Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Ķsafold

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Ķsafold

						Kcmm   út	tvisvar 1		viku.	Ver!) árg.		(SO
arkir  minst)	4	kr.    orlwnrtlh		6  ki	eoa	l'l«
dollar;   borgist		fyrir	miojarj	ioll	(erlendi*	
fvrir fritm).						
ISAFOLD
>DPaög>; (skriueg) bundin vio aramót, sr
ógilo nema komln sé til útgefanda fyrir
1. ofrt. eg «.s. tpandi gknldlana vin blaoift
AfirBífiíla:    Anntnrstraeti 8.
XXXVni. árg.
Reykjavík 30. sept. 1911.
I. O. O. P. 921189
Bókasafn Alþ. iestrarfél. Pósthússtr. 11 5—8.
Þjódmenjasafnib  opib á sd.,  þrd. og fmd. 12—8
tslan-isbanki opinn 10—2'/« og 6l/i—7.
K. F. U. M.    Lestrar- og skrifstota frá 8 árd. til
10 sod. Alm. fundir fsd. og sd. 8 >/» sibdegis.
Landakotskirkja.   öubsþj. 8')«  og  8 a helgum
Landakotsspltali   f. sjukravitj. 10'/«—12 og 4—5
Landsbankinn 11-2'/«, o'/i-W/"-   Bankastj. vib 12-2
Landsbókasatn 12—8 og 5—8.   Útlfrn 1—8
Landsbúnaðarfélagsskrifstofan opin tra 12—2
Landsféhiroir 10—2 og 5—8.
LandsBkjalasafnib á þrl. fmd. og ld. 12—1
Landsiminn opinn virka daga 8 ard. — 9 siod.
helga daga 8—11 og 4—6.
Lækning ók. i læknask. þriojd. og fðstd. 11—12
Náttnrugripasafn opio l'/>—ii>/« & snnnndögum
Ókeypis   eyma-,   nef- og halslækning Pósthús-
stræti 14 2. og 4. flmtud. I hv. mánuoi. 2—8.
Stjórnarrábsskrifstofurnar opnar 10—4 daglega.
Sýning gripa Jðns Sigurbssonar  i Safnahnsiuu
opin kl. 12—2 hvern dag.
Tannlækning ók. Posth.str.14, 1. og B.md. 11—1
Vifilsstabahælib.   Heimsðknartimi 12—1.
Taxaftáaaufubáf. tngóífur
Til Borgarness 4., 10., 13., 18.,   24.
og 29. okt.
Til Akra 7. okt.
Til Straumfjarðar 4. og 7. okt.
Til Keflavíkur 2. okt.
Til Sandgerðis 15. okt.
Til Garðs 21. okt.
Gjalddagi    Isafoldar   var
15. julí.
Bjarni    Björnsson
skrantmálari
Ægisgötu 10.     Talsfmi 221.
Gler-og tréskilti — Skrautmálning
Húsgðgn — Leiktjöld.
Siðasta hneykslið.
Skýlaust lagabrot.
Svo segir í Landsbankalögunum nýju
frá 9. jiili 1909, 4. gr.:
Ráðherra skipar bókara og Jéhirði
bankans 0% vikur peim jrá, hvorttve^qja
eftir tilhgum bankastjórnar.
Hér er svo fyrir mælt beinum og ber-
um orðum, að ráðherra geti þvi að eins
skipað — og þá einnig sett — mann
í þessa stöðu, aðra hvora eða báðar,
að bankastjórn leggi það til.
Og hvað er bankastjórn ?
Það eru framkvæmdarstjórar bank-
ans, tveir, með ráði gæzlustjóra, ef
þá greinir á, og sker þá .atkvæði þess
þeirra úr, er fyrr var kosinn (sjá til-
vitnaða grein í niðurl.).
Án ráði eða gegn ráði bankastjórn-
ar getur þá ráðherra hvorki skipað (né
sett) bókara eða féhirði, né heldur
vikið þeim frá öðrum hvorum eða
báðum. En í bankastjórn ráða fram-
kvæmdarstjórarnir einir, ef sammála
eru, en eldri gæzlustjórinn með þeim
— sker úr — ef í milli ber.
