Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Kjósandi

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Kjósandi

						
i, árg. — 1. tölnbl.
13. nóvember 1919.
Isatoldarpren tsmið j a.
€&íram£féð enóur
€$eyfijavifiur.
Alvarlegri athöfn en Alþingis-
kosningar en naumast hægt að hngsa
sér. Og p'ó fyigir meiri ábyigð at-
höfnuin vorum kjósenda við þessar
kosningar, en . nokkru sinni áður,
því nú eieum vér i fyrsta sinni'að
kjó«a fulltiúa til Alþingis hins full-
valda *slenzk* ríkis.
Er ekki fjani lagi að >;era sér
greir; fyrir því, hvers vegna vér er-
um orðnir fullvalda ríki. Það er
hvorki vegna fjölmennis né auðæfa,
heldur vegna þess að sambandsriki
vort og alíur hina mentaði heirour
hefir litið svo á, að þrátt fyrir fá-
menni og fátækt, væri þó menning-
ar- og vitsmunaþroski vor svo mik-
ill, að vér myndum geta séð sóma
vorum borgið sem fuilvalda ríki. Al-
þingi er hjarta þjóðféíags vors. Það
á að gæta hags vovs og sóma í við-
skiftum við önnur riki og leiða öll
innanlandsmá!. Þar naega fkki sitja
neinir liðléttingar, hv-orki heimskir
raenn né mentunarlitlir. Þar verður
að vera varbn maður i hverju rúmi.
Annars siglir litla íslenzka rikið ó-
varJega af stað.
Reykjavík hefir meiri skyldu en
nokkurt annað kjördæmi í þeim
efnum, að senda vel starfhæfa menn
á þing. Fjölmennið hér og það, að
Reykjavík er miðstöð allrar menn-
ingar landsins — höfuðstaður ls-
lands — veitir mönnum rétt til þess
að heimta meiri hæfilegleikamenn
héðan, en úr öðrum kjördæmum.
Það vill nú svo vel til, að Reykjavík
á kost á að scnd;i á þing tvo af
mikilhæfustu möunum þessa lands.
Það eru þeir Jón Magnússon for-
sætisraðherra og Sveinn Björnsson
yfirdómslögmaður. Þessir menn eru
ekki einungis þjóðkunnir, heldur
kunnir um öll Norðurlönd og víð-
ar, sem fram úr skarandi menn með-
al sinnar þjóðar. Þarf eigi að lýsa
þessum mönnum, svo kunnir eru
þeir kjósendum hér. Um ]ón Magn-
ússon nægir að minna á þao, að
í hans stjónmtíð varð ísland full-'
valda riki, og höfum vér ekki heyrt
nokkurn mann draga það í efa, að
það væri meira honum að þakka en
nokkrum öðrum einum manni. Væri
ekki úr vegi fyrir þá sem metafull-
veldi vort einhvers, að minnast þess
við kosningarnar hverjum vér eigum
það mest að þakka.
Sveinn Björnsson er ungur maður
enn, og hefir þó afrekað meira en
flestir núlifandi íslendingar á hans
aldri,    Mun óhætt að segja,   að   is-
leuzka þjóðin væntir ekki eins mik-
illa dáða af nokkrum yngri sona
sinna sem af honum. Það er heldur
eigi fnrða, því auk þess að hann
hefir setið a Alþingi og oftar en
einu sinni verið trúaaðarmaðar lands-
ins i öðrum ríkjum, hefir hann
hrundið af stað og veitt foistöðu
með framúrskarandi dugnaði og
hyggindum tveim mestu þjóðþrifa-
fyrirtækjum landsins: Eimskipafélag-
inu og Brunabótafélaginu. Væri ekki
úr vegi, ef kjósendur meta þetta
einhvers, að minnast þess nú við
kosningarnar.
Um hina frambjóðendurna, þá Ól.
