Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Fréttablašiš

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Fréttablašiš

						 5. janúar 2006  FIMMTUDAGUR28
Forsætisráðherra hefur ákveðið 
að skipa nefnd til að skoða og skil-
greina ástæður þess hvers vegna 
matvöruverð hér á Íslandi er svo 
hátt sem raun ber vitni. Það er 
fagnaðarefni að forsætisráðherra 
skuli taka af skarið enda ljóst að 
ekki verður við það unað mikið 
lengur að hér á landi skuli mat-
vöruverð vera hæst allra landa í 
Evrópu. 
Til þess að Íslendingar geti 
búið við sams konar neytendaum-
hverfi og í öðrum Evrópulöndum 
þarf að gera miklar breytingar 
á núverandi fyrirkomulagi. Um 
slíkt verður að nást sátt og sam-
komulag milli allra hagsmuna-
aðila. Fyrsta skrefið í þessa átt 
hefur verið tekið og það er ástæða 
til líta björtum augum til þess að 
sú nefnd muni skila tillögum í átt 
til lausnar. Ekkert er því til fyrir-
stöðu að hér á landi geti matvöru-
verð verið það sama og hjá öðrum 
Evrópuþjóðum en til þess að svo 
verði, þurfa allir að leggjast á 
eitt. 
Íslenskur matvörumarkaður
Samkeppnisumhverfi á íslensk-
um matvörumarkaði er mjög 
frábrugðið því sem þekkist ann-
ars staðar í Evrópu. Hér á landi 
hefur ekki náðst sátt um að opna 
landamæri Íslands fyrir inn-
flutningi á nauðsynjavörum frá 
öðrum löndum. Ekki nema gegn 
því að innfluttar vörur séu skatt-
lagðar svo hátt að innflutningur-
inn verði ekki söluhæfur vegna 
þess að opinber gjöld þrýsta 
verðinu upp. 
Þetta er kjarni þeirrar umræðu 
sem nú á sér stað um leiðir til 
þess að lækka matvöruverð. 
Það er ekki hagkvæmt að flytja 
inn landbúnaðarvörur miðað 
við núverandi fyrirkomulag 
auk þess sem önnur innflutt 
matvara er óhóflega skattlögð. 
Þessi staðreynd hefur 
lengi verið ljós og kom m.a. 
fram í máli Tryggva Þórs 
Herbertssonar, forstöðumanns 
Hagfræðistofnunar HÍ, í 
fréttum Ríkisútvarpsins á 
mánudaginn en þar sagði 
Tryggvi að það væri ?alveg 
augljóst? að stór sökudólgur 
á hinu háa matvöruverði væri 
verð á landbúnaðarvörum. Það 
var einnig niðurstaða í skýrslu 
samkeppniseftirlitanna á 
Norðurlöndunum á dögunum að 
innflutningshömlur á búvörum 
væru helsta ástæða þess að hér á 
landi væri matvöruverð svo hátt 
í samanburði við önnur lönd. 
Það sjá það allir að framlegð 
í matvöru sem er að meðaltali 
17 prósent í verslunum Haga 
hf., sem reka Bónus, Hagkaup 
og 10-11, er ekki ástæða fyrir 
háu matvöruverði. Sú framlegð 
er nokkuð lægri en framlegð 
matvöruverslana í samanburð-
arlöndum okkar. Hagkvæmni í 
rekstri verslana Haga stenst því 
allan alþjóðlegan samanburð. 
Ef Hagar hefðu enga 
álagningu væri mismunurinn enn 
23 prósent en þá ætti verslunin 
eftir að greiða laun, húsaleigu og 
annan rekstrartengdan kostnað.
Álagning í framkvæmd
Þetta er hverjum manni ljóst 
þegar skoðað er hvernig toll-
ar, vörugjöld og skattar hins 
opinbera hafa áhrif á innkaups-
verð á nauðsynjavörum erlendis 
frá. Í dæminu hér að neðan má 
sjá hvernig fjórar mismunandi 
vörutegundir taka á sig tolla og 
skatta ofan á innkaupsverð. Um 
er að ræða dæmi þar sem opin-
ber gjöld leggjast ofan á hvert 
kíló af vörunni frá því hún berst 
til landsins á hafnarbakkann og 
þar til hún er afhent íslenskum 
neytendum. Í neðangreindum 
dæmum er álagning matvöru-
verslunarinnar engin, heldur 
fyrst og fremst innkaupsverð 
og síðan þau opinberu gjöld sem 
leggjast á vöruna á leið sinni til 
heimila landsins. 