Það sem hér hefir gerst fyrir fáum
dögum, er, að ráðherra Kristján Jóns-
son hefir sett mann í bókarastöðuna
við bankann, sem báðir bankastjór-
arnir voru samtaka i að leggja á móti,
en hafnað manni, sem þeir lögðu báðir
með.
Þar gat því lögum samkvæmt ekki
komið til annarra atkvæða.
Hvorugur gæzlustjórinn gat kom-
ist þar að með sitt atkvæði.
Þess má geta hins vegar, að annar
var þeim báðum sammála um mann-
inn, sem ráðherra setti, að leggja
á móti honum. En hinn var honum
meðmæltur.
Einn af Jjórum við bankastjórn riðnir
er meðmæltur þeim, sem ráðherra
setur. En hefir þar alls engan til-
lögurétt, með þvi bankastjórunum ber
ekkert á milli.
Nii er það, að þótt svo væri, sem
ekki er, að þessir 4 menn hefði allir
tillögurétt um þetta mál og hann jafn-
an, eða þá ekki jafnan, þá hefði þurft
að standa í greininni, að nóg væri
til löglegrar skipunar (setningar) bók-
ara, að */4 bankastjórnar legði til með
honum.
Lögleysan er því skýlaus, hvernig
sem  þessu er fyrir sér velt.
Eins er það, að ef þetta væri rétt,
ej þessi úrskurður ráðherra væri lög-
legur, þá gæti hann alveg eins vaðið
inn i bankann hvenær sem vera vildi
og sett af t. d. bókarann — skipað
honum út, hvað sem bankastjórarnir
segðu.
Hvernig annað eins og þetta getur
að borið.
Hvernig jafnskýlaust lagabrot verður
framið í lögum háðu landi, og það af
þeim manni, sem yfir landið er sett-
ur einmitt til að láta hlýða þeim. og
á því fyrst og fremst að hlýða þeim
sjálfur.
Um það getur vitaskuld margt
hugsast.
Maðurinn getur t. d. fyrir hjartveiki
sakir eður annarra vanheilinda, sem
teljast eigi þó til geðbilunar, verið það
háður orðinn einhverjum bófa, að hann
þori ekki að sitja eða standa öðru
vísi en sá vill, — að hann úrskurði
hvað eina eftir hans geðþótta.
Eg vil ekki ábyrgjast, að líklega sé
tilgetið um, hvað rekið hafi manninn
til þessa fáránlega lagabrots. En ein-
hvern veginn verður að gera sér grein
fyrir því. . Ekki er hitt sennilegra, að
hann sé sjálfur orðinn bófi, orðinn
það varmenni, sem leikur sér að því
að brjóta lög og ef til vill stórskaða
stofnun, sem hann á að líta eftir. Né
þá hitt, að hann sé orðinn vitskertur,
brjálaður.
En verður ekki einhverju þesshátt-
ar um að kenna, er farið er að brjóta
lög visvitandi og það af þeim manni,
sem settur er að gæta laganna og
ekkert getur til gengið eðlilegt, hvað
þá heldur réttmætt?
Það kemur eigi þessu máli við,
að fara að leggja á vogarskálar,
hvort tillögur bankastjóranna muni
hafa verið á réttum rökum bygðar
eða ekki. Lögin heimta, að ráðherra
fari eftir þeim. Þar er ekkert undanfæri
annað en að setja bankastjórana þá af,
annanhvorn eða báða, og setja í stað-
inn menn, sem eru ekki hinum sam-
mála, heldur ráðherra og eldri gæzlu-
stjóranum. Þd má komast yfir þenn-
an þröskuld. Öðru vísi ekki. — Hitt
er annað mál, hver eftirköst það kynni
að hafa fyrir ráðherra sjálfan.
Framangreind athugasemd er ekki
óþörf sakir þess, að með venjulegum
hugsunarþokureyk er fólk tekið til að
meta það sín í milli og palladæma,
hvort ástæða bankastjóranna gegn manni
þeim, er ráðherra valdi og setti* hvað
sem þeir sögðu, hafi verið réttmæt,
hafi verið góð og gild, hvort svo mikil
brögð séu eða hafi verið að annmörk-
um þeim, er bankastjórarnir fundu
honum til foráttu, að bægja eigi hon-
um frá stöðunni.
