Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						10
TÍMINN
Laugardagur 23. nóvember 1974.
Laugardagur 23. nóvember 1974.
TÍMINN
11
UR RITUM ÞORBERGS ÞORÐARSONAR
Valið
af VS
STEFÁN FRÁ
STEINSSTÖÐUM
A ÞESSUM leitandi æskuár-
um vorum við sisólgnir i ó-
venjulega atburði, hungraðir og
þyrstir i allt, sem var eitthvað
frábrugðið hinum marglifða
hversdagsleika lifdaganna.
Þessi kitlandi bruni rak okkur á
hnotskóg inn i hvern krók og
koma eftir frumlegum hugsun-
um, einkennilegu látbragði,
óvenjulegum lifnaðarháttum,
sérstæðum persónum. Það var
leitin að séniinu i tilverunni,
þráin eftir félagsskap, sem væri
f þægilegri samhljóman við
séniið i okkar eigin brjósti. Og
eftirtekt okkar á greinarmun
hversdagslegra hluta og frum-
legra fyrirbæra hafði smám
saman þroskazt i hárbeitta
skarpskyggni, næstum djöful-
legt innsæi. Og það, sem hvers-
dagsmanninum fannst kannski
ánalegur bjálfaskapur eða fyri-
litleg vanvirða mannfélagsins,
— i öllu sliku upptötvaði séniið
nýja opinberun á frumieika hins
hugkvæma veraldarsmiðs, upp-
sprettu óþrotlegrar lifsnautnar.
Og nú höfðum við allt 1 einu
þefað uppi eina af meiri háttar
opinberunum sumarsins.
Inn á gleðimót okkar á Hótel
Oddeyri synti annað veifið
aldraður maður, sem innsæið
var ekki lengi að finna, að hlyti
að vera af pó nokkuð frumlegu
bergi brotinn. Hann var röskur
meðalmaður á hæð, hvasseyg-
ur, með lið á nefi, einkennilega
loðnar augabrúnir og mikið al-
skegg hæruskotið. Hann var
mikilúðlegur yfirlitum, alla-
jafna stillilegur i framgöngu,
gat verið þurr og harður i til-
svörum. Hann gekk alltaf við
staf. Hann minnti mig á spá-
menn Gamla Testamentisins.
Svona hefur spámaðurinn Dani-
el litið út, sagði ég oft við sjálfan
mig.
Það, sem við rákum fyrst
augun i einkennilegt i fari hans,
var mórauður ullartrefill, er
hann hafði sýknt og heilagt
hnýttan um hálsinn, þannig, að
trefilendunum var stungið undir
jakkann, sem hann hafði alltaf
hnepptan að sér. Og þegar við
tókum að grafast fyrir sambúð
hans við trefilinn á undanförn-
um æviárum, þá var okkur sagt
af kunnugu fólki, að þetta
boldangslega hálsklæði skildi
hann aldrei við sig, bærf> þaö
jafnt sumar sem vetur og hvort
heldur hann sæti i finum veizl-
um höfðingsfólks eða gengi að
skltverkum með tötralegum
erfiðismönnum.
Þetta kom okkur á sporið.
Hann sat oft steinþegjandi uti
i horni eða uppi við vegg i öðrum
hvorum veitingasalnum,
streýkjandi Ur stuttri pipu, og
horfði athugulum augum á sal-
'gestina sem stundum hreyfðust
nokkuð skipulagslitið til og frá
um gólffjalirnar. Hann angaði
af svo megnri gúanóstækju,
einkum skeggið, að hann var I
raun og veru einhver versti
veizluspillir okkar á hótelinu.
Samt var hann vinur okkar og
eftirlæti, og hann lét sinn hlut
sjaldnast eftir liggja til að gera
samkvæmi okkar svipmikil og
upplyftandi.
Þessi maður var þá löngu
nafnkunnur viða um Norður-
land. Hann hét Stefán og var
Árnason. Hann var af tignum
ættum, þvi að móðurfaðir hans
var Stefán Jónsson alþingis-
maður á Steinsstöðum   i öxna-
dal. Og hjá honum hafði Stefán
yngri verið upp alinn.