Eins og gefur að skilja er erfitt 
að flytja inn ódýrar ungnautalundir 
til að bjóða á lágu verði þar sem 
ríkið tekur 388 prósenta tolla 
og skatta frá því við fáum þær 
afhentar í höfninni hér á Íslandi. 
Dæmið með nautalundirnar er 
öfugsnúið, þar sem skortur er á 
íslenskum nautalundum. Og hinar 
tölurnar tala sínu máli. Meira að 
segja appelsínusafi tekur á sig 
tæplega 67 prósenta álögur en 
framleiðsla hans hér á landi telst 
varla vera hluti af hinu íslenska 
landbúnaðarkerfi. 
Einnig má benda á það að 
fjórir til fimm eggjabændur 
og einn sveppabóndi verða til 
þess að ofurtollar eru lagðar á 
þessa vöruflokka. Það væri hægt 
að greiða þessum aðilum háar 
starfslokagreiðslur fyrir að hætta 
framleiðslunni svo að neytendur 
gætu keypt þessar vörur á eðlilegu 
verði um leið og miklir fjármunir 
myndu sparast. 
Sem dæmi úr verslunarrekstri 
okkar erlendis seljum við 12 stór 
egg út úr verslunum Iceland í 
Bretlandi á 110 krónur. Þar tekur 
verslunin 30 prósenta framlegð. 
Bónus selur 12 egg á 299 krónur 
með 12 prósenta framlegð. Þannig 
að báðar verslunarkeðjur hafa 
það sama fyrir að selja 12 egg en 
vegna þess kerfis sem við búum 
við þurfa íslenskir neytendur að 
greiða 190 krónum meira en við-
skiptavinir Iceland, eða tæplega 
þrefalt verð. 
Þetta eru hlutirnir sem skipta 
mestu máli þegar við skoðum það 
umhverfi sem matvöruverslun hér 
á landi býr við.
Samkeppnisumhverfi í Evrópu
Baugur Group hefur á 
undanförnum árum komið 
að verslunarrekstri bæði í 
Bretlandi og Danmörku. Í þeim 
löndum býr félagið við allt 
önnur skilyrði en hér á landi. 
Rekstrarumhverfið er frábrugðið 
því þar er hægt að flytja inn vörur 
án hindrana og þannig keppa 
á jafnréttisgrundvelli við aðra 
aðila. Það hefur gert fyrirtækjum 
svo sem verslunarkeðjunni 
Iceland möguleika á að keppa við 
stórfyrirtæki eins og Tesco. Hér á 
Íslandi getum við rekið verslanir 
með sambærilegum hætti og gert 
er í Bretlandi en til þess þurfum við 
frelsi svo að neytendur fái frelsi til 
að velja. Fáum við það frelsi mun 
ekki standa á Högum að skila sama 
verði og nágrannaþjóðir okkar. 
Áfengi í matvöruverslanir
Eitt af því sem getur augljóslega 
orðið til þess að hér á landi muni 
neyslutengd útgjöld heimilanna 
dragast saman, er ef frjálsræði 
í sölu á bjór og léttvíni yrði að 
veruleika. Íslenskt þjóðfélag hefur 
tekið stórkostlegum breytingum 
á mörgum sviðum undanfarin 
ár. Frjálsræði í viðskiptum og 
þjónustu hefur verið stóraukið, 
öllum til góða. Ekki hefur þó enn 
verið tekið það stóra skref að 
afnema einokun ríkisins í sölu á 
áfengi. Það eru löngu úrelt rök að 
Íslendingar gætu ekki höndlað það 
frelsi. Áfengisvandamál Breta er 
til dæmis ekki meira vandamál 
heldur en Íslendinga eftir því sem 
næst verður komist. 
Það er ekki í takt við það 
frjálsræði sem verið er að skapa 
í þjóðfélaginu að ríkið sitji eitt að 
því að selja léttvín og bjór. Með 
því að afnema einokun ríkisins 
mætti ætla að það sparaðist einn 
milljarður íslenskra króna á ári 
hverju við rekstur ÁTVR. Þá mætti 
ætla að ríkið gæti selt eignir sem 
tengist núverandi rekstri ÁTVR 
fyrir um þrjá milljarða íslenska 
króna. Að auki færist velta inn í 
matvöruverslanir sem leiðir af 
sér betri nýtingu á fjárfestingum í 
verslun og hlutfall fasts kostnaðar 
mundi lækka sem eykur tækifæri 
á lækka álagningu heilt yfir. 