Friðriksson, Þorv. Þorvarðarson og
Jakob Möller, má eflaust ýmislegt
gott segja, og án efa bjóða þeir sig
fram i þeim tilgangi að vinna Iandi
sinu og kjördæmi gagn. En sjálfsagt
sjá þó allir kjósendur að saman-
burður milli þeirra og hinna fyr-
nefndu : Jóns Magnússonar og Sveins
Björnssonar, er eins og milli batna
og fullorðinna manna. Og unga ís-
lenzka ríkið hefir ekki ráð á þvi að
hafa þroskalitla menn á þingi. Fjöl-
mennið þvi á kjörstaðinn, háttvirta
kjósendur, og kjósið þá
Jón Magnússon og
Svein Björnssoti.
Pingmannaefni
„alþýéunnar" /
Eru íslendingar orðnir litblindir
á manngildi? Hafa illar vættir vilt
þjóðinni sýa, svo að fiún sér ált
öfugt, —- rispað hana í augað, eins
og Dofri konungur vildi gera við
Pétur 0-aut' f orSum ? Það er hræSi-
legt að búa undir þeim álögum, að
sýnast roðhænsnin vera ernir og
skítseiðin stóriiskar. Og vonandi
er ekki svo ilt í efni um ráð ís-
lendinga, en þó er það sannast, að
oft* á maður bágt með að verjast
þeirri hngsun, að þessi þjóð -sé
leikin. —• —
ÞaS er næstum því raunalegt
að minnast þess nú, hvílíkar vonir
okkar bestu menn gerðu sér nm
framtíðina um þær mvmdir, sem
fariS var að hugsa til að endurreisa
alþingi. Menn trúðu því statt og
stöðugt, að þjóðin mundi hefja
sjálfa sig til vegs og gengis, e£
hún aðeins f engi aS njóta sín, menn
höfðu óbifanlegt traust á því, að
svo mikið af manndómi og mann-
viti byggi í kyninu, að hin forna
frægS íslands mundi birtast end-
urborin, ef þjóðin aðeins gæti slit-
ið sig úr haftinu.   Övo kvað J ónas:
Kíða skulu rekkar,
ráðum land byggja,
fólkdjarfir firðar
til fundar sækja,
snarorðir snillingar
að stefnu sitja,
þjóðkjörin prúðmenni
þingsteinum á.
Övo djarfir og !stórilr -voru þeir
vordraumar! Og sem betur f er haf a
þeir ekki allir orðið að engu. Bn
ekki getur maður látið vera að
minnast þess, að hin síðustn tntt-
ugu ár hefir Stefán frá Fagira-
skógi riðið til þings með goSorS
Einars Þveræings. Að SigurSur
búfræSingur hefir tjaldað Mosfeli-
ingabúð nálega jafniangan tíma.
Að Hákon í Haga skipar nú sæti
Gests Oddleifásonar. AS einmitt
slíkir „snarorSir snillingar" sitja
bvaS fastast í þingsætunum, óhagg-
anlegir eins og goS á stalli. Og
niaður hristir höfuðið, — sú hugs-
un ásækir mann, að þjóðin sé að
gera heillaspár sinna beztn manna
að öfugmculuiu.
Um kosningar þær, sem nú fara
í hönd, er það helzt til nýlundu,
að nú skiftast flokkar á annan
hátt, en áður hefir verið. Hingað
til hef ir í rauninni altaf veriS kosiS
um sjáifstæðismálið. Það mál hefir
jafnan verið efst á baugi í huga
kjósanda og hefir um langan ald-
ur kasað. undir sér öll önnur lands-
mái, svo að til vandræðia hefir
horft. En nú er ný öld að renna
upp og nýir flokkar að myndast.
