Morgunblaðið - 22.10.1977, Qupperneq 17

Morgunblaðið - 22.10.1977, Qupperneq 17
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 22. OKTÓBER 1977 17 Fram um aldamót er þetta stór hluti íbúa Reykjavíkur, sem voru alls 167 á árinu 1786, 307 á árinu 1802, 639 á árinu 1835, 2024 á árinu 1876 og 11449 á árinu 1910. Frá þessum tíma eru þau myndarlegu hús, sem segir frá hér á síðunni. Enda er á þess- um litla bletti enn til merkilega mikið af uppruna Reykjavíkur. Aðalstræti 10 er eitt elzta húsið í borginni og í þeim öllum hefur gerzt merki- leg saga, auk þess sem þau eru sjálf merkileg fyrir gerð sína og stíl. Könnun á menningar- sögulegu gildi byggðar- innar í Grjótaþorpi sýnir að þar eru 28 húseignir, sem eru þess virði að vera varðveittar, segir í skýrslunni. En þar er einnig getið húsa, sem talin eru hafa lítið gildi. Skýrslan er nú í meðferð í skipulagsnefnd borgar- innar með öllum sínum fróðleik og upplýsingum. aa. Glasgow viö Vesturgötu (5A). Veriö að hlaða kjallara undir húsið Liverpool (byggt 1885). Til vinstri á bak við Glasgow sést Hákot. (Ábs) í skýrslunni er gerð grein fyrir horfnum húsum í Grjótaþorpi. Eitt þeirra er Glasgow við Vesturgötu 5A, eitt myndarlegasta húsið sem þar hefur verið. Þó því verði ekki bjargað lengur, er gaman að sjá þann stórhug sem þar var. í skýrslunni segir m.a.: Árið 1862 fékk P.L Henderson, sem þá hafði keypt Höltersbæjarlóð, leyfi til að reisa stórhýsi á lóðinni. Mun hús þetta hafa verið stærsta hús hér á landi. Þar var Glasgowverzlunin, eign firmans Henderson, Anderson & Co og var J. Jonassen verzlunarstjóri. Glasgowverzlunin varð gjaldþrota árið 1868 og var allur búðarvarningur seldur á uppboði. Egill Egilsson kaupmaður eignaðist Glasgow árið 1872. í húsinu var stór "•U'-v <jPrn rúmaði 200 manns í sæti og voru þar haldnar samkomur. saiui , Þar starfaði sjómannaklúbburinn þar sem on vuiu 11«*^"" fyyií lesti- ar um ýmis efni til fróðleiks almenningi. Ennfremur var salurinn notaður fyrir fundarhöld og sjónleiki. Þar stóð Þorlákur Ó. Johnson fyrir fyrstu málverkasýningunni á íslandi árið 1879 og sýndi þar eftirprentanir af myndum eftir erlenda málara, en aldamótaárið var þar fyrsta málverkasýning íslensks málara, Þórarins B. Þorláksson- ar. Síðar var húsinu breytt og mun herbergjum hafa verið fjölgað. í brunabótavirðingu frá 1883 eru þar talin 18 herbergi og þrjú eldhús auk sölubúðar og 14 árum síðar voru herbergin orðin 40 samtals. Einar Benediktsson skáld keypti eignina 1896 og tveim árum síðar lét hann reisa hús á norðausturhluta lóðarinnar (Vesturgata 5). Árið 1903 brann Glasgowhúsið og bakhús þess til kaldra kola. Bærinn Vigfúsarkot, sem stóð fyrir vestan, brann einnig og hafa lóðirnar verið óbyggðar síðan. Húsið á Vesturgötu 5, sem Einar Benediktsson reisti 1898, er enn til og segir í skýrslunni að það tilheyri húsaþyrpingunni á horni Vesturgötu og Aðalstrætis, bæði vegna gerðar sinnar og sögu. Auk þessa sé saga hússins þáttur í athafnasögu hverfisins. Túngata 8 1915 Guðmundur Sveinbjörnsson skrifstofustjóri 1936 Hólmjárn J. Hólmjárn efnafræðingur 1944 Vilborg ólafsdóttir ekkja Guðmundur Sveinbjörnsson lét reisa húsið á lóð, sem áður hafði verið hluti af lóðinni númer 6 við Túngötu. Geymsluhús, sem þar voru fyrir, lét hann rífa. Húsið er steinhús: kjallari, ein hæð og ris. . Byggingarlagi og herbergjaskipan svipar til timbur- húsa, og er gluggaskipan eins. Risið er hátt enda húsið ekki portbyggt. A rishæð hefur verið innréttaó eldhús, en að öðru leyti hefur fáu verið breytt. Á hæðinni eru skrifstofur, en íbúð í risi. Húsið er ómissandi vegna gerðar sinnar og útlits. 1 byrjun aldarinnar var steinsteypan nýtt byggingar- efni. í húsi, þar sem veggir eru steinsteyptir er gluggaskipan frjálsari en í timburhúsi, þar sem hún er háð burðargrind. í þessu steinsteypta húsi hér hafa þó þessi einkenni timburhússins haldist. Um- hverfis húsið er stór og vel hirtur garður með miklum trjágróðri. Þar gætir mikils samræmis hvarvetna, og sem heild eru húsið og garðurinn einstæð í hverfinu. Garðastræti 15 1896 Guðmundur Jónsson lyfjasveinn 1909 Una Glsladóttir ekkja 1930 Eriendur Guðmundsson gjaldkeri 1942 E. Ragnar Jónsson forstjóri Árið 1896 keypti Guðmundur Jónsson lyfjasveinn lóð af Jóhanni Runólfssyni í Arabæ og fékk leyfi til þess að byggja á henni hús, sem enn stendur. Fyrir norðan húsið er stxgur úr Mjóstræti, og er hann leifar af Götuhúsastíg. Una GÍsladóttir ekkja Guðmundar, bjó lengi í húsinu ásamt Erlendi syni þeirra og var það jafnan nefnt Unuhús. Var það eitt helsta athvarf ungra og rót- tækra listamanna í Reykjavík meðan Erlendur lifði (d. 1947) . Húsið er tvílyft timburhús, járnvarið að hluta. Sér- kenni þess eru þau, að breiddin er meiri en lengdin. Skipt hefur verið um glugga og reykháfur fjarlægður. Aðrar útlitsbreytingar eru litlar. Húsið er ómissandi vegna þáttar þess í menningar- sögunni. Æskilegt væri, að settir yrðu sex rúðu gluggar við lagfæringu á því.

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.