Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						
höfuðril
þofbera/
þófdcif/oncif
II. hluti
„ÉG ER einn af mestu ritsnilliiis-
(im, sem ritað hafa íslenzka tungru.
Oe sál mín er við og djúp eins og
alvaldið. Íík er slcáid, fræðimaður,
heimspekingur og meistari f orðs-
ins list. Mér er og gefin sú gáfa
að greta hugsað og rannsakað vfs-
indaleea. En ástæður mfnar hafa
meinað mér að fást við vfsinda-
störf. Ég hefi orðið að gera roér
að góðu að vera bara vesæll fræði-
maður. Ég er jafnvígur á sex kon-
ar stil: kansellístíl, fræðistfl, sögu-
stíl, þjóðsagnastfl, spámannsstfl
og skemmtistfl. 1 frábærum kans-
ellístíl reit ég eftirmæli við orð-
stofnafræði, sem ég gaf kunningja
mínum fyrir tveim 'árum. 1 fræða-
stfl skrifaði ég Leiðarvfsi minn
um orðasöfnun, ritgerð um orðið
áreið, sem ég gaf kaupmanni úti á,
landi og ýmislegt fleira. í sögustfl
skráset ég sögu Unu-húss. 1 þjóð-
sagnastfl set ég f letur þjóðsagnir
og munnmæli. 1 spamannsstil
rubbaði ég upp yoga-fyrirlestrun-
um mínum frægu og fyrirlestri um
framleiðslugreyið* 1 skcmmtistíl
bókfesti ég „Ljós úr austri" og i
þeim stil hripa ég sfgild sendi-
bréf. Stíll minn auðgast af fegurð
og snilld með hverju úri."
Þessi stóru orð skrifaði Þórberg-
ur Þórðarson um sjálfan sig og rit-
snilld sína í Bréfi til Láru. Síðan
eru liðin nær fimmtíu ár og hann
hefur sýnt það pg sannað að þarna
hitti hann nákvæmlega naglann á
höfuðið. Hann hefur gefið út tugi
bóka á þessum árum. Þær hafa
sannfært hvern læsan íslending
um að þessi orð voru ekkert hjal
út í bláinn. Hann hefur ritaO flest-
um Islendingum betur og samið
nokkur menkustu bókmenntaverk
þessarar aldar. Hver eru þau verk?
AO mínum dómi eru 5 tindar á rit-
höfundarferli Þórbergs. Það eru
Bréf til Láru, Islenzkur aðall, Of-
vitinn, Ævisaga séra Árna prófasts
Þórarinssonar og Sálmurinn um
blómiO. Og þaO er einmitt um þess-
ar bækur sem mig langar til aO
fjalla lítillega í þessari fátæklegu
ritgerO, sem skrifuð var í ihlaup-
um frá öðrum verkum. ÞaÖ er því
ekki að furOa Iþó að henni sé I
mörgu ábótavant. En ég vona samt
aO þessar hugleiöingar muni vekja
athygli einhverra á bókum Þór-
bergs og er þá tilganginum náö.
Fyrsta bók Þórbergs sem at-
hygli vakti var Bréf tíl Láru. Og
hún kom raunar eins og þruma úr
heiöskiru loftl inn í bókmenntalif
þjóöarinnar. Svona haföi enginn Is-
lendingur vogaO sér aö skrifa áður.
1 bókinni er vísvitandí aö engu
gerð hin islenzka sagna- og stíl-
hefð og bréfsformiO gefur höfund-
inum ákjósanlegt tækifæri til að
gefa hinu volduga ímyndunarafli
og sérstæða persónuleika sinum
lausan tauminn. AO formi til var
þessi bók algjör nýjung. Hún haíði
að geyma ævisöguþætti, voldugar
ádeilur, taumlausar ímyndanir og
fantasíur, og græskulausa gaman-
semi. Upphaf bókarinnar gefur
góða hugmynd um viðfeðmi hennar
og spámannlegan anda og höfund-
urinn er sér þess meðvitandi að
hann er að skapa öldungis nýtt
verk  i  íslenzkum   bókmenntum:
„Mín góOa og skemmtilega vin-
kona!
