Tímarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrá inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Frjáls şjóğ

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoğa í nıjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ağlaga hæğ


Vafrinn şinn styğur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til ağ skoğa blağsíğuna sem JPG
Frjáls şjóğ

						Kosningaspjall ^V
BLETTUR A ISLENZKU
LÝDRÆÐI.
Nú eru réttar fjórar vikur
til kosninga og framboð eru
öll komin fram. Flokkarnir
eru í þann veginn að hefja
kosningabaráttu sina fyrir
alvöru. Búast má við, að hún
verði heldur í daufara lagi,
því að skammt er liðið frá
síðustu kosningum og allur
almenningur dauðleiður á
hinu pólitíska þrasi. Vafa-
laust munu þó stjórnmála-
flokkarnir gera' allt, sem í
þeirra valdi stendur, til að
reyna að lífga áhuga kjós-
enda. Umboðsmenn gömlu
flokkanna og erindrekar
munu fara flengríðandi um
landið þvert og endilangt til
fundahalda og áróðurs, og
fúlgur þær, sem þessir flokk-
ar eyða í kosningaundirbún-
inginn, munu verða stórkost-
legri en nokkru sinni fyrr.
Hinn gecjndarlausi fjár-
austur stjórnmálaflokkanna
í kosningabaráttunni er ann-
ars orðinn mikið alvörumál,
vg fyrir löngu er timabœrt
orðið, að hér sé stungið við
fótum. Með óðrum þjóðum
tíðkast, að ákveðnar, strang-
ar reglur séu fyrir því, hversu
miklum fjármunum hver
flokkur má eyða í kosninga-
baráttunni, og eftirlit haft
með því, að þeim reglum sé
hlýtt. Þjóðvarnarflokkur ís-
lands hefur löngum haldið
þtí fram, að þessa reglu beri
að taka upp hér á landi, enda
er það sem fyrr segir fylli-
lega tímabœrt orðið. Enginn
skyldi halda, að það sé út
í bláinn, sem gömlu flokk-
arnir leggja í allan þann til-
kostnað, sem menn eru á-
horfendur að fyrir hverjar
kosningar og sífellt fer vax-
andi. Nei, þeir vita af reynslu,
að upp úr þessu hafast at-
kvœði. Þannig eru kosningar
i sívaxandi mœli að verða
barátta, ekki milli stefna eða
hugsjóna, heldur milli þeirra
fjárhœða, sem flokkarnir
hafa yfir að ráða til að sóa
í kosningaundirbúninginn.
Fjáraustur stjórnmálaflokk-
anna fyrir hverjar kosningar
er orðinn Ijótur blettur á is-
lenzku lýðrœði.
ÍHUGUNAREFNI
KJÓSENDUM.
Þjóðvamarflokkur íslands
leg.'jur nú út í alþingiskosn-
ingar í fjórða skipti á rúm-
um sex árum-. Enn sem fyrr
leggur hann út í þá baráttu
með léttan sjóð fjármuna.
Auður hans allur felst í fórn-
fýsi og starfsorku flokks-
mannanna og annarra
þeirra, er leggja vilja máls-
stað hans lið. Vafalaust
munu margir telja áfram-
haldandi baráttu flokksins
vonlitla við þœr aðstœður,
sem hann býr við, og vitna
í því sambandi til þeirra á-
falla, sem flokkurinh hefur
orðið fyrir i undanförnum
¦kosningum.' En- þjóðvamar-
menn telja. að það merki seii-
flokkur þeírra  hefur h'aldið
á   loft,   MEGI   EKKI   niður
falla, og i rauninni sé aldrei
meiri þörf á baráttu þeirra
en einmitt nú. Og eitt skyldu
þeir   menn   innan   annarra
flokka, sem þó eru einlæg-
lega   andvígir   setu   erlends
hers í landinu, athuga. Sam-
kvœmt kosningatölum frá því
í  vor   má   telja  öruggt,   að
Sjálfstæðisflokkur fái 7 þing-
menn kjörna, Alþýðubanda-
lag   2,   Alþýðuflokkur   1   og
Framsóknarflokkur   1.   Eftir
er þá eitt þingsœti, sem ekki
er    augljóst,    hver    hreppa
muni, og um það er barizt.
