Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Ķsafold

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Ķsafold

						n

ISAFOLD

Betra er seint en aldrei.

------                       Frh.

Satt er það, sem eg sagði, að til sveita

hafi »móðirin«   verið    aðalhdrnakennarinn.

—  »The general Schoolmieíress of the lancU

—  og þess vegna ætti hún að vera hetnr

biiin undir það starf, en hún hefði vanalega

verið. Vorn það ekki vanalega mœðnrnar,

sem kendn hörnnm til sveita að stafa, lesa

og kverið? Allir íslendingar, sem komnir

ern á sextngs aldnr, vita, að í þá daga vorn

ekki barnaskólar npp til sveita og þarf

ekki að fara svo langt til baka. En hitt

sagði eg ekki að >þegar stúlknr værn

orðnar konnr og mæðnr, ættn þær að veita

æsknlýðnnm alla hans mentun* — þvi það

hefði verið bein mótsögn við það, sem eg

var búin að segja um mentnn karlmanna-

lýðsins.

Þá er höf. þessum heldnr skemt, er hann

kemnr að »sanmaskapnnm< sem hann segir,

að hafi verið »fyrsta og helzta kenslugrein-

in i skólannm* (hér í Vinaminni). »Ekk-

sé það af þvi að landið sé svo nærri heimi

skautinn, að >nemendur i skólanum< hafi

þarfnast meiri fatnaðar (þetta er nú eitthvað

>grantarkent<), heldnr en >skraddararnir

geti búið til< (svo nn eiga skraddarar að

hafa átt að búa til fötin á nemendur i

kvennaskólanum), heldur af því (hefi ég

sagt) að þar eru engir akraddarar til, hef

ir aldrei sést skraddari þar i manna minn

nm utan >höfnðstaÖarin8 Reykjavíkc.

>Kvenfólkið verði því að sanma bæði

nppá sig og karlmennina — mér vitanlega

höfðu karlmenn aldrei sanmað uppá kven-

fólk — hér á landi — aldrei verið skradd-

arar npp til sveita, heldur hafi kvennfólkið

sniðið og saumað öll karlmannaföt — ekkí

að tala um sin eigin. — Ekki voru hér i

Reykjavík ( minn ungdæmi nema tveir

skraddarar, Hansen og Grnntvig — og ekki

samtiða nema nokknr ár. Sjaldan gaumuðn

þeir fyrir Islendinga, heldur mestmegnis

fyrir kanpmenn og aðra útlendinga; venju-

lega var þeim ekki ofþyngt með vinnu. —

Hér voru ágætar saumafconur, er saumnðu

karlmannaföt, t. d. madama Helgason og

Guðný dóttir hennar, sem báðar v«ru mestn

snillingar. Til þeirra voru margar stúlkur

nr sveitunum sendar til kenslu. Það var

belsta — og álitin góð mentun fyrir presta

og bændadætnr, að senda þær þangað.

Það er hér einn maður i bænum á mínum

aldri, Geir kaupmaðnr Zoéga, sem getur

borið mér vitni í þessu, því hann var bor-

inn og barnfæddur í næsta húsi við þær

mæðgnr og þar barnkunnugur,  eins og eg.

—  Fleiri ágætar saumakonnr vorn hér i

bænum, sem lika tóku sveitastúlkur til kenslu

og er mér óhætt að segja, að allar þessar

saumakounr áttu mikln annríkara en >skradd-

arinn«. Þær þóttu sauma betur, ódýrar og

vera sparsamari með efnið.

Næsta >gamansaga« þessa >so-sem« þjóð-

vinar er, að >skólinn hafi staðið á lóðar-

bletti sem sé berarjóður (mjög skáldlegt)

fuarinnar   sjálfrar«. — — (tvö  þankastrik

—  en sú viðhöfn!) Eg er nú ekki alveg

>á þvi hreina< — eins og dansknrinn kemst

að orði i sinu mali, hvort þetta á að vera

húsinu eða >frúnni sjálfri< til heiðurs —

eða þess gagnstæða? En ratast hefir hon-

nm satt á munn — þarna — bver skyldi

trúa? >Vinaminni< stendur einmitt á sama

bletti og Brekkubær stóð þar sem eg var

fædd og nppalin. Foreldrar mínir höfðu

keypt lóð þessa og gamlan bæ, sem þau

rifa og bygðu upp, og skammaðist eg mín

ekki fyrir að segja eins og var, að þar

hefði okkar >old cottage< gtaðið.

