Morgunblaðið - 02.08.1953, Qupperneq 5

Morgunblaðið - 02.08.1953, Qupperneq 5
Sunnudagur 2.ágúst 1953 MORGUNBLAÐIÐ 5 Vinur Eisenhowers forseta er orðinn einn af æðstu valda- i Úr bókÍEiii: Cnisade in Europe ZHUKOV marskálkHr, er var IofaSur sem stríðshetja og síðan nær útskúfaður í ónáð, er nú aftur kominn fram á sjónarsviðið í Rússlandi. Eins og lesendur eflaust minnast, voru þeir Eisenhowef og Zhukov hernámsstjórar með að- setri í Berlín fyrst eftir styrjöldina. Sagt var, að vel færi á með þeim tvímenningunum, og fé-' svo að lokum, að Stalín var farið að þykja nóg um vináítu þeirra. f hinni frægu bók sinni „Crusade in Europe“, er út kom árið 1948, virðist Eisenhower reyna af megni að bera í bæti- fláka fyrir vin sinn, rússneska marskálkinn, og sumir hafa jafnvel haldið því fram, að Eisenhower hafi með því viljað ,.bjarga“ Zhukov undan Stalín og félögum hans, hvað sem hæft er í slíku. Hér fara á eftir nokkrir stuttir kaflar úr bók Eisenhowers. „ÉG hitti Zhukov marskálk í síðasta sinn 7. nóvember 1945. Á þeim hátíðardegi hélt marskálk- urinn veglega veizlu í Berlín og bauð þangað öllum helztu her- foringjum Bandamanna. Þegar ég kom á áfangastað, stóðu þau Zhukov og kona hans ásamt helztu samstarfsmönnum marskálksins frammi við dyr og buðu mig velkominn. Zhukov heilsaði mér, en síðan var horfið inn í vistlegt herbergi, þar sem gat að líta dýrindis krósir á borð- um. Töluðum við þar saman í einar tvær klukkustundir.“ „EF VIÐ VINNUM SAMAN“ „Vel mátti skilja á orðum Zhukovs, að við í Berlín hefð- um gert margt til að glæða skiln- ing milli tveggja þjóða, er væri jafn gerólíkar menningarlega og stjórnarfarslega eins og Banda- ríkin og Rússland raunverulega eru. Samt taldi hann, að við gæt- um gert betur. Hann talaði lengi um S. Þ., og sagði: „Ef Banda- ríkin og Rússland geta staðið saman í blíðu og stríðu, þá eiga S. Þ. fyrir sér glæsilega framtíð. Ef við vinnum saman, verður aldrei til sú þjóð, er leggur út í styrjöld í trássi við okkur.“ (Síðan greinir Eisenhower frá heldur kátlegu atviki. Ný- lega hafði birzt mynd í ame- rísku blaði af Stalín, og þótti Zhukov myndin ósæmileg, enda mjög móðgaður fyrir hönd Stalíns). „Þetta varð til þess (segir Eis- enhower), að ég fór að lýsa fyrir honum prentfrelsi í Bandaríkj- unum. Samt tókst mér ekki að telja honum hughvarf, þrátt fyr ir einlæga viðleitni mína í þá átt. Orð mín höfðu engin áhrif á hann, og hann sagði aðeins þetta að lokum: „Ef þér eruð vinur Rússa, verðið þér að láta gera eitthvað í þessu máli.“ „HANN BARA BROSTI“ Ég reyndi einnig að sýna hon- um fram á kosti hins frjálsa einkaframtaks. Það er einlæg trú !mín, að einstaklingar geti að- eins öðlazt stjórnmálalegan þroska í þjóðskipulagi hins frjálsa framtaks, er byggist á samkeppnisgrundvelli. í sam- ræmi við þá skoðun mína reyndi ég að leiða Zhukov fyrir sjónir, að alger ríkisbúskapur hlyti að leiða til algers einræðis og að Bandaríkin hefðu verið stofnsett til að komast undan hvers konar einræðisstjórn. Hann bara brosti. Jafnvel eftir að ég sneri heím til Bandaríkjanna hélt ég áfram að skrifast á við Zhukov allt fram í aprílmánuð árið 1946. — Bréf þessi voru skrifuð í mestu vinsemd sem fyrr. Þá um vorið var Zhukov leystur frá herfor- ingjastörfum í Berlín, og eftir það skrifaði hann mér ekki. Var -'-•aaw talið, að hann hefði fallið í ónáð hjá valdhöfum Rússlands.