Morgunblaðið - 30.04.1982, Síða 4

Morgunblaðið - 30.04.1982, Síða 4
36 MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 30. APRÍL 1982 LISTIN AÐ VERA UNGUR TIL ELLIÁRANNA^^r** 11 Hvenær má segja aö „ellin“ hefjist? Viö sextíu ára aldur? Sjötíu? Síöar? Meö framförum á sviöi rannsókna og þróun nýrra aöferöa viö lækningar viröist manns-__ ævin vera aö teygja sig langt umfram þau takmörk sem þekkst hafa til þessa. ÞaÖ er ekki aöeins aö viö lifum oröiö lengur, heldur getum viö líka, ef rétt er aö fariö, elst seinna. Þessar markveröu breytingar eru að vissu leyti árangur þess starfs sem nú hefur veriö unniö á sviði öldrunarfræöinnar; að hinu leytinu skrifast þær á okkar eigin reikning. í þessari fyrstu grein af fimm í greinaflokki um skilning nútímans á öldrun fjallar rithöf- undurinn Angela Fox Dunn um hvaöa hlutverki viöhorf okkar til efri áranna gegna og hvernig þessi viöhorf_ veröa aö taka snöggum breytingum ef okkur á aö geta liöiö vel við tilhugsunina um þá staðreynd að viö lifum kannski virku og frjóu lífi fram á tíræðisaldur. Lífslíkurnar voru 47 ár um síöustu aldamót Þessi Reykjavíkurmynd er iviö eldri; hún var tekin vestur Austurstræti áriö 1892. Maöurinn meö myndavélina stóö í Lækjargötu. Næst til vinstri er Eymundssonar-húsið, en hægra megin götunnar sést Landsbankinn. Viö skulum varpa fyrir róöa hinni stööluöu ímynd ellinn- ar áöur en hún gerir út af viö okkur. Hugmyndin um aö hrörnun og elliglöp séu óhjá- kvæmilegir fylgifiskar efri áranna er ekki aóeins röng, hún er hættu- leg heilsunni. Neikvæóar hug- myndir okkar um öldrun eru eins og spádómar sem rætast sjálfs sín vegna og geta gert vart viö sig okkur öllum til tjóns. Staöreyndin er sú að á hverjum tíma eru aöeins fimm prósent aldraös fólks á stofnunum, ekki veröur þaö allt al- varlega truflaö á geöi og meöalald- ur þeirra sem teknir eru inn er 80 ár. Þar af leiðir að 95 prósent þeirra sem eru yfir 65 ára gamlir lifa og starfa i samfélaginu en lifa ekki innantómu lífi á elli- eöa hjúkrunarheimilum. Samt virðist svo sem við refsum þeim á margan hátt án umhugsunar sem orönir eru gráhæröir. Málshátturinn „Allt er fertugum fært“ ætti fremur aö hljóma „Fimmtiu og fimm og fær í flestan sjó“; kannski ætti að fara aö kalla 70 ára fólk mióaldra þegar æ fleiri ná þeim aldri sem er hiö eölilega æviskeiö mannsins — 110 ár. Dr. Robert N. Buyler, þekktur öldrunarfræöingur og forstjóri ÖldrunarstofnUnar Bandaríkjanna, er hlaut Pulitzer-verölaunin fyrir bók sína: „Því að þrauka? Aö vera gamall í Bandaríkjunum", segir að við höfum skapaö þá goösögn í okkar menningu að fólk sem kom- iö er yfir sjötugt, áttrætt og nírætt sé sjálfkrafa upp til hópa gamalt og farlama. Hann áminnir fólk um aö gá aö sér: Ef þiö trúiö þessu og fær í flestan sjó getiö þiö flýtt fyrir eigin öldrun. Dr. Butler telur aö viö þurfum aö venja okkur á að hugsa um ákveönar meðaltals heilsufarslíkur í staöinn fyrir ævilíkur sem mælikvaröa fyrir líffræöilegan aldur en ekki aldur í árum. Munurinn á þessu tvennu getur oft á tíöum veriö allt aö tíu ár. Aö sjálfsögöu veröur sumt fólk veikt og hrörnar á hvaöa aldri sem er; þaö kallast veikindi en ekki eölileg öldrun. í rannsókn viö Daglegt FYRSTA grein af fimm Duke-háskólann kom fram, aö