Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Nįttśrufręšingurinn

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Nįttśrufręšingurinn

						ÞORSTEINN     SÆMUNDSSON

Um sjávarfallaspár

Sjávarföllin hafa frá fyrstu tíð vakið

athygli þeirra sem við strendur búa

eða sjómennsku stunda. Að sæfar-

endur þurfi að taka tillit til flóðs og

fjöru er deginum Ijósara, en aðrir

hafa líka haft ástœðu til að gefa

sjávarföllum gaum, til dæmis vegna

áhrifa þeirra á laxagöngur, fjörubeit

sauðfjár eða söfnun kræklinga og

fjörugrasa. Þegar gengið er um

flæðitanga þarf að gœta að sjávar-

föllum og stærstu flóðin geta ógnað

byggð og valdið stórskaða. Því hafa

menn snemma reynt að spá fyrir um

sjávarföll með því að huga að gangi

tungls og sólar. Tunglið er augljós-

asti áhrifavaldurinn, en engum dylst

að sólin kemur þarna einnig við

sögu, því að afstaða tungls til sólar

ræður því hvenœr munur flóðs og

fjöru er mestur (stórstreymi) eða

minnstur (smástreymi). I reynd nema

flóðhrif sólar nœrri helmingi af

flóðhrifum tungls. Þegar tungl er nýtt

eða fullt eru flóðhrif tungls og sólar

samverkandi og leiðir það til stór-

streymis.

Þorsteinn Sæmundsson (f. 1935) lauk B.Sc. Hon-

ours-prófi í stjörnufræði frá háskólanum í St. An-

drews, Skotlandi, 1958 og doktorsprófi í sömu

grein frá Lundúnaháskóla 1962. Hann hóf störf

við Eðlisfræðistofnun Háskólans 1963 og við

Raunvísindastofnun Háskólans 1966. Hann hefur

annast rekstur segulmælingastöðvar stofnunarinn-

ar og séð um útgáfu Almanaks Háskólans.

Elstu upplýsingar um sjávarföll við Island er

að finna í handritstexta frá 13. öld. Þar segir

svo (með breyttri stafsetningu): „Þá er flóð,

er tungl er í austri og í vestri, en fjara, þá er

það er í norðri og suðri miðju, fyrir sunnan

ísland, nema firðir banni ... Ef tungl er 3

nátta eða 4,18 eða 19, þá er fjara í nón, en ef

tungl er 10 nátta eður 11, 26 eður 27, þá er

fjara að dagmálum; ef tungl er fullt eða eigi

að sýn, þá er fjara í miðjan dag og miðja

nótt." (Sjá N. Beckman og Kr. Kálund:

Alfræði íslenskll, Khöfn 1914-16, bls. 96.)

Tímasetningarnar benda til Faxaflóa fremur

en Suðurlands, og hefur getum verið að því

leitt að þessi fróðleikur sé ættaðar úr Við-

eyjarklaustri (sjá formála Beckmans að

Alfræði íslensk II).

I rímbók frá 16. öld er tafla sem sýnir

hvernig finna megi flóðtíma hvers dags eftir

aldri tungls, þ.e. eftir dagafjölda frá nýju

tungli (sjá 1. mynd). Samkvæmt töflu þessari

er flóð kl. 5 að sönnum sóltíma þegar tungl er

fulit eða nýtt (15 eða 30 daga gamalf).

Sannur sóltími reiknaðist áður fyrr upp í 12

stundir frá því að sól var í suðri eða norðri,

og þarna er átt við báða tímana, kl. 5 eftir

hádegi og kl. 5 eftir miðnætti. Taflan segir

með öðrum orðum: Þegar tungl er næst sól á

himninum (nýtt) eða í gagnstæðri átt (fullt)

líða fimm stundir frá því að tungl er í suðri

(eða norðri) þar til flóð rís hæst. Þetta jafn-

gildir því sem síðar var kallað hafnartími

staðar, en hafnartíminn 5 stundir gæti sem

best átt við Viðey.

A árunum 1788 til 1818 kom út í fjórum

bindum ítarleg lýsing af strönd Islands og

höfnum eftir Poul de Löwenörn, forstöðu-

Náttúiufrœðingurinn 69 (I), bls. 77-84, 2000.

77

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108
Blašsķša 109
Blašsķša 109
Blašsķša 110
Blašsķša 110
Blašsķša 111
Blašsķša 111
Blašsķša 112
Blašsķša 112
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124
Blašsķša 125
Blašsķša 125
Blašsķša 126
Blašsķša 126
Blašsķša 127
Blašsķša 127
Blašsķša 128
Blašsķša 128