Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Ķsafold

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Ķsafold

						n
ISAFOLD
Betra er seint en aldrei.
------                       Frh.
Satt er það, sem eg sagði, að til sveita
hafi »móðirin«   verið    aðalhdrnakennarinn.
—  »The general Schoolmieíress of the lancU
—  og þess vegna ætti hún að vera hetnr
biiin undir það starf, en hún hefði vanalega
verið. Vorn það ekki vanalega mœðnrnar,
sem kendn hörnnm til sveita að stafa, lesa
og kverið? Allir íslendingar, sem komnir
ern á sextngs aldnr, vita, að í þá daga vorn
ekki barnaskólar npp til sveita og þarf
ekki að fara svo langt til baka. En hitt
sagði eg ekki að >þegar stúlknr værn
orðnar konnr og mæðnr, ættn þær að veita
æsknlýðnnm alla hans mentun* — þvi það
hefði verið bein mótsögn við það, sem eg
var búin að segja um mentnn karlmanna-
lýðsins.
Þá er höf. þessum heldnr skemt, er hann
kemnr að »sanmaskapnnm< sem hann segir,
að hafi verið »fyrsta og helzta kenslugrein-
in i skólannm* (hér í Vinaminni). »Ekk-
sé það af þvi að landið sé svo nærri heimi
skautinn, að >nemendur i skólanum< hafi
þarfnast meiri fatnaðar (þetta er nú eitthvað
>grantarkent<), heldnr en >skraddararnir
geti búið til< (svo nn eiga skraddarar að
hafa átt að búa til fötin á nemendur i
kvennaskólanum), heldur af því (hefi ég
sagt) að þar eru engir akraddarar til, hef
ir aldrei sést skraddari þar i manna minn
nm utan >höfnðstaÖarin8 Reykjavíkc.
>Kvenfólkið verði því að sanma bæði
nppá sig og karlmennina — mér vitanlega
höfðu karlmenn aldrei sanmað uppá kven-
fólk — hér á landi — aldrei verið skradd-
arar npp til sveita, heldur hafi kvennfólkið
sniðið og saumað öll karlmannaföt — ekkí
að tala um sin eigin. — Ekki voru hér i
Reykjavík ( minn ungdæmi nema tveir
skraddarar, Hansen og Grnntvig — og ekki
samtiða nema nokknr ár. Sjaldan gaumuðn
þeir fyrir Islendinga, heldur mestmegnis
fyrir kanpmenn og aðra útlendinga; venju-
lega var þeim ekki ofþyngt með vinnu. —
Hér voru ágætar saumafconur, er saumnðu
karlmannaföt, t. d. madama Helgason og
Guðný dóttir hennar, sem báðar v«ru mestn
snillingar. Til þeirra voru margar stúlkur
nr sveitunum sendar til kenslu. Það var
belsta — og álitin góð mentun fyrir presta
og bændadætnr, að senda þær þangað.
Það er hér einn maður i bænum á mínum
aldri, Geir kaupmaðnr Zoéga, sem getur
borið mér vitni í þessu, því hann var bor-
inn og barnfæddur í næsta húsi við þær
mæðgnr og þar barnkunnugur,  eins og eg.
—  Fleiri ágætar saumakonnr vorn hér i
bænum, sem lika tóku sveitastúlkur til kenslu
og er mér óhætt að segja, að allar þessar
saumakounr áttu mikln annríkara en >skradd-
arinn«. Þær þóttu sauma betur, ódýrar og
vera sparsamari með efnið.
Næsta >gamansaga« þessa >so-sem« þjóð-
vinar er, að >skólinn hafi staðið á lóðar-
bletti sem sé berarjóður (mjög skáldlegt)
fuarinnar   sjálfrar«. — — (tvö  þankastrik
—  en sú viðhöfn!) Eg er nú ekki alveg
>á þvi hreina< — eins og dansknrinn kemst
að orði i sinu mali, hvort þetta á að vera
húsinu eða >frúnni sjálfri< til heiðurs —
eða þess gagnstæða? En ratast hefir hon-
nm satt á munn — þarna — bver skyldi
trúa? >Vinaminni< stendur einmitt á sama
bletti og Brekkubær stóð þar sem eg var
fædd og nppalin. Foreldrar mínir höfðu
keypt lóð þessa og gamlan bæ, sem þau
rifa og bygðu upp, og skammaðist eg mín
ekki fyrir að segja eins og var, að þar
hefði okkar >old cottage< gtaðið.
