Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						+
***-

V
**=W—g
^< & Mé1 «^%. <^
Seltjamarnes. Uppdráttur frá 1715. Þetta mun vera elztl uppdráttur af þessu svæðl og jafn-
framt sá elnl sem sýnir Reykjavfkurbæ og kirkju áður en hús Innréttinganna risu og vfsir að
þorpi myndaóist í Vik.
EFTIRÖGMUND HELGASON
Skýring var til g þeim frostbrestum sem stundum
heyrðust frá Tjörninni á vetrum. Þeir urðu vegna
þess ao nykur hélt sig í Tjöminni annað árið en hitt
í Hafravatni í Mosfellssveit og átti hann að fara
efrirundirgangimillivatnanna.
EF NUTIMAFOLK - það er fólk
nú á tækniöld - væri spurt,
hversu ábyggilegar því þættu
um eða yfir tveggja alda gaml-
ar munnmælasagnir, yrði svar-
ið sjálfsagt að þær hlytu að
vera í meira lagi hæpnar. Ef á
hinn bóginn er hugað að rann-
sóknum sem gerðar hafa verið á samfélögum
er ekki eiga sér þróaða ritmenningu, virðist
vera ljóst að í kjarnafrásögnum megi gjarnan
sitthvað til sanns vegar færa, jafnvel um æva-
gamla viðburði, einkum ef þjóðfélagsleg um-
gjörð hefur lítteða ekki tekið breytingum á
milli kynslóða. I tilvikum af umræddum toga
er því á engan hátt réttmætt að draga dæmi af
hugmyndum eða reynslu okkar síðari tíma
tæknialdarmanna. Við höfum búið við gróna
rithefð um aldir til halds og trausts minni okk-
ar svo að við höfum fyrir löngu lagt af þær
minniskröfur sem þeir urðu að þroska og
þjálfa með sér og fella í kerfi eða formúlur er
ekkert tæki höfðu sér til hjálpar í þessum efn-
um.
því er minnt á þetta að hér er ætlunin að
huga að þeirri mynd sem fæst af Reykjavík
fyrri tíma í spegli þjóðsagna og munnmæla.
Þá er átt við það svæði sem náði yfir Reykja-
víkurjörð á síðari öldum þar sem fyrst mynd-
aðist sá þéttbýliskjarni er varð að þorpi og síð-
ar kaupstað og loks höfuðborg eins og
kunnugt er. Af meira en nógu er að taka, svo
ekki verður allt talið heldur leitast við að gefa
sem fjölbreytilegasta mynd af þeim sagnaarfi
er um ræðir og er að finna innan þessa sögu-
sviðs, að segja má frá landnámi og fram um
miðja okkar öld. Loks er þess að geta að hið
sögulega efni er að mestum hluta endursagt til
styttingar, enda hefði það annars orðið allt of
langt og ekki rúmast innan ramma þessarar
greinar.
í Islendingabók og Landnámabók er að
finna frásagnir af upphafi íslandsbyggðar
rúmlega tveimur öldum eftir að umræddir at-
burðir eiga að hafa átt sér stað. í báðum þess-
um ritum er greint frá svokölluðum fyrsta
landnámsmanninum, Ingólfi Arnarsyni, sem
nam land á milli Ölfusár og Hvalfjarðar og
byggði bæ sinn þar sem öndvegissúlur hans
hafði borið að ströndinni eða með öðrum orð-
um þar sem húsgoð hans vísuðu honum til bú-
setu - nefnilega í Reykjavík. Reyndar er sögn-
in um öndvegissúlurnar hin eina af Ingólfi sem
beinlínis er tengd Reykjavík en þar eru þessar
súlur enn sagðar í eldhúsi þegar þau orð voru
skráð sem hér hefur verið til vitnað.(1)
í Landnámu er einnig að finna þau munn-
mæli að sonarsonur Ingólfs, Þorkell máni Þor-
steinsson, sem fyrstur setti þing í goðorði sínu
á Kjalarnesi og síðar varð lögsögumaður á al-
þingi, hafi verið best siðaður allra manna á
heiðnum tíma hérlendis og loks látið bera sig í
sólargeisla á banabeði sínu og falið sig í hend-
ur þeim guði er skapaði sólina.(2) Það hefur þá
væntanlega gerst á bæjarhlaðinu í Reykjavík
sem sá mikilhæfi goðorðsmaður leitaði anda
sínum hvíldar hjá hinum ókunna himnasmið
án þess að þekkja þann boðskap er síðar var
leiddur í lög sem hin rétta trú þjóðarinnar.