Foreldrar mínir höfðu skilvislega borgað

fyrir bæ þenna og lóð, og var það því eign

þeirra. Rvort spjátrangur þessi,'er skrifar,

hefir verið jafn ráðvandnr i viðskiftum við

sina skiftavini veit eg ekki — hann um það.

Þó tekur ekki útyfir fyr en >varmenni<

þetta fer að gjöra gys að eymd fólks á ís-

landi, eftir öskufallið 1875 og svo hafÍBÍnn

1882! — >að fólkhafi ekki þolað við fyr-

ir knlda í júlimanuði< — það voru sem sé

(segir hann) árin, sem ekkert sumar hafi ver-

ið og aldrei hafi séð sól — veturnir hafi

verið 3 — 1882-83 og þá hafi það verið

sem konurnar hafi fargað menjagripum ætt-

arinnar, er varðveittir hefðu verið öldum

saman< o.s.frv. Hann segir að eg hafi með-

ferðis >safn af fornum armbaugum< — þar

skjátlaðist »vitrÍDg þessum — þvi eg hefi

ekki haft einn einasta fornan armbaug.

Mikið og margt var mér sent hallæris ár-

in héðan heimanað,   af >gömlu kvensilfri<

—  sem eg var beðin   að   selja á Englandi

—  einmitt af þvi, að neyðin knúði konnrn-

ar, sem áttu, til að selja þessa >menjagripi<-

eins og þær sjálfar kölluðu beltin sín og

annað, sem þær seldu, og sé eg enga ástæðu

til að rengja sögu þeirra. —

Eg keypti ætið sjálf það, sem eg gat, og

efnin leyfðu, af þvi mér þótti leitt, að láta

það fara út úr landinu, og ætlaði eg Forn-

gripasafninu það, sem einkennilegt var og

það ekki átti. Þegar eg ekki hafði peninga

til að senda eigandanum strax um hæl, fðr

eg með silfrið til »Sonth Kensington Mu-

seum< í London og var það oftast keypt

þar, ef þar ekki var neitt til — alveg eins.

Stundum seldi eg það >prívat< fólki — og

knnningjum okkar, sem eg vissi, að kunnu

að meta þessa fallegn, fornu smiðisgripi. —

Oft gat eg selt það fyrir talsvert meira,

en sett hafði verið upp á það, því eg áleit

verðið altof lágt, sem nefnt var. [eg þori

ekki annað en stinga þvi að >mannvin<

þessum, að eg sendi eiganda ætið óskert

það sem eg fekk fyrir munina, og sömu

regln fylgdi eg þegar eg keypti muni þeirra

sjálf, að borga hærra verð].

Sumurin, sem eg var á ferð hér heima,

um og eftir þessi bagu ár, komu mjög marg-

ir, sem bágstaddir voru með gamalt silfur

til að bjóða mér og biðja mig að kanpa og

keypti eg það, sem efni min leyfðu og oft

meira — því viljinn til að hjálpa þeim bar

stundum budduna ofurliða. — Það sem eg

ekki gat keypt, bað það mig vanalega, að

taka með mér og selja i Englandi, þvi

hér gæti það einungis fengið brotasilfurs

verð hjá smiðunum.  —

Mikið á eg enn af >menjagripum< þess-

um, sem eg hef yndi af að skoða og sýna

þeim sem meta fallegt verk. Eg ætlaði að

selja það >Metropolitan Museum< í New

York eins og höf. segir og hefði gjöit. —

En þegar eg kom einn dag í Museumið með

2 vinkonar minar sem ætlnðu að skoða

það, segir forstöðumaður mér, að þar hafi

komið íslenzkur >Missionairr<, sem hafi kom-

ið frá Islandi og átt að >vara forstöðu-

nefndina við að kaupa þetta af mér, þvi

þetta væri ónýtt rusl — flest hreint ekki

islenzkt og einskis virði<. Einnig kvaðst

hann geta útvegað þeim nóg af miklu betri

mnnum fyrir lítið verð og það ætluðu þeir

að þiggja. Eg spurði um nafn hans —

þessa heiðursmanns — en það vissi enginn

því hann hafði ekki viljað láta nafns síns

getið, en kvaðst mundu skrifa — heldur en

höf. greinarinnar i Isaf. — það skyldi nú

ekki vera samimaður? >Missionair» verk-

ið er likt.