Í Bretlandi og Danmörku er 
okkur treyst til þess að selja 
neytendum léttvín og bjór hvers 
vegna ætti það ekki að ganga upp 
hér á landi? Með þessu mundi 
úrval af léttvíni og bjór stór 
aukast. Þannig fær neytandinn 
að velja vörur út frá verði og 
gæðum en þarf ekki að búa við 
það fyrirkomulag að kaupa á 
uppsettu verði ríkisins og sætta 
sig við ríkisúrval með tilheyrandi 
kostnaði fyrir samfélagið. 
Breytingar í rétta átt
Íslenskur matvörumarkaður er 
á tímamótum. Við sjáum fram á 
bjartari tíma með auknu frelsi 
ef sátt næst um að bregðast við 
vandanum eins og hann blasir við. 
Neytendur munu bera mestan hag 
af því þegar sú niðurstaða verður 
ljós. Ekki verður annað séð en að 
Ísland muni ná að verða jafnfætis 
öðrum Evrópuþjóðum ef og þegar 
við afnemum opinberar álögur 
og aukum frelsi á Íslandi handa 
neytendum. Það er ljóst að hér á 
Íslandi verður hægt að selja vörur 
á sambærilegu verði og Tesco gerir 
í Bretlandi ef stjórnvöld skapa 
matvöruverslunum heilbrigðan og 
eðlilegan samkeppnisgrundvöll, 
það er frjálsan markað sem leiðir 
til lægra matvöruverðs. 
Kjarni málsins er samt sá 
að því ber mjög að fagna að 
forsætisráðherra hafi ákveðið 
að skipa nefnd til að koma með 
tillögur svo hægt verði að lækka 
álögur á matvöru. Það er eitt 
stærsta skref sem stjórnvöld hafa 
sýnt til að bæta hag neytenda.
Höfundur er forstjóri Baugs 
Group hf. og stofnandi Bónuss. 
Tesco og frelsi á íslenskum matvörumarkaði
UMRÆÐAN
MATVÆLAMARK-
AÐUR Á ÍSLANDI
JÓN ÁSGEIR  
JÓHANNESSON
Samkeppnisumhverfi á íslensk-
um matvörumarkaði er mjög 
frábrugðið því sem þekkist 
annars staðar í Evrópu. Hér á 
landi hefur ekki náðst sátt um 
að opna landamæri Íslands 
fyrir innflutningi á nauðsynja-
vörum frá öðrum löndum. 
Eitt af því sem getur augljós-
lega orðið til þess að hér á 
landi muni neyslutengd útgjöld 
heimilanna dragast saman, 
er ef frjálsræði í sölu á bjór og 
léttvíni yrði að veruleika.
Á árinu 2006 greiða foreldrar 1 til 4 
ára barna í Kópavogi greiða 75 þús-
und krónum meira á ári fyrir leik-
skóladvöl barna sinna en foreldrar 
í Reykjavík. Ef barnið er 5 ára er 
munurinn orðinn 146 þúsund krón-
ur á ári. Þetta eru verulegar upp-
hæðir og ekki má heldur gleyma 
því að til þessa að hafa þennan pen-
ing í vasanum þarf að vinna sér inn 
mun hærri upphæð þar sem hluti af 
vinnutekjum fer í skattinn. 
Í fyrra voru leikskólagjöld hæst 
í Kópavogi ef borin voru saman 
sveitarfélögin á höfuðborgarsvæð-
inu. Bæjaryfirvöld ákváðu nú í 
lok ársins að þau verði óbreytt 
árið 2006. Samt sem áður er þessi 
mikli munur á milli Reykjavíkur 
og Kópavogs. Ástæðan er sú að 
borgaryfirvöld í Reykjavík er að 
hrinda í framkvæmd áætlun um 
gjaldfrjálsan leikskóla. Síðastliðin 
ár fengu 5 ára börn 3 stundir gjald-
frjálsar og frá og með áramótum 
fá öll önnur börn 2 stundir fríar 
til viðbótar. Með þessu er verið að 
vinna að því að fyrsta skólastigið, 
leikskólinn, verði foreldum gjald-
frjáls eins og önnur skólastig. 