“ HVARF AF SJONARSVIÐINU VEGNA VINÁTTU VIÐ EISENHOWER Vinátta hans í minn garð var talin ein helza orsök þess, að FfÉ Ynkon-foræðimiiin selalótrimum á Prihiloff-eyjum Or. Finnur Guðnusndssen segir frá álsskaför sinni Tekur Eisenhower upp fyrri vináttu við hinn rússneska marskálk? FINNUR Guðmundsson fugla- fræðingur er nýkominn heim úr för til Bandaríkjanna og Alaska. Auk þess sem hann kynnti sér náttúrugripasöfn í Bandaríkjun- um dvaldist hann á óshólma- svæði Yukon-fljóts í Alaska og á Pribiloff-eyjum í Beringshafi, en á báðum þessum stöðum er mjög fjölskrúðugt fuglalif, á fyrrnefnda staðnum aðallega vaðfuglar og gæsir, en á síðar- nefnda staðnum sjófuglar ýmis lconar. Fékk Finnur ótakmarkað leyfi til að viða að sér náttúru- gripum í Alaska. Ferð þessi var bæði fróðleg og skemmtileg og fékk Mbl. dr. Finn til að segja dálítið frá henni. FJÓRIR FUGLAFRÆÐINGAR í LEIÐANGRI Tvo af þeim þremur mánuðum, er ég dvaldi í Ameríku, notaði ég til að kynna mér náttúrugripa söfn í Bandaríkjunum, en 20. júní flaug ég norður til Alaska. — Voru fleiri í leiðangrinum? — Við vorum fjórir fuglafræð- ingar. Auk mín voru það Roger Tory Peterson og William Cot- trell, tveir kunnir bandarískir vísindamenn, og James Fisher, enskur fuglafræðingur, sem kom hingað á sínum tíma með Peter Scott til að merkja heiðagæsir. í Alaska nutum við margvíslegr- ar aðstoðar Fish and wildlife service, sem er visindaleg stofn- un, er hefur með höndum rann- sóknir á dýralífi og gróðri víða í Bandaríkjunum og Alaska. — Hvert var svo haldið? — Við flugum til bæjarins Anchorage, sem er mikil sam- göngumiðstöð í Alaska. Þaðan fórum við með áætlunarflugvél til Bethel, sem stendur nálægt ósi Kuskokwim árinnar. Þaðan fórum við svo með lítilli báta- flugu til áfangastaðarins gamla Chevak. ÓSHÓLMAR Á STÆRÐ VIÐ HÁLFT ÍSLAND Bærinn Chevak stendur á ósa- svæðinu mikla milli Yukon fljóts og Kuskowim-fljóts, sem eru stærstu fljót Alaska og falla út í Beringshaf. Landsvæði þetta, sem er meir en helmingur flatar- málsstærðar íslands, er allt eitt samfellt fen, með vötnum og smærri ám. Þetta er marflatt land og gætir flóðs og fjöru langt inni í landi. Höfðum við til okkar afpota bát með utanborðsmótor, enda eru ferðir um þetta svæði óhugsanlegar öðru vísi en á bát- um. — Er þetta land þá byggilegt? — Þarna búa eskimóar, sem erú á fremur lágu menningar- stigi, enda gerir samgönguleysið þá einangraða. Þeir lifa mest á laxveiðum, en mikil veiði er í fljótunum. Einnig skjóta þeir nokkuð fugla §ér til matar. — Hvað er um fuglalífið að segja á þessu fenjasvæði? Dr. Finmir Guðmundsson — Það er mikið og fjölskrúð- ugt. En svæðið er svo geysistórt og lífsskilyrði fuglanna alls sttfö- j ar jafngóð, svo það myndast ekki eins þéttar fuglabyggðir og við eigum að venjast sums staðar hér á landi. KRÍA, LÓMUR, ÆÐARFUGL — Sástu nokkrar hinna ís- lenzku fuglategunda þarna? — Þarna var mikið af kríunni, þar var einnig lómur og æðar- fugl? — Hvernig gengur með æðar- varpið hjá þeim? — Á þessu svæði var ekkert æðarvarp, sem hægt er að kalla. Fuglinn verpir svo dreift, að ekki er hægt að nytja dúninn, en eskimóarnir nytja fuglinn til matar. Þarna sá ég líka lóuþræl og óðinshana og nokkrar fleiri íslenzkar fuglategundir, en flest- ar algengustu tegundirnar þar eru samt óþekktar hér á landi. Má t. d. nefna gæsartegundir þrjár: keisaragæs, kanadagæs og svarta margæs. — Hvernig fannst þér þe.ssi staður standast samanburð við Mývatn, hvað mismunandi teg- undir anda snertir? — Endurnar voru ekki eins áberandi og við Mývatn, enda dreifðar yfir stærrá svæði. Þess má þó geta, að þarna er mikið af hávellu. Algeng ér líka svört tildrutegund, svo og þernumáfar, grálóur, trönur og fleiri tegundir. ÓGREINANLEGT FRÁ ÍSLANDI — Hvert fóruð þið þessu næst? — Þá var ferðinni heitið til Pribiloff eyja, sem eru í Berings- hafi, norður af Aljútaeyjum. — Flugum við þangað og fórum fyrst vestur með norðurströnd Alaskaskagans. Nokkrir viðkomu staðir eru á leiðinni