Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Mįnudagsblašiš

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Mįnudagsblašiš

						mAnudagsbladið
Mánudagur    14.    október    1957
Fruiastæðir menn eru vanir
því að skýra öll fyrirbæri nátt-
úrunnar og mannlífsins á trúar-
legan og dulrænan hátt. Þeir
trúa því, að í flestu því sern skeð-
ur séu dularöfl að verki, öfl, sem
oft geti verið hættuleg, ef mann-
fólkið kemur ekki fram á réttan
hátt gagnvart þeim. Þessi dul-
ræni eða magiski hugsunarháttur
gerir það að verkum, að flest
fyrirbæri lífsins eru með frum-
stæðum þjóðum umgirt allskonar
trúarlegum hugmyndum og siða-
reglum. Þetta gildir ekki hvað
sízt um allt það, er lýtur að æxl-
un og f jölgun mannfólksins. Æxl-
un dýra og manna eru með flest-
um hinum frumstæðari þjóða tal-
in harla dulræn fyrirbæri, sem
stjórnað sé af máttugum kyngi-
öflum. Og í sambandi við þetta
allt eru til óteljandi trúarlegar
seremóníur og fáránlegar hug-
myndir af ýmsu tagi. Sáning
korns og æxlun búfjár eru mjög
viða taldar helgiathafnir, og
stundum eru haldnar trúarhátíð-
ir í sambandi við þetta, hátiðir,
sem stundum eimir lengi eftir af
rneSaí* sveitafólks í siðm'enntúð-
um löndum. Enn í dag eimir eft-
ir áf 'fornuni hugmýndúm af því
tagi í íslén'zkúm sveitum, til dæm ,
is í allskonar hjátrú í sambandi ,
við  líknarbelg nautpenings.
Það er því ekki að furða, þótt ]
margvísleg þjóðtrú hafi mynd- j
azt í sambandi við æxlun mann- j
fólksins sjálfs. Ef athugaðar eru
hugmyndir og síðareglur írum-j
stæðra þjóða á þessu sviði máj
f inna margt, sem okkur þykir,
furðulegt og í mesta máta fárán-,
legt.
Flestum   frumstæðum   þjóðurn
er ijóst sambandið milli samfara
og barnsgetnaðar, en þó eru til
ýmsar undantekningar frá þessu.
Allvíða eru til þær hugmyndir,
að  börn  séu  stundum eingetin,
móðirin geti eignazt þau án til- j
vevknaðar karlmanns. Og svo er í
að sjá, að þessar hugmyndir séu i
ekki aldauða með' menningarþjóð ¦
um,  því að  alveg nýlega     hélt
Claíur Hansson, menntaskólakennari:
•
jjigiii
stúlka í Englandi því fast fram,
að hún hefði eignazt eingetið
barn. Og Þórbergur Þórðarson
segir í bréfi til Láru, að sú saga
hafi gengið í Suðursveit á hans
sokkabandsárum, að trekkvindur
inn hafi átt barn með stúlku.
Það var mær, sem nefnd var
Guðrún Trekkvindsdóttir.
Víða er til sú trú, að guðir eða
andar eigi stundum börn með
mennskum konum. Þetta þekkist
í mörgum sögum Forn-Grikk'a.
Og í íslenzkum þjóðsögum kem
ur það fyrir, að huldumenn eigi
börn með stúlkum úr mannheim-
um. Hjá frumstæðum þjóðum er
mjögvíða til sú trú. aðdllir'and-i
ar-sækiát eftir því að eigá-börai
með ménnskum. konum. Verða
þær margs að gætaí -til að slíkt
ólán hendi þær ekki. Oft bera
þær á sér sérstaka verndargripi,
til að koma í veg fyrir þennan
voða. — Hjá flestöllum þjóðum
er til alls konar hjátrú í sam-
bandi við þungaðar konur. Sums
staðar eru þær tabú og rnega
ekki umgangast annað fólk nema
eftir sérstökum siðareglum. Hitt
er þó algengara, að þær séu að-
eins taldar tabú rétt fyrir fæð-
inguna. Það er mjög algengt, að
alls konar hlutir séu tabú fyrir
þungaðar konur. Þær mega ekki
neyta sumra fæðutegunda um
meðgöngutímann, t. d. ekki
borða kjöt ýmissa dýrategunda.