Stefán Arnason hafði skapað
sér sögu, sem var nýr tónn i
fábreytni islenzks sveitalifs.
Fyrir þvi var hann hylltur af
okkur og dáður sem fágætur
maður, brot af frumlegum snill-
ingi, sem ekki hafði látið sér
nægja að tildra upp fræðilegum
kenningum um frumleiksgáf-
una, heldur hafði árætt að gera
hana að uppistöðu I daglegri
breytni sinni.
Ungur að aldri hafði hann tek-
ið við töluverðum erfðum eftir
Stefán afa sinn og hóf þá búskap
á Steinsstöðum. En rak búskap
sinn með nokkuð öðrum hætti en
þá tiðkaðist   i Eyjafirði.
Stefán var gefinn fyrir bók-
lestur og lagði sig einkum eftir
ættfræði og alþýðuvisindum.
Hann var og meira hneigður til
rólegra Ihugana en verklegra
stórræða. Hann var þar að auki
þann veg skapi farinn, að hann
hafði ótrU á að slita sér út til
þeirra verka i dag, sem unnt
var að smeygja fram af sér til
morguns. Morgundagurinn var
tlmi stórræðnanna, dagurinn i
dag dýrmæt stund heimspeki-
legrar hvíldar.
Hann hafði þo sett sér það
takmark að byrja nýtt lif, þegar
hann stæði á fimmtugasta ald-
ursári. Þá átti að hefja fram-
kvæmdir i stórum stil: byggja
hUs, slétta tún, hlaða garða,
fjölga gripum, kaupa allan and-
skotann, slá þvl aldrei á frest til
morguns, sem hægt væri að
gera i dag, verða nýr og betri
maöur. En Stefán hafði náð
tveimur um fimmtugt, þegar
hér var komið sögu, án þess að
verulegar breytingar sæjust á
ytri lifnaðarháttum hans.
Þessi skapgerðareinkenni
leiddu aftur af sér ýmiss konar
nýbreytni i búnaðarháttum. Það
var til dæmis engin nýlunda á
Steinsstöðum I búskapartið
Stefáns Arnasonar, að ekki væri
fariö aö hreyta úr mykjuhlöss-
um á vellinum, fyrr en aðrir
bændur voru að byrja túnaslátt
inn, og að túnaslætti væri þar
ekki lokið fyrr en um göngur á
haustin. Þá var hafinn heyskap-
ur á útengjum, og stóð hann
fram á veturnætur. A slikum
sumrum henti þaö stundum, að
Stefán ætti meira eða minna af
heyjum Uti, þegar snjóa lagði að
á haustin, og urðu þau til litillar
lfknsemdar búpeningi hans i
vetrarharðindum.
Ofan á þessa ófyrirleitnu um-
turnun á arfgengum venjum
sveitalifsins bættust aörar
uppátektir Sefáns, sem þóttu
jafnvel ennþá meiri vánviröa
afspurnar en búnaðarhættir
hans. Það voru déskotans bóka-
kaupin. Hann hafði erft stórt og
vandað bókasafn eftir Stefán
afa sinn. En hann lét sér það
ekki nægja, heldur hafði hann
fundið upp á að bæta við það alls
konar skruddum samtiðar sinn-
ar. Þau tiðindi voru alltaf að
berast út um sveitina og nálæg
héruð, að nú hefði Stefán rétt
einu sinni keypt svo og svo mik-
ið af nýjum bókum. Eitt sinn
varð það hljóðbært alla leið
vestur i Skagafjörð að nú hefði
Stefán á Steinsstöðum keypt
nýjar bækur fyrir hvorki meira
né minna en 100 krónur, og það
þótti meira virðingarleysi fyrir
tign peninganna en elztu menn
þar um slóðir þættust geta fund-
iö dæmi til.
Stefán þótti vel að sér um
fleiri hluti en ættfræði og
alþýðuvisindi. Hann var gagn-
fræðingur úr Möðruvallaskóla.