Ljóst er þó, að Alþýðubanda-
lag muni ekki auka við sig
atkvœðum, hvað þá þingsœt-
um.     Framsóknarflokkurinn
jók mikið við fylgi sitt í vor
sökum        kjördœmamálsins,
sem þd hafði mest áhrif á
hugi manna, en mun þó frá-
leitt fá  tvo menn  kjörna  r
haust,    því   að   allt   bendir
til   þess,   að    atkvœðamagn
hans  minnki.  — Líka  sögu
er   um    Alþýðuflokkinn   að
segja.    Fylgisaukning    hans
í    vor    var    fölsk,    sökum
þess hve mikið af fyrri kjós-'
endum     Sjálfstœðisflokksins
greiddi honum þá atkvœði af
ótta við, að hann þurrkaðist
annars út af þingi. Af þess-
um   ástœðum   er   það   aug-
Ijóst,     að     enginn     þessara
flokka   muni   geta   gert   sér
vonir um vafasœtið, en hins
vegar   eiga   þeir   líkur   fyrir
talsverðu atkvœðamagni um-
fram það, sem þeir þurfa til
^Jlaaaaráaamn   26.  iepl.   Í959 - FRJÁLS   ÞJ DÖ
Rögqsemi fyrir kosningar
að koma hinum öruggu
mónnum sínum á þing. —
Dœmið stendur þá þannig, að
Sjálfstœðisflokkurinn hrepp-
ir þetta sœti nema því að-
eins, að kjósendum, sem að
öðru jöfnu mundu greiða Al-
þýðuflokk, Alþýðubandalcgi.
eða Framsóknarflokk at-
kvœði sin, greiði þau nú
Þjóðvarnarflokki íslands og
tryggi honum með því þing-
sœti. Þrátt fyrir tap sitt í
kosningunum í vor, er Þjóð-
varnarflokkurinn nú miklu
nœr þvi að fá mann kjörinn
á þing en hann var í kosn-
ingunum í júní. Þá þurfti um
3600 atkvæði til að fá mann
kjörinn, en nú einungis um
2350 (samkvœmt tölunum í
vor, ef þá hefði gilt hin nýja
kosningaskipan). Þau at-
kvœði, sem annars féllu dauð,
ef greidd væru öðrum listum,
mundu þvi koma að fullu
gagni með því að greiða þau
Þjóðvarnarflokknum. Þessar
staðreyndir skyldu allir kjós-
endur íhuga vandlega.
Hallfröðr.
Aflið
FRJÁLSRI ÞJÓÐ
Þau tíðindi hafa gerzt í máli
Pritchards hershöfðingja, síð-
an síðasta tölublað FRJÁLSR-
AR ÞJÓÐAR kom út, að Banda-
ríkjastjórn hefur kvatt hann
burt frá íslandi „samkvæmt
ósk íslenzku ríkisstjórnarinn-
ar." Það var þó látið fylgja til-
kynningu Bandaríkjastjórnar,
að hún teldi hann í engu hafa
brotið af sér og jafnfæran um
að gegna stöðu sinni og áður,
enda þótt brottkvaðning hefði
verið ákveðin til eftirlætis Guð-
mundi I.
Ekki ber að vanþakka þann
árangur utanríkisráðherra að
hafa komið yfirtroðslumann-
inum af landi brott. Þeirri rögg
hafa sennilega fæstir búizt við-
af ráðherranum, enda virðist
sá ónotagrunur hafa að ýmsum
læðzt, þar á meðal hernáms-
blaðinu Tímanum, að viðbrögð
ráðherrans sem og ríkisstjórn-
ar Bandaríkjanna hafi meira
stjórnazt af þeirri staðreynd,
að skammt er til kosninga,
heldur en hinu, hvað rétt teld-
ist vera.
En hvernig sem því er hátt-
að, er það eftir sem áður full-
víst, að. yfirtroðslum herliðsins
mun ekki Ijúka með því einu,
að óhæfur yfirmaður er á brott.
Sá herraþjóðarhugsunarháttur,
sem lýsti sér í gerðum hans, er
Framh. á 6. síðu.