Stundum eru þetta hættuleg dýr,
og er þá talið, að barnið fái
þeirra vondu eiginleika. Stund-
um er þó ekki þessu til að dreifa.
Um alla Evrópu þekkist sú þjóð-
trú, að ef kona borði hérakjöt um
meðgöngutímann fæðist barn
hennar með  skarð í  vör.   Slíkt
skarð er kennt við héra á mörg-
um tungumálum álfunnar. Stund
um er það talið nóg að kona sjái
héra, á meðan hún er þunguð,
þá fái barnið þetta líkamslýti.
í íslenzkri þjóðtrú eru til ýmsar
hugmyndir af þessu tagi. Ef
þunguð kona borðar rjúpuegg
verður barn hennar freknótt. Og
stundin nálgast f er hún út í skóg-
selshreyfa í stað handa og stund
um með selshaus líka. Stundum
er nóg, að konan s'ái sel ,til að
þessi ósköp komi fyrir,
Fæðing hjá frumsiæ'ta
jjjóðum
Fræðimenn fullyrða, að lang-
oftast gangi konum meðal frum-
stæðra þjóða miklu léttar að ala
börn sín en kynsystrum þeirra
hjá menningarþjóðum. Það er al-
gengt, að konur eru komnar til
vinnu sinnar fáum klukkustund-
um eftir að þær hafa fætt börn
sín, eins og ekkert hef ði í skorizt.
Hjá mörgum þjóðum Asíu, Af-
ríku og Suður-Ameríku þekkist
sængurlega alls ekki í sambandi
ef barn fæðist með valbrá eru
til svipaðar skýringar. Valbráin
kemur stundum af því, að móðir-
in hefur borðað kjöt valsleginn-
ár rjúpu, stundum er það nóg að
hún sjái fálka og enn fleiri skýr-
ingar eru til á valbránni. Fágæt-
ari er hér á landi óttinn við seli
í þessu sambandi', en þó er hann
til. Ef þunguð kona neytir sela-
kjöts  verður  barn  hennar með
C
:
I
*
5
L
Vísitölubréf
Veðdeildar Landsbanka íslands (B.-flokkur 3) eru til sölu í afgreiðslu-
sal tJtvegsbankans.
Grunnvísitala ílokksins er 187.
Bankavaxtabréfin og vextir af þeim, sem er 5l/z% eru undan-
þegin framtalsskyldu og skattfrjáls og má verja fé ómyndugra og
opinberra stofnana til kaupa á þeim.
Greiða má skatta og opinber gjöld með vaxtamiðum þréfanna.
Bréfin eru tryggð með, ábyrgð ríkissjóðs auk annarra trygginga.
Ctvegsbanki íslaiids
¦¦¦-¦-¦¦*¦»¦¦¦•¦¦¦¦¦«
við barnsfæðingar. í sambandi
við fæðinguna sjálfa ríkja mjög
ólíkar venjur hjá hinum ýmsu
þjóðum. Sums staðar fæðir kon-
an barn sitt í einrúmi. Þegar
arrjóður eða á annan afvikinn
stað og elur þar barnið, án þess
að nokkur sé viðstáddur. Oft tek
ur hún þó með ser yfirsetukonu,
en þann starfa annast gamlar
konur með mörgum frumstæðum
þjóðum. Starf hennar er þó að
mestu leyti trúarlegt, hún á að
hafa yfir viðeigandi særingar og
galdra formúlur til að létta fæð-
inguna. Ef illa gengur eru stund
um galdramenn þjóðflokksins
kvaddir til.
Það er trú margra frumstæðra
þjóða, að hið ófædda barn viti
sínu viti, hafi jafnvel vit og vilja
á við fullorðið fólk. Yfirsetukon
u rog galdramenn beina því oft
máli sínu til barnsins, þegar þau
eru að reyna að f lýta f æðingunni.