Hann var hagorður. Hann hafði
Iengi verið fjallskilastjóri, og
hann kuni utanbókar hvert ein-
asta fjármark Eyjarfjarðar- og
Skagafjarðarsýslu. Þó gerði al-
mannarómur ekki mikið úr þvi,
að hann væri fjárglöggur mað-
ur, og þvi um siður að hann
fyndi mikla uppbyggingu i sálu
félagi við sauðkindur. En
eyrnamörkin hafði hann lært
utanbókar Ur markaskránum af
ómengaðri virðingu fyrir
embætti sfnu. Hann hafði lika
töluvert álit á sér sem færðara.
Einhverntíma á hinum siðari
búskaparárum Stefáns átti
heima á næsta bæ við Steins-
staði piltungsgarmur, sem ekk-
ert nennti að læra Hann var
þegar orðinn tiu ára og hafði þá
ekki lært að þekkja bókstafina.
Foreldrar stráksins höfðu sára
raun af þessu náttúruleysi sonar
slns til bóklegra mennta og tóku
nú það ráð að koma honum i læri
til Stefáns á Steinsstöðum.
Stefán átti fósturson dável
greindan, er þá var ellefu vetra.
Fól hann honum að íannast
uppfræðslu strðksins, en sjálfur
kvaðst hann ætla að hafa
umsjón með kennslunni, vera
eíns konar yfirkennari eða
skólastjóri.
Svo hófst kennslan. Stefán
troðfyllti pipu sina og kveikti I,
hallaði sér því næst á bakið upp i
rUm og féll i heimspekilegan
dvala En fóstursonurinn tekur
fram jargansmikið reiknings-
spjald og fyllir það með eintóm-
um núllum, réttir það siðan að
lærisveininum og skipar honum
með harðri hendi að reikna það,
sem á spjaldinu standi. Að því
búnu seilist hann eftir þykkri
leðuról og stillir sér upp með
hana reidda á loft yfir hausa-
mótunum á lærisveininum. En
stráksa mun ekki hafa gengið
neitt tiltakanlega vel að reikna
dæmið, með þvi lika að þekking
hans á núllum mun ekki hafa
farið langt fram úr kunnáttu
hans á bókstafina, enda lét
kennarinn ólina ganga holt og
bolt á skrokknum á honum, þar
sem hann sveittist við dauð-
skefldur að ráða fram úr þess-
um annarlegu flgurum á spjald-
inu. Þannig fór fram fyrsta
kennslustundin i skóla Stefáns
Arnasonar á Steinsstöðum.
Stefán giftist aldrei, og ekki
vissu kunnugir menn dæmi til,
að hann hefði nokkurn tima
verið við kvenmann kenndur til
ásta. Hann bjó alltaf meö
ráðskonum, og munu þær hafa
gefizt nokkuð misjafnlega, einp
og titt er um sllk kvendi.
Veturinn 1910 stökk ráðskonan
burt af bænum með vinnumann-
inum. Var þá ekki annað fólk
eftir á heímilinu en Stefán og
fóstursonurinnn, þá þrettán ára.
Einhvern tima siðar þessa
sama vetrar ber það til á Steins-
stöðum, að Stefán leggur upp i
skemmtitúr inn á Akureyri.
Felur hann fóstursyninum að
sjá um heimilið, meðan hann sé
burtu, en gömul kona á næsta
bæ lofaði að hreyta fyrir hann
kýrnar. Sagt var, að þá væri
ekki annað matar til á Steins-
stöðum en nokkrir hryggjarliðir
af sjálfdauðri rollu og mjólkur-
lusin úr kýrskjátunum.
Stefáni   mun   hafa   dvalizt
lengur á Akureyri en til var
ætlazt, þvi að svo var sagt, að
hann héldi sig þar i fullar þrjár
vikur, oftast i glaðara lagi.
Þegar hann kom heim aftur, var
fóstursonurinn hiaupinn burt af
bænum, og kom hann aldrei að
Steinsstöðum eftir það.
Vorið 1911 hætti Stefán að búa
og fluttist burt af Steinsstöðum.