Foreldrar mínir höfðu skilvislega borgað
fyrir bæ þenna og lóð, og var það því eign
þeirra. Rvort spjátrangur þessi,'er skrifar,
hefir verið jafn ráðvandnr i viðskiftum við
sina skiftavini veit eg ekki — hann um það.
Þó tekur ekki útyfir fyr en >varmenni<
þetta fer að gjöra gys að eymd fólks á ís-
landi, eftir öskufallið 1875 og svo hafÍBÍnn
1882! — >að fólkhafi ekki þolað við fyr-
ir knlda í júlimanuði< — það voru sem sé
(segir hann) árin, sem ekkert sumar hafi ver-
ið og aldrei hafi séð sól — veturnir hafi
verið 3 — 1882-83 og þá hafi það verið
sem konurnar hafi fargað menjagripum ætt-
arinnar, er varðveittir hefðu verið öldum
saman< o.s.frv. Hann segir að eg hafi með-
ferðis >safn af fornum armbaugum< — þar
skjátlaðist »vitrÍDg þessum — þvi eg hefi
ekki haft einn einasta fornan armbaug.
Mikið og margt var mér sent hallæris ár-
in héðan heimanað,   af >gömlu kvensilfri<
—  sem eg var beðin   að   selja á Englandi
—  einmitt af þvi, að neyðin knúði konnrn-
ar, sem áttu, til að selja þessa >menjagripi<-
eins og þær sjálfar kölluðu beltin sín og
annað, sem þær seldu, og sé eg enga ástæðu
til að rengja sögu þeirra. —
Eg keypti ætið sjálf það, sem eg gat, og
efnin leyfðu, af þvi mér þótti leitt, að láta
það fara út úr landinu, og ætlaði eg Forn-
gripasafninu það, sem einkennilegt var og
það ekki átti. Þegar eg ekki hafði peninga
til að senda eigandanum strax um hæl, fðr
eg með silfrið til »Sonth Kensington Mu-
seum< í London og var það oftast keypt
þar, ef þar ekki var neitt til — alveg eins.
Stundum seldi eg það >prívat< fólki — og
knnningjum okkar, sem eg vissi, að kunnu
að meta þessa fallegn, fornu smiðisgripi. —
Oft gat eg selt það fyrir talsvert meira,
en sett hafði verið upp á það, því eg áleit
verðið altof lágt, sem nefnt var. [eg þori
ekki annað en stinga þvi að >mannvin<
þessum, að eg sendi eiganda ætið óskert
það sem eg fekk fyrir munina, og sömu
regln fylgdi eg þegar eg keypti muni þeirra
sjálf, að borga hærra verð].
Sumurin, sem eg var á ferð hér heima,
um og eftir þessi bagu ár, komu mjög marg-
ir, sem bágstaddir voru með gamalt silfur
til að bjóða mér og biðja mig að kanpa og
keypti eg það, sem efni min leyfðu og oft
meira — því viljinn til að hjálpa þeim bar
stundum budduna ofurliða. — Það sem eg
ekki gat keypt, bað það mig vanalega, að
taka með mér og selja i Englandi, þvi
hér gæti það einungis fengið brotasilfurs
verð hjá smiðunum.  —
Mikið á eg enn af >menjagripum< þess-
um, sem eg hef yndi af að skoða og sýna
þeim sem meta fallegt verk. Eg ætlaði að
selja það >Metropolitan Museum< í New
York eins og höf. segir og hefði gjöit. —
En þegar eg kom einn dag í Museumið með
2 vinkonar minar sem ætlnðu að skoða
það, segir forstöðumaður mér, að þar hafi
komið íslenzkur >Missionairr<, sem hafi kom-
ið frá Islandi og átt að >vara forstöðu-
nefndina við að kaupa þetta af mér, þvi
þetta væri ónýtt rusl — flest hreint ekki
islenzkt og einskis virði<. Einnig kvaðst
hann geta útvegað þeim nóg af miklu betri
mnnum fyrir lítið verð og það ætluðu þeir
að þiggja. Eg spurði um nafn hans —
þessa heiðursmanns — en það vissi enginn
því hann hafði ekki viljað láta nafns síns
getið, en kvaðst mundu skrifa — heldur en
höf. greinarinnar i Isaf. — það skyldi nú
ekki vera samimaður? >Missionair» verk-
ið er likt.