II
Um aldabil voru þjóðsögur eða slíkt sagna-
efni lítt fært í letur svo tilviljun ræður hvort
varðveist hefur þess konar efni fyrr en seint
og um síðir héðan eða þaðan af landinu. Hvað
við kemur Reykjavík er þögnin rofm um 1670.
Frá þeim tíma er til kvæði á latínu þar sem
dregin er upp eins konar heimsmynd fyrir
áhrif frá hugmyndum erlendis. Þar eru meðal
annars nefnd dæmi um tilvist undirheimabúa
eða þær verur sem kallast á okkar máli álfar
eða huldufólk og vill svo til að ein þessara
sögusagna á að hafa gerst innan við túnga-
rðinn í Reykjavík. - Sagan hefst á því að
vinnukonur breiddu þvott til þerris á kletta
sem þar voru ekki langt frá húsum. Um kvöld-
ið tók húsfreyja plöggin saman og bar heim.
Settist hún síðan í bæjardyr við einhverja iðju.
Þá kom þangað til hennar ókunnug kona og
spurði hvatskeytlega hvort hún hefði ekki séð
brækur af barni sínu er hefðu hangið á klett-
unum. Húsfreyja hrökk við og kom engu orði
upp svo aðkomukonan fór að róta í þvottinum
og fann það sem að var leitað. Síðan gekk hún
út að klettinum og hvarf þar. (3» - Er ekki fleira
nefnt um samskipti þessara kvenna.
III
Langt var um liðíð frá því sleppti frásögn af
skapadægri Þorkels mána þar til álfabrókin
slæddist í þvott ábúenda í Reykjavík sem á
hinn bóginn virðist hafa verið einn gleggsti
Frederick Kloss: Reykjavík 1835, litað
Franski spítalinn við Frakkastíg.
vitnisburður er var tiltækur skrásetjara um
álfheima á 17. öld. Og aftur færist þögn yfír
þjóðtrúarsviðið enda enn ekki við opinbert
hæfi að geta viðburða af þessum toga fyrr en
1845 þegar Magnús Grímsson og Jón Árnason
hófu að safna ýmsum sagnafróðleik fyrir áhrif
frá rómantísku stefnunni og hvöttu alla sem
mögulega gætu veitt þeim lið að senda sér
þess konar efni.(4)
Arið 1845 var Reykjavík enn fámennt þorp
með innan við eitt þúsund fbúa en var þó
stærst innlendra þéttbýlisstaða og varð helsta
mennta- og menningarsetur landsins um það
leyti sem hér er komið sögu.
Nú eru það tæpast ýkjur þótt fullyrt sé að
þeir félagar, Magnús og Jón, hafi opnað flóð-
gáttir þjóðarandans svo skráðar voru á
skömmum tíma ótal sögur eða sagnir og kvæði
hvarvetna um byggðir landsins. Alls staðar
var að finna þjóðfræðaefni sem ekki hafði ver-
Austurstræti í upphafi aldarinnar. ísafoldarhúsið stóð
sem myndin er tekin, þar sem nú
REYKJAVIKI FYRRITIMA ÞJOÐ
1 O     LESBÓK MORGUNBIAÐSINS - MENNING/LISTIR 23. SEPTEMBER 2000
-L
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20