En lengi eftir það, allt fram á
áttærðisaldur, hafði hann
miklar ráðagerðir um
framtiðina. Aftur og aftur hafði
hann ásett sér að ganga þá og þá
i endurnýjung lifdaganna, heit-
strengdi að gera svo og svo
mikið, vildi ólmur festa kaup á
gömlum eyðibýlum og byrja þar
nýjan búskap og nýtt og
athafnamikið Hf. Og þegar hann
var spurður, hvernig hann gæti
hugsað til að fara að setjast að á
þessum hUsalausu eyðikotum,
var hann vanur að svara: Ég
byggi. Ég byggi steinhús.
Sumarið 1912 var þessi frum-
legi bUhöldur setztur að meðal
sildarkarla niðri i Krossanesi.
Þar höfðu örlögin fengið
honumþað hlutverk að sauma
fyrir gúanópoka I sildarverk-
smiöju Holdös. Hann átti engan
að. En um helgar kom hann
venjulega inn á Akureyri -til
þess að taka þátt í gleðskap
okkar og hlýða á kappræður
okkar um sénf mannkynsins.
Hann virtist einkum hallast að
Stefáni frá Hvitadal. Og sú saga
gekk um Hótel Oddeyri, aö milli
þeirra hafi spunnizt ósýnilegur
þráður úr einhvers konar fjár-
hagslegri samúð, sem muni
hafa hrokkið sundur nokkuð
voveiflega, þegar á haust-
dagana leið.
Hins vegar sýndist hugur
Stefáns gamla til Páls Borg-
fjörðs bera talsvert annan blæ,
að minnsta kosti lengi fram eftir
haustinu.
Það var eitt sinn sem oftar, að
við höfðum slegið upp einu af
stóru gildunum i innri veitinga-
salnum á Hótel Oddeyri. Og
það var allmikið um gleðskap i
salnum. Stefán            Hvitadal
var staðinn upp úr sæti slnu og
var að flytja andrika ræðu fyrir
minni upprennandi skálds i
hópnum, fyrstu og slðustu
heiðurstöluna, sem þessum
frumlega snillingi hlotnaðist á
langri ævi. Stefán frá Steins-
stöðum sat gegnt Páli Borgfjörð
við veitingaboröið, sem raðað
haföi verið á sinu af hverju.
Allt I einu tekur Stefán að
barna ræðu nafna síns með þvi
að kalla til Páls og inna hann
eftir I íull-hranalegum tón,
hvort hann sé launsonur
Kristjáns Þorgrlmssonar kaup-
manns i Reykjavík. Páll hafði
ekki við að hlusta á ræðu ráð-
gjafa slns og varð heldur seinn
til svara. En viti mennjStefán
gamli þýtur sem eldmg liþp Ur
stólnum og slæmir króknum á
göngustaf slnum um hálsinn á
Páli og hnykkir honum fram
yfir borðið og hrópar: Svaraðu,
djöfull! Ertu launsonur
Kristjáns Þorgrimssonar,
helvítis hundurinn þinn?
Svo liðu mörg, mörg ár. Og
það voru þung og þreytandi ár.
Og eftir einn dimman og fjör-
efnasnauðan vetur kom fagurt
vor með blátt heiði yfir fjöllum
og dölum og sætan fuglasöng i
lyngi og mó. Það var ekki
Islenzkt vor.
t tilefni af andláti Þórbergs Þórðarsonar,
birtir Tíminn nokkur sýnishorn úr verkum
hans.
Það var ekki létt verk að velja úr ritum þessa
snillings, og sannaðist enn hið fornkveðna, að
sá á kvölina, sem á völina. Hér var það ráð
tekið að sýna nokkur dæmi þess, hvernig Þór-
bergur skrifaði um samferðamenn sina. Var
hvort tveggja, að hann hefur lýst samtið sinni,
— mönnum og fyrirbærum — af meiri iþrótt en
við höfum áður átt að venjast, og svo hitt, að
sjálfur var hann svo eftirminnilegur
einstaklingur, svo lifandi persóna, í sönnustu
merkingu þeirra orða, að hann mun verða ærið
torgleymdur þeim, sem fengu að heyra hann
og sjá.
