Morgunblaðið - 05.09.1999, Síða 16

Morgunblaðið - 05.09.1999, Síða 16
16 SUNNUDAGUR 5. SEPTEMBER 1999 MORGUNBLAÐIÐ HARKA OG MÝKT MYIVPLIST Kjarvalsstaðir MÁLVERK/AKVARELLUR HAFSTEINN AUSTMANN Opið aila daga frá 12-18. Til 24. október. Aðgangur 400 krónur í allt húsið. ÞAÐ ER orðin hefð að stjóm Kjarvalsstaða bjóði grónum mynd- listarmönnum að kynna sýnishom verka sinna í Austur- eða Vestursal. Nú er röðin komin að málaranum Hafsteini Austmann, sem sýnir yfir- lit síðustu 15 ára, málverk og akvarellur byggingarfræðilegra forma. Atökin standa í fyrra fallinu milli einfaldrar kröftugrar línu- byggingar, er hverfíst á ýmsa vegu yfír flötinn, og ljóss og lita. Gagn- sæis og mýktar í skyldu en mett- aðra vinnsluferli í hinu seinna, þar sem áherslan er lögð á lifandi brigði ljósgjafans. Málverkin era ýmist á mörkum strangflata- og byggingar- fræðiiegrar listar, sem listamaður- inn mýkir upp með ljósum blæ- brigðum allt í hámarks hvítt, í sum- um tilvikum einnig sterkum lita- blökkum, eða að glóandi litarákir binda og lífga heildina. Þessu víxlar hann að nokkra í akvarellunum, þar sem mjúkar gagnsæjar litablakkir era skorðaðar við innri lífæðar myndflatarins með dökkum, allt í flauelssvartar pensilstrokur er ganga þvert yfir hann eða mynda mjúka afmarkandi burðargrind. Summan af þessu er, að inntak listar Hafsteins hafi lengstum og öðra fremur verið glíma við sterka en einfalda línulaga burðargrind, eins konar burðarstoðir sterkrar og á köflum óvægrar myndbyggingar, sem hann leitast við að mýkja á ýmsa vegu að ógleymdum hnitmið- uðum hlutföllum. Hér er listamað- urinn afar trúr hræringum í París á sjötta áratugnum er þróuðust á ýmsa vegu, á afar formlegan hátt hjá sumum en óformlegan hjá öðr- um, þótt meginásinn væri jafnaðar- lega hin blakka burðargrind er hélt öllu ferlinu óhögguðu á myndfletin- um. I New York tóku menn þetta upp á nýjan hátt og var hér Franz Kline fremstur meðal jafningja með kröftuga en skynræna burðargrind í svart-hvítu. Sem er bilið milli hins jákvæða og neikvæða í þeim skiln- ingi, að það sem listamaðurinn formar á flötinn sé jákvætt, pósitívt, en auðu fletimir sem hann snertir ekki við neikvæðir, negatívir. En í París, borg ástarinnar, sló hjartað hraðar, ljóðræn óreiðan ólíkt meiri og þó borin uppi af óviðjafnanlegri rökvísi, eins konar skynrænni reglufestu í frjálsri mótun. Má hér nefna Pierre Soulages og Danann Mogens Andersen, og okkar eigin Nínu Tryggvadóttur, sem lagði út af skyldu ferli á tímabili. Innbyrðis era allir þessir listamenn þó jafn frábragðnir hver öðram og Haf- steinn þeim, því hann hefur fundið eigin leið. Hefur verið sér meðvit- andi um það um langt árabil og ótrauður haldið sínu striki, því hann veit hve þýðingarmikið það er að fara hér ekki út af sporinu, og að ein mannsævi dugar naumt í þeim pataldri. A þeim tíma sem Hafsteinn nam í París var borgin Mekka og meginás heimslistarinnar, sá heiti púls og segulafl sem sogaði framagjamar listspírar frá fjarlægustu heims- homum til sín. Einstaka landar höfðu áður leitað þangað til náms í málaralist allt frá því að Jón Stef- ánsson nam í skóla Matisse á áran- um 1908-10, þótt rökfræði Cézann- es stæðu honum nær, helstir spor- göngumenn Gunnlaugur Blöndal og Þorvaldur Skúlason. En áratuginn eftir seinni heimsstyrjöld þótti svo enginn maður með mönnum nema hann hefði numið þar og dvalið, sem þeir fundu greinilega fyrir er völdu sér aðrar leiðir. Hér er það merki- legt til rannsóknar, að flestir þeirra sem til Parísar héldu vora á sama hátt uppnumdir af lögmálum mynd- byggingarinnar og Jón Stefánsson, þótt á allt öðram forsendum væri um ytri byrði, fjarlægðust og jafn- vel forðuðust allt hlutbundið. En burðargrind skyldi það þó hafa og hér