©
Gegnumsýrður af heilögum inn
blæstri sem blóömörskeppur i
blásteinslegi, titrandi af hamstola
lyftingu, vaggandi af ómþýðum
englaröddum, er til mín hljóma
gegnum öreigaóp vorrar vesölu
Jaröar, tvihendi ég pennastöngina
þér til dýrðar, þér til eillfrar dýrð-
ar og vegsömunar, andlegrar um-
turnunar og syndakvittunar, hvar
af þú ljómar og forklárast eins og
sólbakaður saltfiskur frammi fyrir
lambsins stól.
Loks hlotnast þér blessun sú,
sem þú hefur beðið brúðkaups-
klædd alla æíi, andríkt sendibréf,
ritlist        snillingsins,       skemmtun
fræðimannsins, hugarflug skálds-
ins, vizka vitringsins, dulspeki
draumhugans, hrollur hins hug-
sjúka, viðsýni vegfarandans,
mælska hins málsnjalla manns,
hlátur húmoristans, bituryrði háO-
fuglsins, hittni hermikrákunnar,
sýnir hugsjónamannsins, storm-
hugi stjórnmálamannsins, víöhygli
alheimsborgarans, átölur umbóta-
mannsins, máttuf mannvinarins,
aöfinnslur alvörumannsins, hug-
rekki hins hreinskilna, rödd hróp-
andans I eyOimörkinnl, ylur kær-
leikans, raust réttlætisins, vand-
læting sannleikans, mál spekinnar,
niöur aldanna, þytur eilífðarinnar.
Amen."
Verulegur hluti bókarinnar er
óvægin ádeila á auðvaldssklpu-
lagið, guOspekihreyfinguna, spiri-
tista, klerka og kirkju. Um guð-
spekinga segir Þórbergur: „Fyrir
nokkrum árum vonaði ég, að guð-
spekifélögin reyndu að lina ofur-
lítið þjáningar þeirra, sem bágt
eiga, bæöi manna og málleysingja.
Þess vegna gerOist ég félagsmaOur.
En nú eru þær vonir hrundar til
grunna. Guöspekifélagsskapurinn
er oröinn smiáborgaralegt klíku-
verk likt og  aðrar andlegar stefn-
ur,   kritiklaus    og   andlaus   ............
Félagsmenn svæfa réttlætistilfinn-
ingu slna meO einhverju fiflslegu
umburOarlyndi, sem þykist allt
vilja umbera, en finnur þó ekkí til
með neinu, þorir ekkert aO segja
oe áræOir ekkert að gera, er fariö
gæti I bága viO imyndaða kærleiks-
vellu meistaranna  1 Tibet.....
Karmakenninguna hafa þeir fyrir
skálkaskjól til aO fegra svivirOing-
ar og glæpi .... Þeir vaða elginn
I rakalausum flækjum, sem þeir
botna ekkert í eOa hafa siöferöis-
þrek til aO greiða úr."
Splritismanum gefur hann þessa
ádrepu: „Spiritisminn írelsar aldrei
heiminn. Spiritisminn hefur aðeins
veitt nokkrum efagjörum sálum
veika vissu um annað líf. Sálfræð-
ingunum hefur hann einnig veitt
ýmsan merkilegan íróðleik. Þetta
er allur ávinningur hans. Oss
vantar ekki trú á eilíft lif. Oss
vantar tima og aðstæður til að
leita  eilifs lifs."
Kirkjunni lýslr hann meðal
annars með þessum orOum: „Frá
örófl alda og alla leiO til vorra
daga hafa klerkar og kirkja veriö
málsvarar eða leigutól rikis og
auðvalds til að halda almúganum
I fáfræOi, hindra umbætur á kjör-
um fátækustu stéttanna, blása aO
sundrungu og styrjöldum, kæfa
hverja frjálsa hugsun og styöja
æOri stéttir og fjárplógsmenn I sví-
virðilegri   kúgun   og   auðsöfnun."