og þar hef ég séð landslag líkast og á ís- landi. Fjallgarður gengur þar fram eftir skaganum miðjum „Tekinn úr umferð“ af Stalin 1946 — framá- maður ■ 1953 hann skyldi bókstaflega hverfa af sjónarsviðinu. Ég trúi því þó ekki, því að cnda þótt við vær- um vinir, virtist hann alltaf sann- trúaður kommúnisti. Hann vissi,; að ég var óbifanlegur fjandmað- ur kommúnismans og taldi þá stefnu ekkert annað en einræði. Hann hlustaði jafnan með þolin- mæði á orð mín, þegar ég sagði honum, að ég hefði ímugust á öllu, sem ætti skylt við ríkisbú- skap og ríkisveldi og öll vest- ræn siðmenning byggðist á per- sónufrelsi. En tryggð hans við kreddur kommúnismans virtust grundvallaðar á einlægri sann- færingu fremur en utanaðkom- andi nauðsyn." Loðselalátur á Pribilloff-eyjum. með eldfjöllum og undirlendi sitt hvoru megin, líkt og á Snæ- fellsnesi. Fjöllin eru úr basalti með fönnum í skorningum, mýr- ar og móar allt umhverfis og hvergi skógar né kjarr. Ég gat satt að segja eltki skilið á miili þessa umhverfis og íslands. En. þarna er byggð sama sem engin. ALLAR SAMGÖNGUR FLUGLEIDIS — TIL PRIBILOFFEYJA — Og svo komið þið til Pribi- loffeyja? — Já, þangað var flogið, enda allar samgöngur í Aiaska í lofti. Til Pribiloffeyja teljast fjórar eyjar, tvær þeirra eru allstórar og byggðar, St. Paul með 500 ibúa og St. George með 200 ibúa- Fólkið er af svoneíndum Aljút.a- þjóðflokki, en um uppruna hans er lítið vitað. Rússar fundu eyj- arnar seint á 18. öld og fluttu. þangað veiðimenn frá Aljúta- eyjum. — Hvernig eru lifskjörin þar? — Þau eru mjög góð, enda eru. náttúrugæði eyjanna frábær. — Sela og fuglalíf er friðað, em ákveðinn fjöldi sela er skotinn. árlega undir eftiriiti hins opin- bera. Það gefur svo mikinn nr5 að íbúana skortir ekkert. Mcst gefur loðselurinn af sér. Af þeim eru lVz milljón á Pribiloffeyjum og eru árlega veiddir um 50 þús- und loðselir, eingöngu ungir brimlar. LIFNAÐARHÆTTIR LOÐSELSINS Eyjarnar eru sæbrattar basalt.- eyjar. Lífshættir loðselanna eru. mjög merkilegir. — Brimlarnir koma venjulega á land í maí og setjast upp á ströndina. Þar helg- ar hver brimill sér svona fimm- tíu fermetra svæði, sem hanrt ætlar sínum urtum. Þær koma síðar og hefst þá grimmilegur bardagi milli karldýranna tun. ástir og fasteign. Hefur hver brimill þetta 50 til 150 urtur, allt eftir virðingu og styrkleika. Hávaðinn og orgið í selunum heyrist langar leiðir, enda eru' bardagar milli brimlanna mjög algengir. Selir þessir eru stórir i og gagnstætt því sem er um venjulega seli, leggja þeir ekki á flótta fyrir manninum, heldur ráðast á hann og eru lifshaettu- legir. — Hvernig er gróður á þesstim ej'jum? — Hann er sums staðar tals- vert mikill, 200 tegundir af blóm- plöntum, þar af 70, sem finnast hér á landi. LUNDAR MEÐ FJAÐRASKRAUTI — Er mikið um sjófugla á Pribiloffeyjum? — Á úteyjunum tveimur, sem eru litlar, eru þau mestu fugla- björg, sem ég hef nokkru sinni séð. Sumar tegundirnar þekkj- uin við hér heima svo sem svait- fugl (langvíu og stuttnefju), rittt og fýl. En svo eru þar margar Kyrrahafstegundir, svo sem tvær tegundir af furðulegúm lundum, með marglitu og áberandi fjaðra- skrauti og toppum. Sama lit- skrautið finnst á sumum svart- fuglategundunum. SKJÓTA VARiO SKARÐ í VARNARBELTIÐ — Þið hafið náttúrlega farið í úteyjarnar. — Já, við fórum út í svonefnda, Walrus Island eða Rostungseyju, sem er flöt lítil klettaeyja. Hún mun vera næstum km á lengd og þar hef ég séð þéttasta fugla- byggð, enda búa þar 1V2 milljóní af langvíu. Annars var ekki auð- leikið að komast í land, því ací á klöppunum hringinn í kringura. Frh. á bls. 8.

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.