Morgunblaðið - 23.08.1987, Síða 4

Morgunblaðið - 23.08.1987, Síða 4
4 B MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 23. ÁGÚST 1987 Minnismerki um liðna glæsitíma Sagt frá Ledaal og Breidablik, merkum söfnum í Stavanger Hinn þekkti norski rithöfundur Alexand- er Kielland ólst upp við Breiðavatn í miðborg Stavanger, og það er ekki ástæða til að vorkenna honum það. Stórvaxin, glæsileg og laufmikil tré standa við vatns- bakkann og sum þeirra slúta yfir vatnið og varpa skugga á hvita svani sem synda hátignarlega á bláu vatninu innan um skara af öndum og máfum. Húsin sem standa við vatnið eru mörg hver gömul en langelst er þó Dómkirkjan, sem ein allra miðaldadóm- kirkna í Noregi hefur að mestu varðveitt upprunalega gerð sína. Það hefur mikið vatn runnið til sjávar síðan rithöfundurinn Alexander Kielland sveiflaði silfurbúnum göngustaf á bökkum Breiðavatns. A þeim tíma hefur Stavanger vaxið úr smábæ þar sem útgerðarmenn réðu lögum og lofum, í borg á stærð við Reykjavík. Lengi vel var Stavanger fjarskalega kristilegur bær. Það er stutt síðan teknar voru niður auglýsing- ar af húsi einu rétt við Breiðavatnið. Á Ledaal er í dag aðsetur kon- ungsfjöldskyldunnar þegar hún heimsækir Stavanger. Þetta er í samræmi við ákvörðun sem tekin var þegar Ledaal, fyrrum sumar- hús og seinna bústaður margra kynslóða Kiellandfjöldskyldunnar komst í eigu Stavangerbæjar. Það var langafí Alexanders Kieilánd sem byggði þetta glæsi- lega hús um aldamótin 1800 og gaf því nafn. Húsið er byggt úr tilhöggnum steini frá dönsku eyj- unni Bomholm og allt jámverk í húsið var fengið frá Skotlandi. Það var smiður frá Kaupmanna- höfn, Niels Juel sem sá um innréttingar í húsinu. Sérstak- lega var hann beðinn að kynna sér nýtísku stiga „sem eru inn í húsum og og hægt er að hafa luktir á hverri hæð til að lýsa upp tröppumar." Eigandi hússins, Gabriel Schanche Kielland lofaði hverjum þeim hárri peningaupp- hæð sem gæti fundið út hvemig nafnið á húsinu, Ledaal, væri til- komið. Enginn gat komið með rétta skýringu. Eftir dauða Gabriels fannst skýringin í eftir- látnum plöggum hans. Nafnið var sett saman úr síðustu bókstöfun- um í nafni hans sjálfs og konu hans, Johanna Margaretha Bull. Sonur Gabriels, Jens Bull erfði Ledaal eftir föður sinn og hélt þar glæsileg sumarboð rétt eins og áður hafði verið gert. Eftir dauða hans erfðu bræður hans Jakob og Jonas Ledall og bjuggu þar um tíma. Jakob Kielland yngri gerði húsið upp þannig að hann gat búið í því árið um kring. Síðasti af Kiellandættinni sem bjó í Ledaal var sonur Jakobs, Jonas Schanche Kielland. Hann bjó þar til dauðadags, árið 1930. Arið 1936 keypti Stavangersaf- nið Ledaal og ákveðið var að hleypa nýju lífi í þetta sögufræga hús og nú er það einskonar Höfði þeirra Stavangerbúa. Þar em haldnar opinberar móttökur t.d. annarri stóð: „Jesús Kristur er ljós heims- ins“, á hinni við hliðina stóð„Osram lýsir betur“. Og nú setur olíuæfintýrið svip sinn á bæinn. Útlendingar þyrpast að og hús- næði stígur í verði, nýjir skemmtistaðir spretta upp eins og gorkúlur, en gamlir góðborgarar Stavanger hrista höfuðið og minnast þeirra tima þegar Kiellandsfjöld- skyldan í Ledaal og Berentsenfjöldskyldan í Breidablik settu höfðingssvip sinn á bæ- inn. Nú er hún Snorrabúð stekkur, þessar fjöldskyldur báðar horfnar af sjónarsviðinu og glæsileg heimili þeirra orðin söfn. Göngustafur Alexanders, sem hann erfði eftir langafa sinn Gabriel, stendur ein- manalegur uppvið gamlan Mahonískáp í Ledaal, innan um aðra eftirlátna muni skáldsins og málverk systur hans, listmálar- ans Kitty Kielland, hanga á dökkum viðar- veggjum Breidabliks og vitna um stuðning útgerðamennsins Lars Berentsen við unga og efnilega listamenn síns tíma. á nýársdag, jafnframt