Um leið og Timinn vill fyrir sitt leyti heiðra
minningu Þórbergs Þórðarsonar, vottar blaðið
öllum aðstandendum hans samúð.
mHHVMBVSmmMBIBMMI
¦^¦¦^¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦HHIMBHB
GISTASTRONDUAA
Þá er það einn sólbjartan dag,
að inn öxnadalinn rlður grá-
hræður öldungur um sjötugt.
Hann er með vagnhest I taumi,
og á vagninum skröltir hrúgald
af fornfálegum innanstokks-
munum, snjáðum af margra
ára sambúð við lifandi verur,
sem höfðu haft hugann bundinn
við hærri viðfangsefni. Á eftir
vagninum rlður gömul kona,
sem sýnist hafa velkzt ennþá
lengur i veröldinni en öldungur-
inn. Þau láta hestana feta
greiðan inn vegirin, únz þau
nema staðar I uppgrónum hlað-
varpa hjá húsalausu eyðibýli
innarlega i dalnum.
Það heitir Gloppa.
Þar stiga þau af baki, tina
farangurinn af vagninum og
sleppa hestunum út I hagann.
Svo bera þau búslóðina inn I
gamlan hesthúskofa, sem
hangir þar uppi á mosavöxnum
túnbletti, raða húsgögnunum
meðfram stöllum og veggjum
kofans og byrja að búa.
Þessi hári öldungur var
Stefán vinur minn frá Steins-
stöðum, og gamla konan var
ekkja á áttræðisaldri, sem eitt
sinn hafði elskað sártsyrgðan
ektamaka,   en   þótti   nú   ekki
lengur   vænt   úm   neitt   nema
hugsunina um dalinn.
Loks var þá hinn heittþráði
dagur sinnaskiptanna risinn
upp úr rökkva langrar ævi. Nú
var allt að verða nýtt. Hesthús-
kofinn var aðeins bráðabirgða-
skýli.
Svo var byrjað að byggja. Þaft
var hlaðin tótt. Og yfir tóttina
var reist grind. Það var bað-
stofugrind. Og þessi baðstofa
átti að vera með nýju lagí.    .
Svo varð dálitil andakt.
Og ljós og skuggar Umans
héldu áfram að liða yfir dalinn.
Það liðu tvö ár. Þá kom vor með
gróðurlausum þurraþræsingum
og hélugráu hrfmfalli um nætur.
Þaö var islenzkt vor.
Þá var það einn hryssings-
legan eftirmidag, að gömlu
hjúin sjást siðla áliit niður
dalinn með vagnhest i eftir-
dragi, og á vagninum er hröngl
af slitnuminnanstokksmunum.
En heiman frá Gloppu mænir
eftir þeim sprekuð húsgrind,
sem eitt sinn átti að verða
uppistaða i baðstofu með nýju
lagi.
Úr tslenzkum aðili,
þriðjuprentun,
Reykjavikl971.
HAUSTIÐ 1912 flæktist ég á
Hólum til Norðurfjarðar á
Ströndum. Þar laumaðist ég i
land með aleigu mina innan I
snjáðri regnkápu, en það voru
gamlir verkamannaskór og
tannbursti. Ég sagðist ætla að
finna systur mina, sem byggi
þar i einu kotinu. Þaðan fór ég
fótgangandi til Reykjavikur.
Það var hálfsmánaðarferð. Hól-
ar ætluðu að visu inn i Hrúta-
fjörð. En af skiljanlegum ástæð-
um gat ég ekki komist með þeim
þangað.
Ég lagði á stað úr Norðurfirði
síðla sama dags. Ég hafði geysi-
barðastóran hatt Ijósgráan á
höfði. Þá þóttist ég vera skáld-
legri en annað fólk. Leið min lá
út með Norðurfirði sunnanverð-
um. Hólar lágu þar skamt frá
landi. Á meðan ég þokaðist úr
augsýn, hélt ég hattinum
samanbrotnum í þeirri hendi,
sem frá skipinu sneri.
Laust fyrir sólarlag kom ég að
Árnesi i Trékyllisvik. Þar er
sumarfagurt. Bleikum sól-
setursblæ sló á velli og voga.
Milli Trékyllisvikur og
Reykjarfjarðar er allhá heiði.
Um hana liggur leið i Reykjar-
fjörð.