Lóðapólitík Sjálfstæðisflokksins I:
Sigfús í Heklu varð að kaupa
ckeypis lóð fyrír stérf é
nyrra
áskrifenda.
Sigfús í Heklu er að byrja
að reisa stórhýsi innan við Stilli
við Suðurlandsbraut. Þar verð-
ur bílaverkstæði fyrir Volks-
wagenbifreiðar og fullkomn-
asta yerkstæði á la<ndinu fyrir
stórvirkar vinnuvélar.
Sigfús mun hafa lagt áherzlu
á að fá þennan stað, en þess
reyndist enginn kostur að fá
nógu stóra lóð fyrir starfsemi
Sigfúsar, þar sem bæjarstjórn-
armeirihlutinn þurfti að hygla
einum gæðingi Sjálfstæðis-
flokksins með því að úthluta
honum hluta af lóðinni. Varð
Sigfús því að kaupa þann mann
út af lóðinni og mun hafa þurft
að greiða honum mörg hundruð
þúsund króna fyrir vikið.
Þarna er lifandi komin
lóðapólitík Sjálfstceðisflokks-
ins: Tveimur mönnum eru
afhentar ókeypis lóðir, sem.
eru milljóna króna virði, og
síðan greiðir annar þeirra
sambýlismanninum stórfé
fyrir hluta lóðarinnar. Þetta
vill íhaldið heldur en taka
sjálft gjald fyrir lóðirnar. Eti
hvað segja útsvarsgreiðend-
ur bœjarins? Vilja þeir ekki
heldur, að féð, sem Sigfús í
Heklu varð að greiða, fari til
þess að létta útsvarsbyrðina,
heldur en til að fita einn
einstakling — að óverðskuM-
uðu?
Dr. Björn Sigfússon hásknlannkaviírður:
Frá hreppakryt til
fjórðungaskipunar
Niðurl.
í tveimur fyrri greihum var
sýnt, að stjórnskipunin nýja
963, fullum 100 árum eftir upp-
haf ríkis Haralds hárfagra, var
stórum minna norsk en Úlfljóts-
lög hafa verið og enn síður
neitt beint andsvar gegn Har-
aldi og Eiríki blóðöx, alllöngu
dauðum, né lögbótum hins ensk-
menntaða Hákonar Aðalsteins-
fóstra. Hins vegar var frum-
jkvöðullinn Þórður gellir búinn
að ná þeim fullnaðarárangri áð-
ur, sem mægðum þróað byggð-
arhöfðingjabandalag í nýju
landi gat veitt. Og stjórnskipun
hans átti sumpart að festa þann
árangur um aldir, en sumpart
að styrk;a lögsögu og dómsögu
alþingis, hindra höfðingjafækk-
un og vaxandi sjálfræðishneigð-
ir forkólfanna í öflugustu
byggðarlögum;          viðurkenna
skyldi fjórðungaskipting án þess
að láta verða úr henni alvar-
legri fylkjaskipting og sporna
skyldi við því að dómstólar
hvers héraðs eða fjórðungs yrðu
óháðir  hinum  fjórðungunum.í
Eg varpaði f ram þeirri spurn,
hví stórbokkar helztu landnáma
hefðu ekki myndað hersastétt
og náð að mynda hér fylki. Hið
hálfa svar, að norsk hersistign
gat ekki flutt völd, sem henni
hæfðu, óbreytt til íslands (Jón
Jóhannesson: Saga íslendinga),
er ónóg í landi, sem eignaðist
þó án stjórnarskrárbreytingar
hóp af Sturlungaaldarhöfðingj-
um með meira en hersisvaldi,
og hétu þeir aðeins bændur. Nú
fæ ég ekki betur séð en skipu-
lagsbreyting Þórðar gellis hafi
átt að vera og reynzt hið öflug-
asta viðnám gegn þeirri valda-
þróun, unz valdagrundvöllur
! breyttist'.