Um prestana lætur hann þetta
fjúka: „Klerkarnir ræða sjaldan
málefni sem snerta daglegt líf
íólksins. Ræðuefni þelrra eru venju
lega loðnar útleggingar á Biblíu-
textum og orðamælgi uppi i skýjun
um. Þeir tala sjaldan um þjóðfé-
lagsástandið og þá sjaldan þeir
minnast á það, gera þeir það svo
meinleysislega og óljóst, að engum,
dettur I hug að taka neitt mark á
því. Þeir ræða ekki orsakir örbirgð-
arinnar. Þeir benda aldrei á neina
skynsamlega leið út úr þjóðíélags-
ógöngum. Þeir víta aldrei skað-
legar kjallaralbúöir. Þeir risa
aldrei gegn ómannúðlegri meðferð
þjóðfélagsins á þurfalingum. Þeir
láta kaupgjaldsmál afskiptalaus.
Þeim er yfirleitt illa við nýja
þekkingu. Ræöur þeirra eru mjög
sjaldan frumlegar eða fræOandi.
Þeir þora ekki aO berjast fyrir nýj-
um kenningum. Þeir eru alltaf aO
sigla á milli skers og báru, gæta
þess að gera öllum til geOþekkni.
Þeir tala oftast eins og skrlllinn
vill heyra. Klerkar eru yfirleitt vel
þokkaOir hja fjöldanum, sérstak-
lega æöri stéttunum. Þaö sýnir
bezt,  hve gagnslausir   þeir  eru."
Þá ræðst höfundurinn með mörg-
um heimildarritum gegn kaþólskri
kirkju. Sá kafli er leiðinlegasti
þáttur bókarinnar, ekki sízt vegna
hinna löngu tilvitnana í önnur rit.
En um kaþólsku kirkjuna segir
hann: „Kaþólsk kirkja er eina stofn
un I heimi sem engum framfórum
tekur. Þrátt fyrir alla þá þekkingu,
er mannkyninu hefur hlotnazt síð-
ustu aldir I nattúrufræöi, sálar-
fræði og biblíurannsókn, þá er
kaþólska kirkjan enn þá aO burO-
ast meö sömu villukenningarnar,
sem hún kenndi endur fyrir mörg-
urr. öldum."
Árásir hans á auðvaldsskipulag-
ið eru á vlð og dreif um alla bók-
ina: „Núverándi skipulagsleysi
heimskar menn og freistar þeirra
til að vinna glæpsamleg flónsku-
verk." „Fyrirkomulagið er orðiö á
eftir mönnunum. Það dregur þá
niður I sorpið og gerir þá siðlausa
og spillta." „Vér erum mótaOir af
skipulagi, þar sem kerfiO er blind-
ar hendingar, framkvæmdirnar
óvitafálm og forsjónin fáfræði
og heimska. Hvar sem við rennum
augunum sitja þessar vanheilögu
höfuðdyggðir að völdum." „AuO-
valdið kennir oss að hvataaf 1
mannsins sé fégræðgi og eiginhags-
munasýki. Það dáist að einstæðing-
um, sem „byrjuðu fátækir", en
söfnuöu  aO sér miklum  auðæfum
meO aldrinum og hófust til vegs og
virOingar í þjóöfélaginu. En svo
hróplega sljó er réttlætisvitund
þess, aO þaO finnur ekki tll neinn-
ar syndasektar af þeim sorglegu
sannindum, aö ekki er unnt aO
safna auOi án þess aO ræna aðra.
Allir  auðmenn eru ræningjar."