I Arnesi fékk hvitan lérefts-
skjatta til þess að bera i skóna
og tannburstann. Skjattann bar
ég I sauðbandi og kallaði þetta
tösku. Birkistaf hafði ég i hendi.
Ég lagði upp úr Trékyllisvik
um sólarlag. Fyrst gekk ég upp
grösugar brekkur. Efra tóku við
holt og draugaleg giljadrög. Þá
var dagsett. Reykjarfjörður
blasti við fram undan lygn og
fagur. Yfir norðurhafinu sveim-
aði máninn fullur. Sama
flónskuglottið skein úr svip
hans. Er hann nú að gera gys að
ráðleysi minu, svinið það tarna?
Þér ferst það, skepnan, útlifuð
blóðsuga, sem skreytir þig með
lánuðum fjöðrum. Ég sneri mér
frá  honum  með   fyrirlitningu.
Ég sezt á stein við veginn og
stari hugfanginn upp i stjörnu-
bjartan suðurhimininn. En hve
hann er blár og tær og fagur! Og
hve blítt og ástúðlega stjörnurn-
ar stara niður til min! Ég kinka
til þeirra kolli. Ég tala við þær
eins og elskhugi við unnustur
sinar, drep til þeirra tittlinga og
hlæ. Þær depla til min grátandi
augum og brosa i gegnum tárin.
Lengi sat ég i sælli leiðslu.
„Fjarlægðin gerir ástina að
yndislegu æfintýri", sagði ég
við sjálfan mig, hneigði mig fyr-
ir ótal grátandi augum og stalst
til að gjóta hornauga niður i
bygðina. Siðan stóð ég upp og
labbaði niðurlútur ofan heiðina.
Stundu eftir dagsetur kom ég i
Reykjarfjörð og beiddist gist-
ingar. Ég hafði hlaupið lengi i
dauðspreng undan fjörulalla,
sem elti mig inn með girðinum.
I þetta sinn átti ég sem oftar fót-
um minum fjör að launa. Þá bjó
I Reykjarfirði Karólina Fabina,
dóttir Jakobs gamla Thoraren-
sens. Hún var gift Friðriki Soe-
beck. Bjuggu þau allan sinn bú-
skap i Reykjarfirði og þóttu
merkishjón.
Mér var visað til herbergis
undir baðstofulofti. Eftir litla
stund kemur inn kona stórvaxin
og gustmikil. Hún hafði stór
spangagleraugu og horfði á mig
fyrirlitlegum     rannsóknaraug-
um niður undan gleraugunum.
Skyldi hana gruna, að ég hélt á
hattinum i hendinni, meðan ég
fór fram hjá Hólum? Ég sat
þarna heiðarlegur og bljúgur
niður i tær eins og sjálfur hinn
heilagi Franz frá Assisi. Þá
spyr húsfreyja:
,,Hver er maðurinn?"
,,Ég heiti Þórbergur Þórðar-
son."
,,Og hvaðan kemur hann?"
,,Ég kem úr Norðurfirði i dag."
,,Og hvernig kom  hann þang-
að?"
,,Ég kom þangað á Hólum." Æ!
Hvi sagði ég nú á Hólum? Hvi
sagðist ég ekki heldur hafa
komið norðan úr Þaraláturs-
firði, verið að rannsaka þar
skeljalög i malarkömbum i
sumar. Það fór stingur i gegn-
um mig.
,,Og hvert er hann að fara?"
„Ég er á leit til Reykjavikur."
,,Og þvi fer maðurinn þessa
íeið? Þvi fer hann ekki heldur
með Hólum til Hrútafjarðar?"
Ég hafði svar á reiðum hönd-
um og segi með einbeitni: „Mér
þykir skemtilegra að ganga og
skoða landslagið. Ég hef aldrei
komið hér áður."
,,Já. Þeir eru sumir teknir
upp á þessu i seinni tið."
Siðan var mér borinn beini á
fimtán krystalsdiskum þri-
hyrndum. Ég lauk úr þeim öll-
um. A vökunni sagði ég drauga-
sögur til þess að beina athygl-
inni frá Hólum.