Um það eiga bankastjórarnir einir
að dæma. Þeirra tillaga ein hefir
lagagildi, en annarra ekki. — Og eins
hitt, hvort rétt hafi verið af þeim, að
tilnefna þann mann, er þeir gerðu.
Lögin heimta, að ráðherra haldi sér
við hann. Þau banna honum að taka
annan, fyr en hann hefir fengið aðrar
bankastjóratillögur.
Það má segja að vísu, að óþarft
eða jafnvel rangt (ólögmælt) hafi
verið af bankastjórunum tveimur,
að spyrja aðra en sjálfa sig, —
óþarft að spyrja gæzlustjórana, úr því
að þeim bar ekkert i milli. En eng-
inn getur sagt, að það hafi þó verið
annað en mannúðlegt. Og hægt var
ráðherranum að láta sem   hann   vissi
60. tölublað
ekki, að þeir hefði það gert, úr því
að það engin áhrif gat haft á mála-
lok að réttu lagi.
Það er hsrt og engu viti nærri, að
ætlast til, að bankastjórarnir ábyrgist
nýtilega og áreiðanlega starfrækslu í
bankanum, ef þeir eru öllu atkvæði
sviftir um, hverir hana hafa á hendi,
hvort heldur til þess hæfir menn eða
óhæfir að þeirra dómi.
Hitt þarf og naumast á £Ö minna
nokkurn heilvita mann, hvern voða
þjóðfélagið á við að búa, ef við má
gangast anaað eins og það, að t. d.
af 2—3 eða fleiri umsækjendum um
vitavarðarstöðu sé þeim einum veitt
hiin, sem lakast er til hæfur eða jafn-
vel alls óhæfur, vegna drykkjuskapar-
óreglu, megnasta hirðuleysis, tómlætis
m. fl., og það gert fyrir vensla sakir
við veitanda eða einhvern hans náinn
vin eða vandamann.
Það er kunnugra en frá þurfi að
segja, að það er að öllum jafnaði því
að kenna eða því um líku, er brugð-
ið er út af þeirri sjálfsögðu reglu,
þeirri helgu skyldu við þjóðfélagið, að
velja jafnan hinn bezta, hinn hæfasta
manní hverja stöðu, sem kostur erá, —
miða við það eitt og annað ekki. Ef
stofnað er t. d. þann veg, sem fyr
segir, lífi og fjármunum allra þeirra í
hættu, er þá leið fara um sjóinn, er
vitavörðurinn á að gæta.
í þessu dæmi verður fyrir kjöri
maður, sem er svili bróður annars
gæzlustjórans við bankann og sá bróð-
ir er auk þess skrifstofustjóri hjá ráð-
herranum.
Lengra munu menn ekki þykjast
þurfa að leita tilefnisins til þessa frá-
munalega gjörræðis og lagabrots ráð-
herra.
Það er verið að fleygja því, að það
eigi að láta manninn bera fyrir, að
lögin nefni að eins skipan í stöðuna,
en ekki setning. Ráðherra megi því
setja hvern sem hann vill, að banka-
stjórum fornspurðum, en ekki skipa.
Þeir eiga eftir því að gera sér að
góðu og ábyrgjast hvað óhæfan mann
sem ráðherra setur — fyrir frændsemi
sakir, vensla eða vinsemdar —, ef
hann að eins skipar hann ekki nema
með þeirra ráði.
Til að sjá, hver fjarstæða þetta er,
þarf ekki lengra að fara en að hugsa
sér, að bókaii riti kvittun, sem bank-
ann bindur, fyrir 10,000 kr., i stað
1000 kr. — hærri en það hefir fjár-
hæðin ekki verið —. Hann gerir það
í ölvímu t. d. Hlýtur það þá ekki
að vera bankastjórum ábyrgðarhluta-
laust, ef settur er, án þeirra ráði, og
því að eins ábyrgðarhluti að hafa
slíkan mann í sinni þjónustu (bank-
ans), ef skipaður hefir verið með þeirra
ráði.
Hortensius.
Banatilræði við Stolypin
yfírráðherrann rússneska.
¦ <¦¦— ¦
Háskólinn.
Umsjónarmaður háskólahússins er
skipaður Jónas Jónsson, (Plausor), og
flytur hann íbúð sína niður í þing-
hús nú um helgina.