Á síðustu árum hafa verkamenn
bundist samtökum til þess að bæta
kjör sín og hafa áhrif á landsmái
yfir höfuð, og eru þan samtök svo
sjáifsögð og eðlileg að engum skyn-
sömum manni ætti að koma til hug-
ar að amast við þeim. Alt er undir
því komið hver andi drottnar í verk
mannafélbgunum, hvernig þeim er
stjórnað og í hverja átt baráttunni
er beint. Því miður hefir byrjnnin
ekki tekist vel, verkalýðurinn hef-
ir látið ginnast til fárániegra gönu-
hlaupa og ef litiS er til þess, hverja
menn hann hefir sent fram á víg-
völlimi nú við þessar kosningar,
þá kemur enn í Ijós að mikið vantar
á, að verkamenn hafi ennþá náS
jslíkum píólitiskum þroska, sem
þeim er nanSsynlegur, ef hiuttaka
þeirra í pólitík á að verða annað en
skrípaleikur.
Þingmannaef ni „alþýðunnar''
eru þeir Ólafur Friðriksson og
Þorvarður Þorvarðsson.
Ólafu mun fyrst hafa orSið þjóð-
kunnnr rnaður 1916. Þá um vorið
kom hann af stað hásetaverkfali-
inu, og mundu þá fiestir hafa svar-
ið fyrir, að sá maSur yrði hafður
í framboði sem þingmannsefni
þessa bæjarfélags meðan sá vi8-
burður væri ennþá í fersku minni.
Hásetaverkfallið er aðalviðburður-
inn í stjórnmálasögu Ólafs og inunu
flestir ijúka upp ernum munni um,
að sjaldan hafi verið unnið meira
fólskuverk hér á landi. Sá hluti
verkalýðsins, sem áreiSanlega átti
viS langbezt kjbr að búa, var span-
aður út í þetta heimskulega upp-
hlaup, sem hlaut að enda með ó-
sigri, enda hé|st þar ait í hendur,
óbilgirnin, ofsinn og skammsýn-
in. Á því gönnhlaupi græddi eng-
inn lifandi maður eyrisvirði, ailir
biðu tjón af því, en þó einkanlega
hásetarnir, sem ekkert höfðu ann-
að en skömm og skaða npp úr öllu
saman. Það kann að hafa verið
Ólafi nokkur huggun, að honum
hafði tekist um leið að baka út-
gerðarmönnum stórtjón: Vitrum
mönnum telst svo til, að það tjón,
sem hlauzt af Kötlugosinu í fyrra,
hafi veriS smáræSi á móts við það
tjón, sem hafðist af hásetaverk-
faliinu. Það má nú að vísu segja,
a"ð það sé ekki tilþrifalítill borg-
ari, sem reynst hefir stórvirkari
heldur en gjósandi eldfjall. En
þrátt fyrir það ættu Reykvíking-
ar ékKi að senda Ólaf á þing fyr
en Skaftfellingar hafa kvatt Kötlu
gömlu til þingsetu fyrir sína hönd.
Þá verður eftirleikurinn óvandari
1 annað sinn hefir Ólafur vakið
eftirtekt aiþjóðar á sér, en það var
í fyrrasumar, 1 egar hann fór aS
sletta sér fram í sam'bandsmálið
meðan fulltrúar Dana og íslend-
inga sátn á rökstólum. Þá heimti
hann meS venjulegri greind og hæ-
ver'sku að Danir skyldu um aidur
og æfi jafn réttháir á íslandi sem
íslendingar sjáifir. Ef Ólafur hefir
vitað, hvaS hann var fið gera við
þaS tækifæri, þá er hann svikari
viS málstað íslendinga, ef á annað
borð nokkurt vit htfir verið íþeirri
baráttu, seih Jón Sgnrðsson
hóf og nú er tii iykta leidd. En
tí' hann er sá óviti, að hann hefir
aldrei sidlið, hver var aðalkjarn-
inn í réttarkröfum íslendinga, —-
ja, þá mætti ætla að höfuðstaður-
inn gæti útséð sér einhvern sæmi-
legri þingmann en hann. Hver
sá kjósandi, sem þykist unna
siálfstæði landsins, en greií5
ii Ólafi Priðrikssyni atkvæíi, skirp
ir í andlitið á sjálfum sér.
Að öSru ieyti þarf ekki að lýsa
pólitiskri starisemi þessa manns.
Hann vinnur  kappsamleg  atS  því
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2