>Menjagripi< þessa ætlaði eg að selja til
þess að koma upp kvennaskóla i >Vina-
minni< — þetta var bngmyndin, sem ætið
vakti fyrir mér og eg var að reyna að ber-
jast fyrir. En ofsóknir landa minna — og
sárnar mér að þurfa að segja það — eyði-
lögðu fyrirætlun mina.   Þeir eru enn lifandi
—  sumir, sem bezt gengu fram í því og vita
bezt sinn göfuga tilgang.
Eg vil nú skjóta máli minu til þjóðar-
innar — einkum fciwiþjóðarinnar. — Var
það nokkuð rangt eða illa hngsað, að nota
kvenskart þetta, ef mögulegt yrði, til að
hjálpa fátækum stúlkum — einkum sveita-
stálkum — til mentnnar? Kaupstaðastúlk-
nr, einkum i Reykjavik, eiga betri kost á.
að menta sig, og hafa ætið átt, heldur en
gveitastúlknr, þó bezt væri að geta hlynt
að báðum.
Ef mér endist aldur til, mun eg geinna
meir gjöra athugasemdir við ýms atriði i
>grautarskáldskap< höf. greinar þessarar —
»nafnlausu< — t. d. um sumarheimferðir
minar á hverjn ári — að eg bafi átt heima
á Suður-Frakklandi, meðan maðurinn minn
hafi verið að lúka við að endurskoða bibliu-
þýðingnna íslenzku, um tignu höfðingjana,
sem eg segi að skólinn hafi átt að o. s. frv.
—  Eg átti sem sé aldrei heima á Suður-
Frakklandi nema þegar maðurinn minn átti
þar heima! — Hann endurskoðaði okki
bibliuþýðinguna íslenzku!
Höfðingjarnir, sem hann telnr npp að skól-
inn ætti að, voru >Patrons« fyrir »Home
Industrees« — það er fyrir þjóðvinnuna
okkar og ull — >ullarvinnuna« sem Island
fekk öll hæztu verðlaun fyrir — þó þjóð-
in, liklega hafi hvorki séð þau né heyrt.
Þá er nm >jarðskjálfta« söguna, að eg
hafi hugsað, að Vinaminni væri líklega
hrnnið fyrst landskjálftar væru i Arnessýslut
—  Nei, þó eg hvorki kanni latinu eða
grisku, þa er eg^ svo vel að mér í landa-
fræði, að eg veit að Reykjavik er ekki i
Arnessýsiu.
Ef mig minnir rétt, var   álitið   í fornöld
—  að sa væri >niðingur«, er réðist að baki
manna. Þeim dóm forfeðra minna fylgi eg
og þess vegna skora eg á niðing þenna,
Bem hefir ráðist á mig i ísafold 1896, ein-
mitt þegar hann vissi að eg var í New
York, þar sem eg gæti ekki séð blaðið og
væri þess vegna ómögulegt að hera hönd
fyrir höfuð mér, að gefa sig fram — og
ekki fela sig lengur i dularbúningi. Eða
hylur hann nafn sitt af sömu ástæðum og
þessi >MÍ8SÍonair«, sem >heiðraði land okk-
ar« með komu sinni og erindagjörð í >Metro-
politan Museum í New York« ?
Vinaminni 15. nóv. 1909.
Sigriður E. Magnússn.
Vi har fundet det!
Kuldinn i Barents Hollendingur hafði
heimskauta- fyrstur Evrópumanna vetr-
löndunum. arsetu i heimskautalöndum
árið 1596. Hann segir svo
frá, að heitfc vatn, sem skyrtur voru í
látnar til þvottar, hafi botnfrosið á svip-
stundu með öllu saman og að ekki hafi
verið hægt að þíða upp þvottinn nema
á litlum köflum, þrátt fyrir það þó að
notaður hafi verið magnaður eldur. Ár-
ið 1631 var svo kalt á Grænlandi, að
menn urðu kaunum hlaðnir á líkaman-
um. Ef þeir komu út uudir bert loft,
fanst þeim engu líkara en verið væri
að hýða það með hrísvendi. Kiettar og
steinar klofnuðu með miklu braki og ef
kalda loftið var látið streyma að utan
inn í upphitað herbergi risu þar stórir
gufustrókar. Þeir leituðu slðan til vegg-
jar og urðu þar að þykkri klakahúð.
Þegar Kane hafði vetursetuna frægu ár-
ið 1853 norður í Smittssundi voru þoku-
mekkirnir oft svo þóttir og hvítir utan
um hvern félaga þeirra, að þeir áttu
fult í fangi að þekkja hver annan.