Fyrv. docent
Hannes Þorsteinsson, símskeytis-
höfundur o. s. frv., o. s. frv. hefir
sent Isajold gríðargóflu, langlokuskjal,
er hann nefnir »Leiðrétting* á um-
mælum um hann í grein eftir Geirr
í næstsiðasta blaði.
Þessi rítsmíð er þegar birt í Lö?r.,
sem virðist vera orðin einkamálgagn
þessa »sjálfstæðismanns«. Mestöli
greinin eru fúkyrði og skammir, sem
ísafold dettur ekki í hug að birta. En
það sem fyrv. docentinn frá sínu sjón-
armiði telur ranghermt i nefndri grein,
mun tekið upp og athugað í næsta
blaði.
Hinn 16. þ. mán. var mikið um
dýrðir i borginni Kiew á Rússlandi.
Þann dag var afhjúpaður dýrindis
minnisvarði Alexanders II. Rússakeis-
ara, þess er myrtur var á götu í Pét-
ursborg 13. marz 1881. Keisarinn
sem nú er, sonarsonur Alexanders,
var viðstaddur afhjúpunina og mest-
alt stórmenni landsins, þar á meðal
margir ráðherranna.
Um kvöldið var efnt til hátíðahalds
mikils í söngleikhúsi borgarinnar og
þusti þangað allur höfðingjalýðurinn,
með keisara i broddi fylkingar.
Milli þáttanna varð keisara gengið
út á ganginn í leikhúsinu, en Stolypin
yfirráðherra stóð inni í leikhúsinu og
Nikulás II. Rússakeisari.
ræddi við hermálaráðherrann. Þá rís
upp ungur maður, prúðbúinn, gengur
framan að Stolypin og miðar á hann
skammbyssu á tveggja feta færi. Úr
skammbyssunni riðu 2 skot hvort á
fætur öðru, kom hið fyrra í hægra
brjóst ráðherrans, en hitt særði hann
í úlfliðinn, skrapp svo af honum og
lenti á einum hljóðfæraleikaranna.
Um Stolypin segir sagan, að í sömu
andrá og hann fekk skotin, benti
hann upp til keisarastúkunnar — eins
og til að biðja um   að   gæta   keisara
Stolypin yflrráðherra.
En keisari gekk þegar inn i stúku
sina og fram að riðinu, er hann
heyrði skotin. Sú hugdirfð hans er
mjög rómuð i öllum blöðum.
Sá er skaut á Stolypin heitir
BoqroJJ og er lögmaður ungur, 27
ára að aldri, sonur vellauðugs manns
í Kiew. Fekk hann þann veg að-
gang að leikhúsinu, að hann tjáði
lögreglunni, að til stæði banatilræði
við Stolypin, en að hann gæti bent
lögreglunni, á mann þann í leikhús-
inu, sem það ætlaði að gera og þann-
ig afstýrt tilræðinu. Þessu bragði var-
aði lögreglan sig ekki á. — Eftir á
hefir Bogroff lýst yfir, að byltinga-
menn í Pétursborg hafi kjörið sig til
þessa verks.
Stolypin barst af eins og hetja, seg-
ir 1 brezkum blöðum. Sárið var mik-
ið i brjóstinu, kúlan gekk rétt aftur
að hryggjarliðnum.
Þetta er annað sinni á nokkurum
árum, sem reynt hefir verið að myrða
Stolypin. Fyrra sinnið var það reynt
25. ág. 1906. Þá var sprengikúlu
varpað inn í hús hans og hlutu börn
hans tvö örkuml, en sjálfur slapp hann
óskaddaður.
Síðustu fréttir. Stolypin lézt
úr sdrum ejtir 2 daga legu, p. 18. sept.
Ferillinn rakinn.
Jón Ólajsson eða »pólitíska kláða-
rollant, sem Jón Sigurðsson nefnir í
bréfum sínum, er stöðugt að emja
og spúa eitur-ólyfjaninni í Heima-
stjórnarblaðsneplunum. Rekur þar hver
svívirðingin aðra um þá menn og þann
stjórnmálaflokk, sem ekki vildi hjálpa
embattismannasamdbyrgðinni til að inn-
lima ísland 1908 í dönsku ríkisheild-
ina.