Minnt var á, að Þórður var
eigi aðeins af hersum kominn,
heldur konungum, eigi m'jög af
heiðnum hofgoðum, heldur
kristnuðu óðalslausu nýbyggða-
fólki í Suðureyjum, þar sem
Katli, forföður hans, virtist
mannlífi gott. Þótt hér sé rætt
um Þórð sem einstakling, er
það- að nokkru yfirvarp mitt
, yfk- miklu víðtækari staðreyndy
lsem.ekki eí-rúm   aíS-' fullrieða
hér,. að mikill þorri mága hans, l
f rænda og vina í landinu var úr
norrænu byggðunum vestan
hafs sprottinn og þess vegna|
sammála Þórði eða tilleiðanleg-
ur að lúta nýrri lögsögu hans og
Hvammverjamágsins, Þórarins
Ragabróður. Þetta fólk hafði
engu síður illan bifur á dróttn-
un hersa en konunga.
Þó að rædd væru í síðasta
blaði helztu markmið þeirra
Þórðar 963, er alveg ósvarað
spurn minni í fyrstu greininni,
hvort afleiðingar hafi orðið á
11. öld eitthvað líkar og Þórður
hafði vonazt til. Skal að lokum
sýna lit á eins konar svari við
því, í tíð Lög-Skafta fyrst.
Landflótta of víg
eða barsmíðir.
Svo segir Ari í íslendingabók,
að Skafti Þóroddsson hafði lög-
sögu 27 sumur, 1004—30. Fylgi
^hans meðal lögréttumanna hef-
ur verið öflugt, því að hann
virðist rríestu ráða, er hann vill
í lagasetningu. Ari orðar þann-
ig:
„Hann setti fimmtardómslög
og það, að engi vegandi skyldi
lýsa víg á hendur öðrum en sér,
en áður voru hér slík lög of
það sem í Noregi. Á hans dög-
um urðu margir höfðingjar og
ríkismenn sekir eða landflótta
of víg eða barsmíðir af ríkis
sökum hans og landstjórn."
Með   fimmtárdómi,   þar   sem
meirihluti    dómerída' réð'  úf-
{skurði,  fullgerðist  dómaskipun
;landsins,    Qg . :vaf' törvelt   að,
i ,
stöðva framgang réttra mál-
sókna á alþingi eftir það. Þings-
afglöpun, gerræði á vorþingum.
og fégjafir til dómenda þar og
á alþingi urðu hættulegar að-
ferðir, því að slíkri sök var
stefnt í fimmtardóm. Saga Víga-
Glúms telur, að honum hafi orð
ið hált á vígsmáli, þar sem
hann lýsti víginu á hendur öðr-
um en var, og gerðist það 20
árum fyrir lögsögu Skafta. Er
eflaust, að Skafti vildi girða
með lögum fyrir slíkt og að á-
hrifa hafi gætt af því banni.
Því miður hefur allt týnzt úr
munnmælum íslendingasagna
um það, hverja Skafti gerði
landræka fyrir víg og barsmíð-
ir. Þrátt fyrir ærin vígaferli sín
hafa þær ekki merkustu við-
bux-ðina, sem Ari kunni deili á
þennan séinni hluta sögu aldar.
Helzt væri að nefna . utanför
Víga-Barða sökum Heiðarvíga
og Óspaks Ósvífurssonar fyrir
barneign í lausaleik, en enginn
skóggangssekur goði 11. aldar
þekkist, fremur en óvirðingin
og jörðin hefði gleypt þá. Þó cr
höfundi Njálu af einhverjum
ástæðum blóðilla við Skafta.
Á hvergum sem stjórnsemi
Skafta hefur bitnað mest, verð-
ur ekki um það villzt, að frið-
un lands og réttargæzla studdu
þá sterk-lega að sömu þróun,
sem löggjöf Þórðar miðaði að.
Lítill ríkismunur með goðum
•og engin hneigð til að brjóta
undir sig héruð þykja vera sér-
kenni „friðaraJdar", sem nú.tók
¦víð. ' •   r.    ¦-.. ¦ --.•  ¦     -¦ -    I
					
Fela smámyndir
Blağsíğa 1
Blağsíğa 1
Blağsíğa 2
Blağsíğa 2
Blağsíğa 3
Blağsíğa 3
Blağsíğa 4
Blağsíğa 4
Blağsíğa 5
Blağsíğa 5
Blağsíğa 6
Blağsíğa 6
Blağsíğa 7
Blağsíğa 7
Blağsíğa 8
Blağsíğa 8