því að vera safin þar sem eitt herbergi, bóka- safnið, er tileinkað minningu rithöfundarins Alexanders Kiei- land. Hann bjó að vísu aldrei í þessu húsi, en hann var þar oft hjá afa sínum. Föðurbróðir hans fékk Ledaal í sinn hlut þegar afí hans dó, en faðir Alexanders fékk eignir fjöldskyldunnar við Breiða- vatnið. Útgerðin var rekin sem fjöldskyldufyrirtæki til ársins 1863 er konsul Jakob Kielland dó. Eftir að húsið var gert að safni var það smám saman fært sem mest í sitt upprunalega horf og allar seinni tíma breytingar því sem næst afmáðar. Danssalurinn stóri sem stúkaður hafði verið í lítil íbúðarherbergi fékk nú aftur að njóta sín sem slíkur og garð- stofan á neðri hæðinni er nú konunglegt íveruherbergi. Kon- ungsrúmið í næsta herbergi er ensk smíð frá árinu 1760 og í svefnherbergi konungsins er einnig skápur þar sem í er kon- unglegt næturgagn. Ólafur konungur mun sofa í Ledaal þeg- ar hann er þama á ferð, en krónprinsinn og krónprinsessan nátta sig yfírleitt í Hótel Atlant- ik. segir sagan. í Ledaal er margt fallegra muna, m.a. er þar gobelinsvegg- teppi, ofíð árið 1580, sem á vart sinn líkan á norskum söfnum. Þama era líka gamlar „silhouett- myndir" af fjöldskyldu Gabriel Schanche Kielland, klipptar af þýskum listamanni á fyrsta ára- tug nítjándu aldar. Uppi á lofti era bak við gler gömul „poesi" blöð sem listfengt yfírstéttarfólk hefur dundað við að gera. Mörg mjög falleg og vel gerð. Á einu stóð: „Gakktu á (svo var teiknuð LARS BERENTSEN 1836-1896 HENDRIKKE BERENTSEN 1840-1890 ERIK BERENTSEN OLGA BERENTSEN KAROLINE BERENTSEN 1868-1943 1877-1965 1878-1954 Berentsenfjöldskyldan sem bjó i Breidablik Ledaal Breidablik Garðstofan í Ledaal mjmd af rauðri rós) Og (næst kom teiknuð mynd af Gleym- mér-ei). Uppá loftinu vora líka geymd gömul glös og annar borðbúnaður og það gat hveijum manni verið ljóst að til þeirra kaupa hafði ekki verið sparað. Garðurinn fyrir utan Ledaal er geysi stór. Hann er í einföldum frönskum stíl, nema hvað nokkur gömul og fögur tré hafa verið látin halda sér. Garðurinn mun upphaflega hafa verið í frönskum stíl en var seinna öllum breytt að enskri fyrirmynd. Þegar Leda- al var gert að safni var garðinum breytt sem mest í upprunalega mynd. í garðinum er grafreitur Kiellandsfjöldskyldunnar og ætt- ingja hennar. Beint á móti Ledaal er annað safn, Breidablik. Það hús reisti Lars Berentsen, stórríkur útgerð- armaður, . sem gerðist aðalat- hafnamaður Stavanger þegar veldi Kiellandsfjöldskyldunnar leið undir lok. Berentsen lét einskis ófreistað að gera hús sitt glæsilega úr garði. Hann fékk frægan arkitekt til að teikna húsið og er það eitt best varð- veitta hús í Noregi í sérkennileg- um austurrískum stíl sem þá var mikið í tísku. Húsið er reist um 1881 og er að flatarmáli stærra en Ledaal, sem þó er ágætlega stórt. Þegar gengið er um húsakynni hins löngu liðna Lars Berentsen er það líkast því að setjast í ein- hverskonar tímavél og færast aftur til aldamóta. Húsið og allt innbúið er að heita má í nákvæm- lega sama horfí og hann gekk frá því. Böm hans þijú bjuggu þó í þessu húsi allt til ársins 1964. Þau giftust ekki og tóku snemma þá ákvörðun að halda öllu í uppr- unalegu horfi og gefa síðan Stavangerbæ bæði hús og innbú til minningar um foreldra sína, þegar þar að kæmi. Breidablik er hús raunaiegra örlaga. Hjónin Lars Berentsen og Hendrikke Housken áttu sam- an átta böm. Af þeim dóu fjögur í æsku en ein dóttir andaðist svo komung og nýlega gift. Frú Hendrikke Berentsen dó 1890 tæplega fímmtug að aldri og var það bömum hennar þung raun. Aðeins þremur árum seinna dó Bertha, elsta systirin. Lars Ber- entsen var þá nýlega kvæntur í annað sinn Elísu Haaland og áttu

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.