Tækju þeir félaga ofan höfuðfatið rauk
úr höfðinu, aem væri það sjóðandi graut-
arpottur. Payer lýsir því hver áhrif
svona kuldar hafa á menn: Lífæðin
slær hægt, menn verða tilfinningalausir
og undarlega sama um alt, þeir verða
óstyrkir, augnalokin stirð af frosti og
sársauki í fótunum. Það sækir á menn
svefn og þorsti og þeim verður óhægt
um andardráttinn. Ssona kulda varð
Cook að búa viS á ferðalagi sínu, en
hann bjó sig eins og Eskimóar gerðu og
hagaði sér eins í öllu.
íj^ABOIfD er blaða  bezt
ÍJííABOIjD er fréttaflest
íj^ABOLD er lesin rriest.
Nýir kaupendur fá i kaupbæti:
Fórn   Abrahams   (700   bls.),
Davíð   skygna,   hina   ágætu
sögu Jónasar Lie   og  þar
að auki söguna
Elsu,   sem   nú er að koma
i  bl.,   sérprerítaða,   þegar
1 hún er komin öll.
|."'^ " ísafold mun framvegis
jafnaðarlega fiytja myndir af
merkum mönnum og við-
burðum.
'h
Hafnia Skattefri Porter
reneste, sundeste og mest velsmagende Porter
Garanteret absolut Skatteíri.
Vi brygger den!
Aktieselskabet
Kjöbenhavns Bryggerier og Malterier.
Etuder & Soloer
med Fingorsætníng for Guitap fæst i Bókvepzlun
Isafoldar,  áður 2,50, nii 1,50.
Kaðlar (tjöruhamps og cocus)
frá Mandals Reberbane fást í
Timbur- og" kolaverzl. Reykjavík.
10 a. bréfsefni
fást æfinlega
í bókverzlun Isafoldar.
Stúlka, sem getur tekið að sér
öll hússtörf á fámennu heimili, óskast
í ársvist nú þegar. Upplýsingar á
L?ugaveg 115.
Verkaður saltupsi, keila
og bútungur fæst i verzl. Lindar-
götu 7.
Klæðaverksmiðjan
r
Alafoss
kembir ull fljótt og vel
Góð íbúð óskast til leigu frá 14.
maí næstk.    Skrifleg tilboð.
T. Fredriksen.
Timbur- og kolaverzlunin
Reykjavík
selur alls konar árar.
Krep-pappír,
hentugustu litirnir, nýkominn í
bókverzlun Isafoldar.
F. C. MÖLLER
Hverfisgötu 3 C, Rvik — Tals. 122.
Búð til ieigu við fjölförnustu .götu
bæjarins.    Ritstj. vísar á.
Næstkomandi laugardag þann 5. n.
m. verður á Bessastöðum, samkvæmt
beiðni ritstj. Skúla Thoroddsen í
Reykjavík, selt við opinbert uppboð
mikið af vel verkaðri töðu.
Uppboðið hefst kl.  12 á hádtgi.
Söluskilmálar verða birtir á upp-
boðsstaðnum.
Skrifstofu Gullbringu  og   Kjósarsýslu
hinn 29.   jan.  1910.
Magnús   Jónsson.
Bókbanasven
Isafoldar,
Austurstræti 8.
AUs konar band fljótt og vel af hendi
leyst. — Verð hvergi lægra.
Húsnæði fyrir tvær fjölskyldur
frá 14. maí i Ránargötu 29.
Þægilegar íbúðir fynr 2
litlar fjölskyldur til leigu við vægu
verði í Ránargötu 29.
Eldtraustur leir og steinar
til sölu i Njálsgötu  47.
Gamall kopar keyptur á Njáls-
götu 47.
í\IT^TJÓI\I: ÓItABUÍ\ BJÖ^NSj^ON
IsafoMarprentstniöia
90
srari: »begar eg fór út, aagði eg við
Kriatján, að eg mundi taka þig með
mér heim, ef eg rækiat á þig. Klukk-
an sex kem eg heim; fyrst þarf eg að
fara út í mylnuna til veikrar konu.
Bvo drekkum við te og borðum jóla-
grautinn. Við getum svo hæglega hýst
þig; eg skal búa um þig á legubekkn-
um í stofunni<.
Elsa tók í hendina  á  henni.    |>ær    -,
stóðu bak við  hátt  steiurið;   það var
mjög dimt.    Fröken  Falbe  tók  utan
um hana:
•f>ú verður að lofa mér því statt og
Btöðugt — að koma — ElsaU
iJá fröken! — eg skal komai svar-
aði Blsa með festu og leit upp.