>Menjagripi< þessa ætlaði eg að selja til

þess að koma upp kvennaskóla i >Vina-

minni< — þetta var bngmyndin, sem ætið

vakti fyrir mér og eg var að reyna að ber-

jast fyrir. En ofsóknir landa minna — og

sárnar mér að þurfa að segja það — eyði-

lögðu fyrirætlun mina.   Þeir eru enn lifandi

—  sumir, sem bezt gengu fram í því og vita

bezt sinn göfuga tilgang.

Eg vil nú skjóta máli minu til þjóðar-

innar — einkum fciwiþjóðarinnar. — Var

það nokkuð rangt eða illa hngsað, að nota

kvenskart þetta, ef mögulegt yrði, til að

hjálpa fátækum stúlkum — einkum sveita-

stálkum — til mentnnar? Kaupstaðastúlk-

nr, einkum i Reykjavik, eiga betri kost á.

að menta sig, og hafa ætið átt, heldur en

gveitastúlknr, þó bezt væri að geta hlynt

að báðum.

Ef mér endist aldur til, mun eg geinna

meir gjöra athugasemdir við ýms atriði i

>grautarskáldskap< höf. greinar þessarar —

»nafnlausu< — t. d. um sumarheimferðir

minar á hverjn ári — að eg bafi átt heima

á Suður-Frakklandi, meðan maðurinn minn

hafi verið að lúka við að endurskoða bibliu-

þýðingnna íslenzku, um tignu höfðingjana,

sem eg segi að skólinn hafi átt að o. s. frv.

—  Eg átti sem sé aldrei heima á Suður-

Frakklandi nema þegar maðurinn minn átti

þar heima! — Hann endurskoðaði okki

bibliuþýðinguna íslenzku!

Höfðingjarnir, sem hann telnr npp að skól-

inn ætti að, voru >Patrons« fyrir »Home

Industrees« — það er fyrir þjóðvinnuna

okkar og ull — >ullarvinnuna« sem Island

fekk öll hæztu verðlaun fyrir — þó þjóð-

in, liklega hafi hvorki séð þau né heyrt.

Þá er nm >jarðskjálfta« söguna, að eg

hafi hugsað, að Vinaminni væri líklega

hrnnið fyrst landskjálftar væru i Arnessýslut

—  Nei, þó eg hvorki kanni latinu eða

grisku, þa er eg^ svo vel að mér í landa-

fræði, að eg veit að Reykjavik er ekki i

Arnessýsiu.

Ef mig minnir rétt, var   álitið   í fornöld

—  að sa væri >niðingur«, er réðist að baki

manna. Þeim dóm forfeðra minna fylgi eg

og þess vegna skora eg á niðing þenna,

Bem hefir ráðist á mig i ísafold 1896, ein-

mitt þegar hann vissi að eg var í New

York, þar sem eg gæti ekki séð blaðið og

væri þess vegna ómögulegt að hera hönd

fyrir höfuð mér, að gefa sig fram — og

ekki fela sig lengur i dularbúningi. Eða

hylur hann nafn sitt af sömu ástæðum og

þessi >MÍ8SÍonair«, sem >heiðraði land okk-

ar« með komu sinni og erindagjörð í >Metro-

politan Museum í New York« ?

Vinaminni 15. nóv. 1909.

Sigriður E. Magnússn.

Vi har fundet det!

Kuldinn i Barents Hollendingur hafði

heimskauta- fyrstur Evrópumanna vetr-

löndunum. arsetu i heimskautalöndum

árið 1596. Hann segir svo

frá, að heitfc vatn, sem skyrtur voru í

látnar til þvottar, hafi botnfrosið á svip-

stundu með öllu saman og að ekki hafi

verið hægt að þíða upp þvottinn nema

á litlum köflum, þrátt fyrir það þó að

notaður hafi verið magnaður eldur. Ár-

ið 1631 var svo kalt á Grænlandi, að

menn urðu kaunum hlaðnir á líkaman-

um. Ef þeir komu út uudir bert loft,

fanst þeim engu líkara en verið væri

að hýða það með hrísvendi. Kiettar og

steinar klofnuðu með miklu braki og ef

kalda loftið var látið streyma að utan

inn í upphitað herbergi risu þar stórir

gufustrókar. Þeir leituðu slðan til vegg-

jar og urðu þar að þykkri klakahúð.

Þegar Kane hafði vetursetuna frægu ár-

ið 1853 norður í Smittssundi voru þoku-

mekkirnir oft svo þóttir og hvítir utan

um hvern félaga þeirra, að þeir áttu

fult í fangi að þekkja hver annan.