Um morguninn fylgdi hús-
freyja mér út fyrir túngarð. Þar
kvaddi éghana með virktum og
spurði,   hvað   næturgreiðinn
kostaðil Það er venja min, þeg-
ar ég hef litið til að borga með.
„Ekki neitt", svaraði hús-
freyja móðurlega. „Ég er ekki
vön að selja næturgreiða og ætla
ekki að byrja á þvi á yður. En
þar sem þér kom.ið, megið þér
geta þess, ef þér viljið, að þér
hafið gist hjá Karólinu Soebeck,
borinni Thorarensen." Ég
þakka fyrir mig og lagði á Tré-
kyllisheiði með 12 krónur og 11
aura. Ég kom á nitján bæi, það
sem eftir var leiðarinnar suður.
A hverjum bæ gat ég þess hátið-
lega, að ég hefði gist hjá Karó-
linu Soebeck, borinni Thoraren-
sen. Og i hitt ið fyrra orti ég
smákvæði i frekara þakklætis-
skyni fyrir næturgreiðann. Það
heitir „Gömul minning" og er
svona:
1 Trékyllisvik eru túnin
og taðan iðjagræn,
og særinn i sifellu þylur
sömu morgunbæn.
Og uppi yfir blessuðum bæn-
um
er blikandi heiðartraf.
Þar tölti ég um tunglskins-
nóttu
með tösku og birkistaf.
En handan  við  heiðarásinn,
á hæðum við mýrarfen,
býr hún Bina  min Soebeck,
borin Thorarensen.
Þetta þætti gott kvæði, ef það
hefði aldur Jónasar Hallgrims-
sonar.
Úr Bréfi til Láru, 5. útgáfu,
Reykjavik 1950.
Tveir vitringar
EITT KVÖLD seint á hausti
1911 kemur Bjarni Magnússon
sambýlismaður minn að máli við
mig og segir:
Ég á hér frænda I bænum, sem
langar mikið til aö tala við þig.
Hvað heitir hann? spyr ég.
Vilmundur Jónsson, svarar
hann. Hann á heima hérna rétt
hjá, I húsinu númer 9 A I Berg-
staðastræti, uppi á efsta lofti I
norðurendanum. Þú ættir að
ganga heim til hans.
Það getur vel verið, svara ég.
Hvað gerir hann?
Hann les læknisfræði.
Er langt slðan hann byrjaði á
þvi?
Nei, þetta er fyrsti veturinn
hans. Hann tók stúdentspróf i vor.
Er hann gáfaður?
Já. Hann er afar vel gáfaður.
Hefur hann gott vit á skáld-
skap?
Það held ég hann hafi.
Er hann meö eöa móti Milli-
landaf rumvarpinu ?
Hann er á móti þvl. Hann er
mikill sjálfstæðismaður.
Þá er ekkert gaman að tala við
hann. Hvern andskotann vill hann
gera viö mig?
Hann langar að tala við þig.
Hann hefur náttúrlega sagt
honum, að ég sé gáfaöur.
Heldurðu að^g hafi nokkuð gam-
an af þvi?
Ég er viss um að þú hefur gam-
an að tala við hann. Hann er
Hornfirðingur.   Faðir   hans   er
föðurbróðir minn og móðir hans
er ættuð úr Hornafirði.
Hvar eiga þau heima?
Austur á Seyðisfirði.
Og er Vilmundur fæddur þar?
Nei, hann er fæddur I
Hornafirði. Og hann segir að það
sé enginn guö til.
Þaö hlýtur að vera eitthvað
bogiö við þann Hornfirðing, sem
segir að enginn guð sé til. Hann er
þó ekki ofviti?
Nei, það er Vilmundur ekki.
Þú skalt ekki halda, að það sé
nein skömm að vera ofviti.
Allir sem vita, aö enginn guð er
til, hafa of mikið vit fyrir heim-
inn.
Kvöldið eftir paufaðist ég upp á
efsta loft á Bergstaðastræti 9 A.
Þaö voru tveir stigar, 29 tröppur.
En hvað er gaman að btia svona
hátt I husi. Svo danglaði hægri
höndin mattlaus á hurft I
norðurendanum.