Það er síður en svo, að eg ætli að
fara að svara öllum þeim kynstrum
af þvættingi, sem vellur úr penna
þessararr »pólitísku kláðarollu«, þvi
satt að segja er Jón lítt svaraverður,
og nauðafáir taka nokkurt mark á
hvað hann segir, og þvi bezt að lofa
honum sem mest, að berjast við sinn
eigin skugga. Það er að eins eitt
atriði i sambandi við árásir hans á
Sjálfstæðisflokkinn, sem eg vildi stutt-
lega athuga.
Hann er 'syknt og heilagt að tönk
ast á þeim ósannindum, að tilgangur
Sjálfstæðisflokksins með því að ná í
völdin, hafi verið og sé sá, *að mis-
beita peim, sír og sínum vinum til Jjár-
munaleqra haqsmuna.*
Margur ætlar mann af sér, segir
máltækið. Heimastjórnar embættis-
mannnklíkan gerði þetta, meðan hún
sat að völdum, illu heilli, eíns og
sýnt hefir verið og sannað með ómót-
mælanlegum rökum í grein í ísafold,
er nefndist »HvalJjaran mikla*.
A þeim árum var ekkert látið fara
út fyrir Heimastj.(l)flokkinn af fjár-
veitingum, embættum, bitlingum eða
öðru, sem kleift var að láta lenda
innan takmarka hans. Þá sjaldan er
út af þessu var brugðið, var það gert
af knýjandi ástæðum, sem sé þeim,
að annað var með öllu óverjanlegt.
Þá voru stofnuð ný óþörf embætti,
án nokkurrar heimildar, eins og t. d.
undirtylluembættið handa Indriða Ein-
arssyni í stjórnarráðinu, í stað þess
að gera hann þá þegar að skrifstofu-
stjóra, eins og sjálfsagt var. En það
mátti ekki, af því að hann var póli-
tískur andstæðingur. Þá átti að stofna
nýtt launað varabiskupsembætti, nýtt
vitastjóraembætti o. s. frv., o. s. frv.
Þá var og ekki lítið barist fyrir því,
að láta útlendinga, sem vinna hér í
þjónustu landsins, hafa harri laun en
alment gerast, eins og t. d. Forberg
landsímastjóra, skógfræðinginn o.s. frv.
Og alkunn eru þau ummæli, að
ekki hafi þeir tapað, sumir heima-
stjórnargæðingarnir, á konungssukkinu
mikla 1907, að minsta kosti ekki þeir,
sem settust að leifunum eins og hrafn-
ar í hrossskrokk.
Embættism.málg. hefir verið að
flónska sig á þeim ósannindum, að
bera B. J. fyrv. ráðherra á brýn hlut-
drægni i veitingum embætta og sýsl-
ana. En það varð að þagna á þessu,
að minsta kosti í bili, þegar skorað
var á það að birta embættaveitinga-
listann, og sýna og sanna um leið, að
hann væri hlutdrægur. Þetta porir
það ekki; veif að þá er það búið að
koma upp um sjálft sig — gera sig
bert að ósannindunum.
Nú er það öllum ljóst, að Heima-
stjórnar- eðainnlimunarflokkurinn hefir
ekki eitt einasta mdl d dagskrd við
þessar kosningar, er réttlætt geti bar-
áttu hans um stjórn landsins, og því
þarf í engar grafgötur um það að fara,
að hann berst fyrir völdunum ein-
göngu i pem einum tilgangi, að skara
eld að sinni köku, höjðingjasamdbyrqð-
arinnar og Dana á kostnað alþýðunnar;
halda við ejtirlaununum, hakka em-
battislaun, — samkvæmt undanfarinni
reynsiu, fjölga embættum, og gæta
þess vel, að engin staða eða starfi í
þarfir þess opinbera fari fram hjá
peirra mönnum, svo að þeir geti eflt
sig og trygt sem bezt til að vinna að
sínum eigin hagsmunum og Dana.
Þetta er þeirra kosningaprógram og
ekkert annað.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 235
Blašsķša 235
Blašsķša 236
Blašsķša 236
Blašsķša 237
Blašsķša 237
Blašsķša 238
Blašsķša 238