Það eru 8 ár síðan jafnaðarmenn 
í Kópavogi sett fyrst hugmyndina 
um gjaldfrjálsan leikskóla, fyrstir 
allra hér á landi. Á hverju ári hafa 
þeir lagt fram tillögu þessa efnis 
í bæjarstjórn Kópavogs en mætt 
andstöðu fulltrúa Sjálfstæðisflokks 
og Framsóknarflokks. Nú síðast 
í desember felldu Sjálfstæðis- og 
Framsóknarmenn í bæjarstjórn til-
lögu Samfylkingarinnar um tvær 
gjaldfrjálsar stundir fyrir öll börn 
í leikskólum Kópavogs. Brýnasta 
framkvæmdin sem bæjaryfirvöld í 
Kópavogi standa frammi fyrir nú, 
er að koma leikskólamálunum í lag, 
þ.e. að tryggja örugga vist fyrir öll 
börn og að leikskólagjöld verði ekki 
hærri en í höfuðborginni. Samfylk-
ingin í bæjarstjórn hefur í allt haust 
tekið málið upp, lagt fram tillögur 
og gert það sem henni er mögulegt 
til að þoka málum áfram. Allar til-
lögur hefur meirihlutinn fellt en 
ekki lagt neitt til í staðinn. 
Nú líður að lokum þessa kjör-
tímabils og það verður að segjast 
eins og er að meirihlutaflokkarnir 
tveir hafa hvorki getu né vilja til að 
ganga af röggsemi í þessi mál og 
leysa með viðunandi hætti. Þrátt 
fyrir að foreldrar hafa allt síðasta 
ár greitt hæstu gjöldin, þrátt fyrir 
að foreldrar í Kópavogi greiði á 
þessu ári miklu hærri gjöld en for-
eldrar í Reykjavík og þrátt fyrir 
góða fjárhagslega stöðu bæjarins 
standa foreldrar frammi fyrir því 
að þurfa að taka sér frí frá vinnu 
vegna þess að leikskólinn getur 
ekki sinnt þeirri þjónustu sem 
honum er ætlað og fólk treystir á. 
Er ekki kominn tími til að skipta 
um stjórnendur í Kópavogi?
Höfundur er bæjarfulltrúi Sam-
fylkingarinnar í Kópavogi. 
Samfylkingin vill koma lagi á leikskólamálin
UMRÆÐAN
LEIKSKÓLAR Í 
KÓPAVOGI
HAFSTEINN  
KARLSSON
INNKAUPSVERÐ OG HLUTDEILD RÍKISINS
Vörutegund Ungnautalundir Egg Brauðostur Appelsínusafi
Innkaupsverð 490 kr. 150 kr. 350 kr. 60 kr.
Vörugjald 0 kr. 0 kr. 0 kr. 8 kr.
Magntollur 1.462 kr. 243 kr. 430 kr. 0 kr.
Almennur tollur 147 kr. 45 kr. 105 kr. 12 kr.
Virðisaukaskattur 294 kr. 61 kr. 124 kr. 20 kr.
Samt. á innkaupsverð 1.903 kr. 349 kr. 659 kr. 40 kr.
Álögur ríkisins 388% 233% 188% 67%
Það eru 8 ár síðan jafnaðar-
menn í Kópavogi sett fyrst 
hugmyndina um gjaldfrjálsan 
leikskóla, fyrstir allra hér á 
landi. Á hverju ári hafa þeir 
lagt fram tillögu þessa efnis í 
bæjarstjórn Kópavogs en mætt 
andstöðu fulltrúa Sjálfstæðis-
flokks og Framsóknarflokks.
Innkaupsverð og hlutdeild ríkisins 
við inn?utning á ungnautalundum
Innkaupsverð og hlutdeild ríkisins 
við inn?utning á brauðosti
Innkaupsverð og hlutdeild ríkisins 
við inn?utning á eggjum
Innkaupsverð og hlutdeild ríkisins 
við inn?utning á appelsínusafa
Innkaups-
verð 490 kr.
Innkaups-
verð 350 kr.
Innkaups-
verð 150 kr.
Innkaups-
verð 60 kr.
Tollar og 
skattar  
1.903 kr.
Tollar og 
skattar  
659 kr.
Tollar og 
skattar  
349 kr.
Tollar og 
skattar  
40 kr.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72