Kom inn! segir stutt og þurrleg
rödd.
Ég þokaði hurðinni frá
dyrastafnum. Fyrst sást svolltil
rifa, svo stærri rifa, loks blasti við
mér all-stór stofa með stórum
glugga. Það hlýtur að vera
skemmtilegt að búa i herbergi
með stórum glugga. Við borö
undir glugganum situr ungur
maður. Hann er að hætta að lesa.
A borðinu logar bliissbrennari.
Hann er bjartur, og I skininu frá
honum liggja nokkrar þykkar
bækur á borðinu. Það er«
útlendar bækur. Mikill visdómur
hlýtur að vera I svona þykkum
bókum. Ætli þar sé ekki mikið um
hjartað? Það vildi ég ætti nokkrar
þykkar bækur frá útlöndum um
Hfsgátuna. f:g á bara eina þykka
bók, Odysseifskviðu. Hún er ekki
nærri eins þykk og þessar bækur.
Og það er aldrei neinn vlsdómur I
þykkum bókum á Islenzku. Hann
hlýtur að vera ákaflega lærður
maður.' Það er bezt ég tali
varlega. Ætli hann sjái ekki sjúk-
dóminn? Kannski hefur hann
heyrt ég gangi meö ólæknandi
sjiikdóm og hefur gert boð eftir
mér til að lækna mig, af þvl að við
erum báðir Skaftfellingar. Hver
veit nema það sé hægra að lækna,
ef læknirinn og sjúklingurinn eru
báðir úr sömu sýslu.
Gott kvöld! segi ég. Ég heiti
Þórbergur Þofðarson. Eruð þéi
ekki Vilmundur Jónsson?
Jii. Hann stóð upp, og við tókum
i höndina hvor á öörum. Hann
horföi skarpt framan I mig. Nú
sér hann sjúkdóminn. Ég renndi
augunum skáhallt framhjá
honum, svo að hann sæi ekki sjúk-
dóminn. Það er fyrirlitlegt aö
ganga með sjúkdóm. Hann var á
aldur við mig og tæplega
meðalmaður á hæð. Hann var
dökkhærður og brúneygur, með
mikið enni og skarplegur yfirlit-
um. Og hendurnar á honum voru
eins og þær gætu smiðað lokur i
bilað hjarta. Mér sýndist hann
afar gáfulegur.
Hann Bjarni Magnússon frændi
yðar sagði, að yður langað til aö
tala við   mig.
Gerið þér svo vel.
Slðan byrjaði samtalið eins og
af sjálfu sér. Fyrst lauslegt hjal
um hversdagslifið, svo djiipar
viöræður um fólk og atburði i
Austur-Skaftafellssýslu.
Vilmundur virtist vera öllu
paulkunnugur I Hornafirði. Hann
hafði að vlsu flutzt þaðan
ársgamall. En móðir hans var
fluggáfuð kona og kunni sögu
þessarar yndislegu sveitar, sem
hiin hafði ekki treyst sér til að
heimsækja I rúm tuttugu ár, af
þvi að hún óttaðist, aö hún gæti
ekki slitið sig þaðan I annað sinn.
Menn geta farið hundrað sinnum
alfarnir úr Mosfellssveitinni. En
það fer enginn oftar en einu sinni
alfarinn úr Hornafirði.
Þegar nálgaöist miðnættið,
háttaöi Vilmundur I litlu herbergi
undir siið vestur Ur stofunni, en
mig bað hann að setjast á stól
fyrir framan rUmið sitt, og ég
sagði honum söguna af Skuplu,
fór með kveðskap eftir Þorstein
tól og lét hann heyra raddir nokk-
urra Suðursveitunga, þar til ég
var ekki lengur viss um, hvort
hann hélt áfram að hlusta. Þá
sagöi ég góða nótt og þreifaði mig
i svarta-myrkri niður 29
ósýnilegar tröppur. En ég var
samt ekkert myrkfælinn. Þetta
var svo löngu áður en reimleik-
arnir byrjuðu i Bergstaöastræti 9
A. Ég var i syngjandi skapi, og ég
Framhald á 17. siðu.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
10-11
10-11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20