yfir helmingur allrar líkamlegrar hnign- unar hjá hópi fólks sem komið var yfir 65 ára aldur „stafaöi af leiöind- um, aögeröarleysi og vitundinni um aö búist væri viö heilsuleysi". Aldurinn breytir ekki sálarlífi manns, hann veldur ekki sjálfkrafa breytingum á hugsunarhætti. (Móöir mín sagöi gjarnan: „Gamall bjáni var eitt sinn ungur bjáni,“ og ég hef enn ekki fundið hvaöan þetta gamla spakmæli er upprunn- iö.) Akveðnar heimildir fyrir því aö heimska standi ekki í neinum tengslum viö aldur liggja nú fyrir hjá bandaríska Öldrunarráöinu, en þaö er félagsskapur sem starfar án ágóða og hefur boöiö fólki sem komið er yfir 55 ára aldur upp á atvinnumiölun í meira en þrjátíu ár. Stofnunin greinir svo frá aö rann- sóknir hennar sýni aö persónu- leikaeinkenni haldist stööug öll fulloröinsárin; fólk bregst viö um- heiminum með sama hætti alla ævina. Sérfræöingar í öldrunarfræði og öldrunarlækningum eru ekki aö reyna áð finna „uppsprettulind æskunnar“, heldur miklu fremur að leita eftir betra lífi á hvaöa aldri sem er. Til dæmis hefur dr. Butler bent á aö 50 prósent af öllu krabbameini komi fram eftir 65 ára aldur. Hvaö veldur? spyr hann. „Hvaö er þaö sem gerist í varnar- kerfi líkamans, hormónakerfinu, ónæmisvörnunum, sem veldur því aö viö verðum allt í einu næm fyrir krabbameini? Og reyndar kemur 81 prósent af öllu krabbameini upp hjá þeim sem orönir eru 54 ára, og þó svo aö 54 ár geti varla talist hár aldur, er sambandiö milli krabbameins og öldrunar aug- ljóst.“ Enda þótt framfarir eftir áriö 1990 kunni aö koma frá vísinda- mönnum í erfðafræöi, á sér nú þegar staö framþróun í öldrunar- fræöinni. Viö erum stöðugt aö ööl- ast meiri skilning á hjartasjúk- dómum, háþrýstingi, elliórum og þunglyndi auk fjölda annarra sárs- aukafullra kvilla, eins og til dæmis úrkölkun, beinaþynningu, sem veldur álútum líkama og auknum líkum á beinbrotum. Einhver fróölegasta uþpgötvun- in: aögeröarleysi veldur öldrun lik- amans og aðgeröarleysi veldur í langferöabifreiö um Bandaríkin í síðasta feröapistli var fjallaö um Ameríkuferðir tengdar Tor- onto í Kanada og því er ekki úr vegi að nefna nú annan nýjan möguleika á feröum í Vesturheimi, en það er 23 daga ferð' um Bandaríkin í langferðabifreið, sem ferðaskrifstofan Útsýn býð- ur upp á. Það var vissulega tímabært aö koma á skipulegum ferðum um þetta víðáttumikla heimsríki, en Útsýn mun í sumar bjóða þrjár hópferðir um 16 fylki Bandaríkjanna og verður ferðast í þægilegum langferðabifreiöum með völdum fararstjóra. Brottför er 4. júní, 9. júlí og 6. ágúst._ Fyrstu þrjá dagana veröur dval- ið í New York og skoöaö þaö markverðasta sem þessi mikla heimsborg hefur upp á aö bjóöa, auk þess sem menn hafa þar frjálsan tíma, sem hægt er aö eyöa eftir áhugasviöi hvers og eins, en segja má aö tækifærin, sem New York býöur upp á, séu nánast óþrjótandi. A fjóröa degi verður ekiö til Boston meö viökomu á ýmsum markverðum stööum, en í Boston veröur dvaliö í tvær nætur. Á sjötta degi veröur ekiö til Montreal í Kanada, noröur um Massachus- etts, New Hampshire og Vermont. í Montreal verður dvaliö í tvær nætur og á áttunda degi veröur ekiö til Toronto í Kanada þar sem Þinghúsiö í Washington

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.