150.
Þegar Frydensberg var bæarfógeti
hér, lét hann gera brunn austan við
k') kjuna, þar sem nú er bílastöð B.S.R.
og átti hann að vera vatnsból þeirra,
sem bjuggu fyrir austan læk. En þótt
dýr dæla væri sett í brunninn, varð
hann aldrei að gagni, vegna þess hve
vont vatn var í honum. Þegar kom fram
um miðja 19. öld, gátu Auiturbæingar
ekki unað vatnsleysinu lengur, og vildiu
fá sérstakt vatnsból handa sér. Var þá
haldinn borgarafundur um málið, eins
og venja var, þegar taka skyldi ákvarð-

^*^   ~^. * ^.Jrrrrrí'^..^..^^^vi^^^^má^
'rggmm&'*' ¦¦¦--¦-¦¦¦¦-
N,
! okkrir Gvendarbrunnar eru til í
Gullbringu og Kjósarsýslu, og eiga þeir
það sameíginlegt, að þeir eru allir við
alfaraleiðir, en enginn heima við bæ.
Suður í Hraunum er einn, á milli Þor-
bjarnarstaða og Hvassahrauns; er það
hoia ofan í hraunklöpp og bregzt sjald-
an vatn í henni; hún er rétt við gamla
alfaraveginn í Hraununuim. Annar
Gvendarbrunnur er noi-ðan í Arnarnes-
hálsi, þar sem vegurinn mun hafa legið
yfir hálsinn fyrrum; er þetta lítil lind,
en göniguimóðum mönnum Ihefir þótt
gott að gieta svalað þar þorsta sínum.
Þriðji Gvendarbrunnurinn var við göt-
una frá Reykjavik in-n í Laugar; þetta
var lítil lind, en fólk sem varð að bera
þvott á bakinu inn í laugar ag heim
aftur, hvíldist jafnan við hana og fekk
»ér hressandi svaladryfck; helzt þetta
silt þar til vegur var gerður inn í Laug-
ar;  nú  er lind þessi  að mestu horfin,
H-P'éf
ar komið var ofan aí Ólafsskarði, og
siðan yfir hraunið niður að Jaðri, eins
og enn má sjá, en þaðan suinnan við
Elliðavatn, hvort sem farið var til
Hafnarfjarðar  eða   Reykjavikur.
N,
I æst andrúmslofti er vatn mesta
lífsnauðsyn manna. Gott vatnsból við
bæarvegg er gulli betra og þvi höíuð-
kostur og dýrmætustu hlunnindi á
hverju byggðu  bóJi.  Það  er því  mjög
þess, að langt hefir þótt að sækja vatn
í uppspretturnar suður með tjörn, hiefir
verið grafinn brunnur örskammt fré
bænum. Kallar Skúli Magnússon hann
Ingólfsbrunn og segir hann kenndan við
landnámsmanninn og gefur þannig í
skyn að brunnur þessi hafi verið frá
landnámstið. Má og vera að menn hafi
fljótlega neyðst til að gera þennan
brunn, vegna þess að ekki hafi verið
hægt   að  ná  í   Uippsprettuvatnið  þegar
amr um ný útgjöld af baearins hálfu,
Á þessum fundi voru tilmaeli Austur-
bæarmanna felld með 16:4 atkv., því
að Miðbæingar og Vesturbæingar vildu
ekki leggja á sig skatt vegna Austur-
bæinga. Var það þó viðurkennt, að iila
væri settir þeir, sem bjuggu fyrir ofan
læk, vegna vatnsleysis. Og svfo varð
bjargráðið það, að láta hreinsa Skél-
holtskotslind, og ætti þá vatnið þar að
nægja handa Austurbænum. Þetta helzt
Framhald á bls. 12.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16