•þakka þér fyrir — nú ertu góða
barnið« — sagði íröken Falbe hátt í
gleðiróm; >|>ú ættir nú að leggja á stað
heim á leið til mín. Klukkan er orð-
in rúmlega 5; það er farið að hringja,
heyri eg; eg kem undireins. Kristján
er heima, þar er hlýtt og notalegt;
segðu honum, að eg komi á avipstundu.
Hún flýtti sér á stað; hún var svo
kát, að hún stðkk við fót.
En Flóin gekk  hægt  inn til bæjar-
95
og hún áræddi ekki upp þegar í
stað.
En hún laumaðist inn í garðinn
hennar mad. Spáckbom; þar kannað-
ist hún við sig. Tólgarkerti logaði á
eldhúsbekknum; Flóin gægðist inn;
engin sál var inni. Hún gat ekki á
sér setið að fara inn; það leit út fyrir,
að bæði madaman og vinnukonan væru
úti. Hún kunni að lyfta lásnum —
frá forna fari — þannig, að það heyrð-
ist ekki.
Alt var með sama brag; hún kann-
aðist við hvern hlut — og við lyktina
í eldhúsinu. Á bekknum stóð diskur
með smurðu brauði. Flóin var voða-
lega hungruð; en hún snerti það ekki;
hún sem átti bráðum von á að fá mat
á ærlegan hátt.
En til þess að fallá ekki fyrir freist-
inguani, opnaði hún með varfærni stofu-
dyrnar; þar var ekki heldur neinn.
Gasljóskerið úti á horninu bar við
miðjan gluggann, svo að jafnan var
hálfbjart f stofunni að vetrinum; Elsa
sá, að á borðinu lágu 3—i stórir böggl-
ar. Flóin þekti svo vel til þar í hús-
inu, að  hún  skildi,  að þetta   mundi
94
f>að kom maður upp um stigagatið
inni í kórnum; hann tók ljóskerið og
gekk í áttina til Elsu. Skuggi hans
seildist upp a hvítan vegginn, eins og
langur og svartur púki, sem kominn
væri til að sækja hana. Hún sá, að
hann færðist nær; angistin gerði fætur
hennar mattvana; hún fekk ekki stað-
ið upp af bekknum — hún'Var fast-
reyrð; hun var innilokuð — alein í
kirkjunni; og þarna kom hann, Ijós-
kerið dinglaði fram og aftur, klukkurn-
ar lömdu eyru hennar; hán reif sig
upp með öskri nær hamstola — og
hann hljóp á eftir henni, þúsund haus-
ar og fingur bentu á eftir henni; þarna
er hún — þarna — þarna-------hún
hljóp á dyrnar, þær voru opnar, hún
komst út, hún var laus — fanst henni
— iaus úr  klóm  sjálfs  djöfuUins. —
það var að allra dómi ósvíkið jóla-
veður, alstirndur himinn, mjúkur snjór
og kuldinn einmitt mátulegur til þess,
að manni iiði vel í loðfeldinum!
Elsa hraðaði sér til Arkarinnar.
Uppi hjá Falbe-systkinunum var buið
að kveikja; en hún var enn ekki búin
að ná sér eftir  hræðsluna í kirkjunni
91
ins og þræddi áimmustu leiðina- En
tilþess að komast til Arkarinnar, varð
hún að ganga um finni götur bæjarins,
þar sem gasljóskerin voru á hverju
strái og búðir með meira ljósskrauti í
glugganum en nokkurn tíma ella.
Hún gerði því krók á leið sína og
gekk um skemtigarðinn fram hjá kirk-
junni. Hliðardyr einar voru opnar;
það greip hana óvenjuleg iöngun, hún
skautit inn og settist á bekk við eina
af hinum þungu stoðum.
Hinn mikli klukknaómur úr turnin-
um gerði hana í byrjun hálfringlaða.
En hún vandist smámsaman ómnum
og henni fanst hún sveiflast fram og
aftur í kirkjuhvelfingunni.
Inn við prédikunarstólinn lágu nokkr-
ar þvottakonur; ljós var á gólfinu hjá
þeim, er þær íluttu jafnóðum með Bér;
inni í kórnum stóð ljósker, sem menn
þeir, er voru að eiga við hitavélina,
höfðu skilið eftir.
|>að var langt síðan Flóin hafði kom-
iö i kirkju og henni varð undarlega
við, að sjá hið heilaga hús aftur í svona
döpru hálfrökkri og endurómandi af
klukknahljómnum.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24