Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Mįnudagsblašiš

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Mįnudagsblašiš

						MÁNUDAGSBLAÐIÐ

Máhudagur    22.    maí    1961

FÖSTU

Effk ÓLAF MNSSON, menntaskólakennara

Hjá fornaldarþjóðunum

var föstudagurinn helgaður

goðmögnum frjósemi og ást-

ar. Rómverjar kenndu hann

við ástagyðjuna Venus og

nefndu hann dies Veneris (af

því er dregið vendredi á

f rönsku).         Forn-Germanir

nefndu daginn frjádag, og

var hann helgaður Frigg, en

stundum skildu menn nafnið

svo, að 'hann væri kenndur

við Freyju, sem talin var

samsvara Venusi. í Ástralíu

mun dagurinn hafa verið tal

inn dagur ásta, frjósemi og

heilla líkt og hjá suðrænu

fornþjóðunum.

Með kristninni verður ger-

breyting á afstöðu manna til

föstudagsins. Yfir hinn forna

happadag færist ógnþrungin

alvara. Þetta verður auðvit-

að fyrst og fremst af því, að

Kristur var líflátinn á föstu-

degi, en ef til vill að ein-

hverju leyti vegna andúðar

kristinna manna á hátíðis-

degi hinna heiðnu frjósemi-

dýrkenda. Þegar á 4. öld

verður dagurinn að aðaldegi

föstunnar hjá kristnum

mönnum, og í íslenzku út-

rýmdi föstudagsnafnið hinu

forna frjádagsnafni. í Múha-

meðstrú er föstudagurinn

mjög mikilvægur hátíðisdag-

ur.

Frá happadegi

fíl óheilladags

Hinn forni helgidagur er

nú víðast hvar í hinum

kristna 'heimi talinn hinn

mesti óheilladagur, þó að hin

forna trú á hann sem happa-

dag skjóti enn upp kollinum

i kristnum löndum. Ríkust er

trúin á hann sem óheilladag

í kaþólskum löndum. Oft er

talið, að það sé ills viti, ef

nýjársdagur er á föstudegi,

árið mun þá verða hið mesta

óhappaár. Sjómenn hafa oft

mestu ótrú á að leggja úr

höfn á föstudegi, ekki sízt,

ef föstudagurinn ber einnig

upp á þrettánda dag mánað-

arins. Þeir trúa því, að skip,

sem leggur á hafið á slíkum

degi muni aldrei ná landi aft-

ur. Víða er það talið hið

mesta ólánsmerki að halda

brúðkaup á föstudegi, þó að

undantekningar séu til frá

þessu. Sá, sem fæddur er á

föstudegi, á oftast að verða

ólánsmaður. Ekki skal setja

á föstudagskálfa frekar en

miðvikudagskálfa, og ekki

skal láta hænu byrja að

liggja á eggjum á föstudegi.

Á illt veit það, að hef ja eitt-

hvert starf á f östudegi. Marg

ir heimskunnir menn hafa

verið smitaðir af þessari þjóð

trú, t. d. Gústaf Adólf, Napó-

leon mikli og Bismarck. Þeir

vildu hvorki leggia til orustu

á föstudegi né undirrita

samninga.

Á miðöldum var sú trú al-

geng, að allir stórviðburðir

veraldarsögunnar hef ðu gerzt

á föstudögum. I samræmi við

þetta trúðu menn því, að

heimsendir mundi örugglega

verða á föstudegi.

Hin fornheiðna trú á

föstudaginn sem heilladag er

þó ekki ennþá útdauð með

öllu í kristnum löndum. Leif

ar slikrar alþýðutrúar finn-

ast einkum í löndum mót-

mælenda og í grískkaþólsk-

um löndum. Mest ber á þessu

sums staðar í Eystrasalts-

löndunum. Þar heldur fólk

gjarnan brúðkaup á föstu-

dögum og telur það heilla-

vænlegt. Hér skýtur hinn

forni dagur frjósemi og ásta

aftur upp kollinum. Enn

greinilegri er þessi trú hjá

Sígaunum, sem telja föstu-

daginn hinn mesta heilladag,

ekki sízt í sambandi við ásta

mál. Þeir trúa því, að þá

leiki allt í lyndi á ástasvið-

inu, jafnvel þó að róðurinn

sé harla þungur aðra daga

vikunnar. Það er því ekki að

furða þótt Sígaunar velji

föstudaginn til að bera upp

bónorð.

Fösíudagurinn langí

Föstudagurinn langi varð

snemma mikill alvöru- og

sorgardagur í Kristninni.

Hann er þar tengdur ýmsum

tabúhugmyndum, ekki síður

en jólanóttin. Sá, sem tálgar

spýtu á f östudaginn langa, er

brenndur við spónana í víti.

Mikil synd er einnig það að

þvo þvott á þeim degi. Til

eru margar sagnir um. það,

að hús hafi sokkið beint nið-

ur til vítis, ef verið var að

dansa þar eða spila á föstu-

daginn langa. Sú trú er víða

til í Evrópu, að það sé alveg

sérstaklega óheillavænlegt að

vera fæddur á föstudaginn

langa, slík börn muni enda

með því að hengja sig. Hér

eru greinileg áhrif frá sög-

unni um Júdas. Sums staðar

þekkist sú trú, að á föstu-

daginn langa gráti öll nátt-

úran. Þetta er forn flökku-

saga, sem þekkist t. d. í sam-

bandi við Baldur og Pan. Þá

eru víða til sögur um það, að

á föstudagínn langa breytist

allt vatn í blóð, en ekki nema

örstutta stund.

Öðruni þræði er einnig til

trú á föstudaginn langa sem

eins konar heilladag. Kemur

þetta fram í sumum tungu-

málum,  t.  d.  ensku og hol-

lenzku, þar sem hann er kall

aður föstudagurinn góði. Dag

urinn er víða talinn sérlega

hentugur til að lækna ýmis

mein. Vatn, sem er ausið á

f östudaginn langa,; hef ur

lækningamátt. Þá er það víða

í Þýzkalandi talin allrameina

bót að baða sig úr dögginni

að morgni föstudagsins

langa, en hér á landi er slík

trú tengd Jónsmessunótt eins

og kunnugt er. Egg, sem

hænur verpa á föstudaginn

langa, eru merkilegrar nátt-

úru.   Þau   eru   læknislyf   við

jmörgum sjúkdómum, og sá

:sem borðar þau, verður

'skyggn upp frá því.

Tvískinnungurinn í föstu-

dagstrúnni kemur einnig

fram í sambandi við föstu-

daginn langa. Einnig þar tog

ast á hinar óliku skoðanir um

daginn sem . happadag eða

óheilladag, hin eldgamla

heiðna trú á dag ástargyðj-

unnar og hin alvarlega kristna

skoðun á föstudeginum sem

degi sorgar og óheilla.

Ólaíur Hansson.

ÞETTA ER SVEFNSOF

sem  þér  'hafiÁ  beSJS   effir

WBZ,

Æmm

f     .....§:

Grind teak

Ljós innlögn í armi

Bólstraður  með hinu

nýja undraefni

LISTADUN,

sem er algjör nýjung hér

á landi. — Það gerir

sófann  óvenju  léttan

í meðförum.

Verð kr. 4720.00..     .

Veitið athygli

þessum armi.

Verkið lofar

meistarann

Húsgagnaverzlun Austurbæ jar h.f.

Skólavörðustíg 16 — Sími 24620.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8