„1 þjóðfélagi því, sem við eigum
við að búa, er hinu meira fórnað
fyrir hið minna, sálinni fyrir lík-
amann, þekkingunni fyrir fáfræð-
ina, vitinu fyrir vitleysuna, gáfun-
um fyrir heimskuna, kærleikanum
fyrir grimdina, slðferðinu fyrir
spillinguna, réttiætinu fyrir rang-
lætiö, mannorOinu fyrlr peningana,
sannleikanum fyrir lygina,  andan-
um fyrir andleysið, liimnarlki fyr
ir helviti."
Þótt Þórbergur deilí hart á
guðspekinga og klerka er hann
sannfærður um það, að mannkyn-
inu hafi aðeins hlotnazt ein speki,
þaö er guöspeki. Og hann ber lotn-
ingu fyrir hinum afdráttarlausu
mannúðarkröfum Jesú Krists.
1 Bréfi til Láru segist Þórbergur
vera bæði kommúnisti og sóslal-
demókrat. Og hann lýsir mísmun-
andi afstöðum þessara stefna um
leiOina til sósialismans á. mjög ljós-
an og skýran hátt. Þá útlistar
hann á frábærlega skemmtilegan
máta orsakir og aOdraganda þjóð-
félagsbyltingar. Sú frásögn er I
hátlðlegum skopstíl og með
skemmtilegustu köflum b6karinn-
ar.
Hina rnarglofuðu bændamenn-
ingu hirtir Þórbergur elnnlg meO
þrumandi raust smamannsins.
Hann sýnir fram á þröngsýni henn-
ar, skllningsleysi og . andlega
deyfð. Við bændurna segir hann
m.a. og felur þaO I sér kjarnann I
gagnrýnl hans: „ÞaO var þaverandl
þJóOskipulag sem geröi forfeOur
ykkar aO ræflum. ÞaO er núver-
andi þJóOskipulag, sem meinar
ykkur aö verða aö mönnum. ÞaÖ
treður á ykkur eins og mara. En
ykkur skortir menntun til að sjá,
hvaO þaO er í raun og veru, sem
þjakar ykkur mest. Það er auO-
valdsskipulagiO, sem er aO drepa
ykkur. Og þaO drepur ykkur er þið
rísiö ekki gegn þvl."
Hann hvetur bændur, sem
auðvitaö ættu aö vera samvinnu-
menn, til aO taka höndum saman
viO verkamenn í bæjunum og berj-
ast fyrir nýrra og betra þjóöfélagi.
Enginn sé sannur samvinnumaöur
nema hann  sé Jafnframt sósialisti.
Hið háa alþingi fær heldur ekki
að vera i friöl. fyrir þessum stór-
högga uppreisnarmanní. Hann ger-
ir gys að einstökum þingmönnu'm
fyrír fáfræöi þeirra, andleysi og
skilningsskort og ávitar þingheim I
heild fyrir frámunalega þröngsýni,
nirfilskap og skilningsieysi. Allar
þessar hörOu árásir voru þrungnar
stórmannlegri mælsku þess manns
er talar eins og sá sem valdiö hef-
ur. Þær eru frábærlega beittar og
meitlaðar og frammúrskarandi
hreinskilnar. Hann vílar ekki fyr-
ir sér að húðskamma andstæOinga
sina með fullum nöfnum.
En þótt ádeilur bókarinnar hafi
vakiO mesta athyglí í fyrstu voru
þær aðeins annar meginþráöur
hennar. Hinn rauði þráðurinn var
ævisögukaflar og Imyndanir, smá-
sögur og riss. Þar er um auðugan
garð að gresja. Þar er að finna lit-
10 ævintýri I viðeigandi stíl um
hina ólánsömu elskendur Mem-
blóku og Emolon, þar sem blandað
er saman guðspeki og pólitík. Þar
eru þjóðsögur i klassiskum þjóö-
sagnastil. Hann segir frá draum-
um sínum furðulegum. Einn er um
fáránlegt rifrildi milli íslendinga
og Norðmanna um eignarrétt á
Tarzan. Sú frásögn er gott dæmi
um húmor og háO Þorbergs þegar
hann er i beztu skapi. Annar er
hinn frægi hrökkálsdraumur. Sú
saga var á þeim árum geysilega
ósvlfin gegn borgaralegu velsæmi
Framh. á Ms. 14.