Tækju þeir félaga ofan höfuðfatið rauk

úr höfðinu, aem væri það sjóðandi graut-

arpottur. Payer lýsir því hver áhrif

svona kuldar hafa á menn: Lífæðin

slær hægt, menn verða tilfinningalausir

og undarlega sama um alt, þeir verða

óstyrkir, augnalokin stirð af frosti og

sársauki í fótunum. Það sækir á menn

svefn og þorsti og þeim verður óhægt

um andardráttinn. Ssona kulda varð

Cook að búa viS á ferðalagi sínu, en

hann bjó sig eins og Eskimóar gerðu og

hagaði sér eins í öllu.

íj^ABOIfD er blaða  bezt

ÍJííABOIjD er fréttaflest

íj^ABOLD er lesin rriest.

Nýir kaupendur fá i kaupbæti:

Fórn   Abrahams   (700   bls.),

Davíð   skygna,   hina   ágætu

sögu Jónasar Lie   og  þar

að auki söguna

Elsu,   sem   nú er að koma

i  bl.,   sérprerítaða,   þegar

1 hún er komin öll.

|."'^ " ísafold mun framvegis

jafnaðarlega fiytja myndir af

merkum mönnum og við-

burðum.

'h

Hafnia Skattefri Porter

reneste, sundeste og mest velsmagende Porter

Garanteret absolut Skatteíri.

Vi brygger den!

Aktieselskabet

Kjöbenhavns Bryggerier og Malterier.

Etuder & Soloer

med Fingorsætníng for Guitap fæst i Bókvepzlun

Isafoldar,  áður 2,50, nii 1,50.

Kaðlar (tjöruhamps og cocus)

frá Mandals Reberbane fást í

Timbur- og" kolaverzl. Reykjavík.

10 a. bréfsefni

fást æfinlega

í bókverzlun Isafoldar.

Stúlka, sem getur tekið að sér

öll hússtörf á fámennu heimili, óskast

í ársvist nú þegar. Upplýsingar á

L?ugaveg 115.

Verkaður saltupsi, keila

og bútungur fæst i verzl. Lindar-

götu 7.

Klæðaverksmiðjan

r

Alafoss

kembir ull fljótt og vel

Góð íbúð óskast til leigu frá 14.

maí næstk.    Skrifleg tilboð.

T. Fredriksen.

Timbur- og kolaverzlunin

Reykjavík

selur alls konar árar.

Krep-pappír,

hentugustu litirnir, nýkominn í

bókverzlun Isafoldar.

F. C. MÖLLER

Hverfisgötu 3 C, Rvik — Tals. 122.

Búð til ieigu við fjölförnustu .götu

bæjarins.    Ritstj. vísar á.

Næstkomandi laugardag þann 5. n.

m. verður á Bessastöðum, samkvæmt

beiðni ritstj. Skúla Thoroddsen í

Reykjavík, selt við opinbert uppboð

mikið af vel verkaðri töðu.

Uppboðið hefst kl.  12 á hádtgi.

Söluskilmálar verða birtir á upp-

boðsstaðnum.

Skrifstofu Gullbringu  og   Kjósarsýslu

hinn 29.   jan.  1910.

Magnús   Jónsson.

Bókbanasven

Isafoldar,

Austurstræti 8.

AUs konar band fljótt og vel af hendi

leyst. — Verð hvergi lægra.

Húsnæði fyrir tvær fjölskyldur

frá 14. maí i Ránargötu 29.

Þægilegar íbúðir fynr 2

litlar fjölskyldur til leigu við vægu

verði í Ránargötu 29.

Eldtraustur leir og steinar

til sölu i Njálsgötu  47.

Gamall kopar keyptur á Njáls-

götu 47.

í\IT^TJÓI\I: ÓItABUÍ\ BJÖ^NSj^ON

IsafoMarprentstniöia

90

srari: »begar eg fór út, aagði eg við

Kriatján, að eg mundi taka þig með

mér heim, ef eg rækiat á þig. Klukk-

an sex kem eg heim; fyrst þarf eg að

fara út í mylnuna til veikrar konu.

Bvo drekkum við te og borðum jóla-

grautinn. Við getum svo hæglega hýst

þig; eg skal búa um þig á legubekkn-

um í stofunni<.

Elsa tók í hendina  á  henni.    |>ær    -,

stóðu bak við  hátt  steiurið;   það var

mjög dimt.    Fröken  Falbe  tók  utan

um hana:

•f>ú verður að lofa mér því statt og

Btöðugt — að koma — ElsaU

iJá fröken! — eg skal komai svar-

aði Blsa með festu og leit upp.