Þau lofa því gulli" og grænum
skógum, ef það vilji fæðast fljótt
og vel. Einkum er reynt að
freista þess með loforðum um
góðan mat og drykk. í þessum tU
gangi eru konur stundum sveltar
í nokkra daga áður en von er á
barninu. Er þá talið, að barnið
sé orðið svo soltið, að það verði
fúsara' til að fæðast og fá sér
næringu. En stundum lætur barn
ið sé rekki ségjast og 'vjll ekki
fæðast, þrátt fyrir fögur loforð.
Þá venda rrienn sínu kvæði í
kross og grípa til hótana. Barn-
inu er nú hótað öllu illu, p-f það
heldur áfram að þrjózkast við að
fæðast, því er ógnað með hýð"
ingu, meiðingum eða dauða. Það
er útbreidd trú, að barn, sem er
seint til að fæðast, geri þetta af
stríðni, þvermóðsku og ótuktar-
skap. Bæði ,í Mið-Afríku og Suð-
ur-Ameríku þekkist hjá sumum
þjóðflokkum sá siður að lífiáta
þau börn, sem hefur gengið mjög
erfiðlega að lcomast í þennan
heim. Eiga sumir þeirra jafnvel
sérstök tæki, sem eru ætluð til
að stytta slíkum vandræðabörn-
um aldur. Þetta fólk trúir því
statt og stöðugt, að slík börn
séu ekki á vetur setjandi, þau
muni verða hættulegt óþverra-
fólk og glæpalýður, úr því að
þau sýndu af sér slíka þver-
móðsku og mannvonzku þégar í
fæðingunni.
Víða þekkist það, að reynt er
að. létta fæðinguna með hljóð-
færaslætti og söngvum, oftast
trúarlegs eðlis. Þetta kvað tíðk-
ast enn í dag meðal Gyðinga af
hinum lægri stéttum, og meSal
sveitafólks í Búlgaríu þekktist
það fram á 19. öld. Hjá Fornr
Grikkjum varþetta alsiðaí, þegar
svona- stóð', á, voru sdngnir þar
til'-ætlaðir'. fæðingarsöngvar; og
•stundum var einnig leikið á flaut-
ur.
Sú trú þekktist allvíða, að það
sé vænlegt til að flýta fæðingu
að láta galdramann hrækja í and-
lit hinnar fæðandi konu. Einkum
er hrákinn áhrif amikill, ef galdra
maðurinn hefur fastað í einn eða
tvo sólarhringa áður. Hér kemur
fram hin ævaforna trú á lækn-
inga- og töframátt hrákans.
Við erfiðar fæðingar meðal
frumstæðra þjóða er þó stundum
gripið til ýmissa aðgerða, sem
ekki eru beinlínis trúarlegar.
Hinni veiku konu var velt á
ýmsa vegu, henni hent í loft upp
eða jafnvel sparkað í hana, og
reyndar voru aðrar hrossalækn-
ingar af svipuou tagi. Sú trú var
víða til, að gott ráð til að flýta
fæðingu væri að láta konuna
hrökkva við eða gera hana ofsa-
hrædda. Maður hennar var stund
um látinn koma og detta niður
hjá henni sem steindauður væri.
Stundum var það svo hjá Indíán-
um, að ríðandi maður með al-
væpni var látin þeysa fast að
konunni og ógna henni. Því var
trúað, að hræðsla konunnar
flýtti fyrirfæðingunni, en hætt
er við, að hún þaíi stundum get-
að haft alvarlegar afleiðingar.
Hln cpinbsra Sæðin^
Það e.r ekki hjá öllum þjóðum,
að fæðingin fer fram í einrúmi
eða að fáum viðstöddum. Sums
staðar á Suðurhafseyjum, t. d. á
Hawai, var fæðingin opinber at-
höfn, sem allir fengu ókeypis að-
gang að. Allir þorpsbúar
streymdu að til að vera viðstadd-
ir, jafnt karlar og konur, börn og
gamalmenni. Stundum voru kon-
ur látnar fæða í samkqmuhúsi
þorpsins til þess að fleiri kæm-
ust að, og þar stóð maður við
mann. Við slík tækifæri gerðu
Malajarnir sér pft glaðan dag
Qg drukku sig fulla, meðan á
fæðingunni stóð, svo að símgur
þeirra og drykkjulæti heyrðust,.
.Framhald   á   7.   síðu
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8