Edwiíh Penkiins, 67 ára, veiit
að dauðirai bíður Ihans. Haran
igerugur iheð kra'bbamieiin og (hef
lur verið komið ifyirir a Saint
Christoplhershsaliinju S Dondoin.
Bn það er eitt aí 25 spttitölium
tfyrir daiuðvona meran, sem
stoifnaðir lnafa verið ög mefcnir
mieð frjáillaum framQiöguim ein-
stakltoga. I>ar liggja sjötfiu viist-
imenin er bíða dauða isiinis, og er
hjútoað af viðlka mörgurn.
Perkiins fcvílir lí toálfgerðu
móki eftir kvalastiinaindi deyfi
lytf. Hanm ilís upp til háflifs ag
(kfoddum er raðað Ikringum
Ihamn. Alit að einu er hrugsiun
haais nœsta skýr, og Ihainin lang
ar að tala.
Ég er ekki hræddur við að
deyja. Mér tftonst ég önuggur
Ihéinna, :þar sem mienin vita svo
mikið ium dauðamn, aBtaf ein-
ihver til að (haMa í höndtaa á,
ef !þörf krefur.
— Nú er ég eiginlega ekki
trúaður. Fyrir mér er tiiganig-
lurtan með Miftau að fá toað að
gjöf etan dag íí etau. Svo lengi
iiifir, er von, segja menn. Etan-
ig þo að vonlaust sé um bat-
ann. Þvtt gat ég ekki heldur
hugsað méar að foiðja doktor
Sanders um hjiálp til að btada
enda á afflit öainian.
Doktor Cicely Saundens (hef-
iur staðið ifyrir spfiitalanum allt
frá Viigsliu hans 1967. Hún er
kunin sem sénfræðtagiur ium
htaztu hjúikruin deyjandi
maanna, og var etan af helztu
ra^umönouinium á þingtaiu i
London um ilikinaírdeyðingu
(entflianasi), sem kaliað var
saman aif kaþálslku kirkjumni
tfyrir noKkrium vikum. Siunniu-
dags B.T. tók þátt S þtagtau,
þar sem hiundruð lækna, hjúkr
umarkvenna og presta ræddu
vandamállið, en það hefiur ver-
ið mjög á dagskirá í Englandi
lundajrkfarið. Ðftir þfagið fónum
við með dr. Saunders til sp&t
alains.
Að lifa innihalds-
ríku lífi til hins
síðasta
H'ún Ihefuir séð fjölda manna
deyja, en því nær afldrei S ótta
eða Iþunigu dauðastrfiði. Nokkr-
um stonium héf ur hún staðið
Ærammi fyirir vanidamáliniu lifcn
ardeyðmgu.
Ég held að aðeins fimm
menin hatfi fæirt ífiram við mig
ósk um Híiknardeyðtagu, en
aldrei eindiurtékið Ihana. Ég
main, að ég sivaraði etoiu stani:
Serjum nú svo, að ég vildi oig
gæti gert þetta frá vi'sindalegiu
sjónarmiði. Hvað þa? Æitti óg
að tframlkvæma hama núina
strax? „Nei, fyriir aJla miuni
efcki," isvaraði sjiúklfagurtan,
sem nofcknium ivilkum setana
(henti gaman að 'þessu, irétt áð-
ur en hainn dó.
Eiginlega er Satat Christoph
er elkfki spltaii, heldur hæli,
heimili og spítali S senn, segir
dr. Saninders imeð áherzllu. Spit-
alar eru srtorar órólleigiajr stofn-
ainir, þar sem sjúMtagiuiniuirri
tfkinst þeir vera etomana, glat-
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16