•þakka þér fyrir — nú ertu góða

barnið« — sagði íröken Falbe hátt í

gleðiróm; >|>ú ættir nú að leggja á stað

heim á leið til mín. Klukkan er orð-

in rúmlega 5; það er farið að hringja,

heyri eg; eg kem undireins. Kristján

er heima, þar er hlýtt og notalegt;

segðu honum, að eg komi á avipstundu.

Hún flýtti sér á stað; hún var svo

kát, að hún stðkk við fót.

En Flóin gekk  hægt  inn til bæjar-

95

og hún áræddi ekki upp þegar í

stað.

En hún laumaðist inn í garðinn

hennar mad. Spáckbom; þar kannað-

ist hún við sig. Tólgarkerti logaði á

eldhúsbekknum; Flóin gægðist inn;

engin sál var inni. Hún gat ekki á

sér setið að fara inn; það leit út fyrir,

að bæði madaman og vinnukonan væru

úti. Hún kunni að lyfta lásnum —

frá forna fari — þannig, að það heyrð-

ist ekki.

Alt var með sama brag; hún kann-

aðist við hvern hlut — og við lyktina

í eldhúsinu. Á bekknum stóð diskur

með smurðu brauði. Flóin var voða-

lega hungruð; en hún snerti það ekki;

hún sem átti bráðum von á að fá mat

á ærlegan hátt.

En til þess að fallá ekki fyrir freist-

inguani, opnaði hún með varfærni stofu-

dyrnar; þar var ekki heldur neinn.

Gasljóskerið úti á horninu bar við

miðjan gluggann, svo að jafnan var

hálfbjart f stofunni að vetrinum; Elsa

sá, að á borðinu lágu 3—i stórir böggl-

ar. Flóin þekti svo vel til þar í hús-

inu, að  hún  skildi,  að þetta   mundi

94

f>að kom maður upp um stigagatið

inni í kórnum; hann tók ljóskerið og

gekk í áttina til Elsu. Skuggi hans

seildist upp a hvítan vegginn, eins og

langur og svartur púki, sem kominn

væri til að sækja hana. Hún sá, að

hann færðist nær; angistin gerði fætur

hennar mattvana; hún fekk ekki stað-

ið upp af bekknum — hún'Var fast-

reyrð; hun var innilokuð — alein í

kirkjunni; og þarna kom hann, Ijós-

kerið dinglaði fram og aftur, klukkurn-

ar lömdu eyru hennar; hán reif sig

upp með öskri nær hamstola — og

hann hljóp á eftir henni, þúsund haus-

ar og fingur bentu á eftir henni; þarna

er hún — þarna — þarna-------hún

hljóp á dyrnar, þær voru opnar, hún

komst út, hún var laus — fanst henni

— iaus úr  klóm  sjálfs  djöfuUins. —

það var að allra dómi ósvíkið jóla-

veður, alstirndur himinn, mjúkur snjór

og kuldinn einmitt mátulegur til þess,

að manni iiði vel í loðfeldinum!

Elsa hraðaði sér til Arkarinnar.

Uppi hjá Falbe-systkinunum var buið

að kveikja; en hún var enn ekki búin

að ná sér eftir  hræðsluna í kirkjunni

91

ins og þræddi áimmustu leiðina- En

tilþess að komast til Arkarinnar, varð

hún að ganga um finni götur bæjarins,

þar sem gasljóskerin voru á hverju

strái og búðir með meira ljósskrauti í

glugganum en nokkurn tíma ella.

Hún gerði því krók á leið sína og

gekk um skemtigarðinn fram hjá kirk-

junni. Hliðardyr einar voru opnar;

það greip hana óvenjuleg iöngun, hún

skautit inn og settist á bekk við eina

af hinum þungu stoðum.

Hinn mikli klukknaómur úr turnin-

um gerði hana í byrjun hálfringlaða.

En hún vandist smámsaman ómnum

og henni fanst hún sveiflast fram og

aftur í kirkjuhvelfingunni.

Inn við prédikunarstólinn lágu nokkr-

ar þvottakonur; ljós var á gólfinu hjá

þeim, er þær íluttu jafnóðum með Bér;

inni í kórnum stóð ljósker, sem menn

þeir, er voru að eiga við hitavélina,

höfðu skilið eftir.

|>að var langt síðan Flóin hafði kom-

iö i kirkju og henni varð undarlega

við, að sjá hið heilaga hús aftur í svona

döpru hálfrökkri og endurómandi af

klukknahljómnum.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24