var það enn Þorvaldur Skúlason sem var iðnastur við kolann og vís- aði veginn, en sjálfur hafði hann hrifist mjög af rökfimi Jóns Stef- ánssonar um lögmál listarinnar. Hræringarnar á sjálfu yfírborði málverksins höfðu þannig merki- lega skyldan bakgrann þrátt fyrir allar deilur um stílbrigði og stefnur. Lengi vel vora menn svo til ónæmir fyrir hinu óformlega og skynræna, sem þó útheimtir ekki minni þjálfun og þar um er sjálfur framkvöðullinn og höfuðpaurinn, Jean Fautrier, ljósasta dæmið. Fautrier hafnaði í raun aldrei náttúranni og var alltaf á móti skilgreiningunni „óraunvera- leiki hins óformlega, „informela", tjáir alls ekkert. Engin listgrein er fær um að miðla, ef hún er ekki hluti þess raunveraleika sem hún hrærist í“. Hér hitti þessi snjalli málari naglann á höfuðið, því það er langur vegur frá upplifaðri, skyn- rænni óreiðu á myndfleti til óþroskaðra og fálmkenndra vinnu- bragða klastrarans. Þetta allt kemur upp í hugann við skoðun þessa yfirlits á verkum Haf- steins á Kjarvalsstöðum, vegna þess, að þó svo hann fari engan veg- inn bil beggja hvað snertir formlega og óformlega myndsköpun hefur hún á sér tvær hliðar. Annars vegar hina köldu, hvössu og flatarmáls- legu en hins vegar skynrænu, heitu og óformlegu. Þetta kemur greini- lega fram í málverkinu en nær há- marki sínu í akvarellunum, sem hann hefur í æ ríkari mæli laðast að á síðustu áram. Einmitt það, hve meistaralega listamaðurinn með- höndlar akvarelluna, þar sem óþvinguð og óformleg vinnubrögð era hvað merkjanlegust, afhjúpar mikilvægi þess að skynja festu í óreiðu. Jafnframt vera fær um að færa hana í fastmótaðan búning með einföldum lausnum þannig að skoðandinn skynji sem óhagganlega heild. Hér er Hafsteinn Austmann orðinn slíkur meistari að við fátt verður jafnað í íslenzkri myndlist og þessar björtu gagnsæju myndheild- ir bera greinilega í sér þann stranga bakgrann og naumhyggju sem málarinn hefur haft að leiðarljósi frá upphafi. Bragi Asgeirsson Spennandi textíll Frá sýningunni í Gerðarsafni. MYMDLIST Listasafn Kópa- vogs/Gerðarsaf n TEXTÍLVERK TEXTÍLFÉLAGIÐ Sýningin er opin alla daga nema mánudaga frá kl. 12 til 18. TEXTÍLFÉLAGIÐ mun vera tuttugu og fimm ára á þessu ári og í tilefni af því hefur verið efnt til mik- illar sýningar í Gerðarsafni þar sem tuttugu og níu félagsmenn sýna ný- leg verk sín. Sýningin er fjölbreytt en þó er á henni nokkuð sterkur heildarsvipur sem kemur kannski til af því að nálgun við vinnu þeirra virðist svipuð þótt sjálf verkin séu af ýmsum toga. Alls staðar má sjá sömu ígranduðu vandvirknina, fág- aða formtilfinningu og skilning á efn- inu og möguleikum þess. Textílfélag- ið hefur líka þá sérstöðu að þar fer saman hrein listræn tjáning án tillits til notagildis og hönnun sem miðar að því að búa til nytjahluti, jafnvel til fjöldaframleiðslu. Það er styrkur, að minnst kosti í þessu tilfelli, því það tengið hið listræna við raunveralegt umhverfi okkar og veitir tjáningunni um leið ákveðið aðhald sem skilar sér í markvissari og meðvitaðri vinnu. í stuttri umfjöllun er auðvitað engin leið til að gera skil verkum allra þeirra tuttugu og níu félags- manna sem nú sýna. Aðeins verður því drepið á nokkram hlutnum sem kannski era nýstáriegir eða standa á iýsandi hátt fyrir heildina. Á sýningunni má sjá nokkuð af nýjungum, nýjum aðferðum eða nýj- um formum og úrvinnslu. Áhuga- verðasta nýjungin í aðferðum er lík- lega sú sem birtist í framiagi Mar- grétar Adoifsdóttur sem hefur skor- ið munstur í tau með leysigeisla. Með þessari aðferð er hægt að skera í tauið jafnauðveldlega og í pappa og jafnvel þannig að efnið lifni til í þrí- vídd þegar því er haldið upp. Aðferð- in býður upp á ótrúlega möguleika í framleiðslu og færir framleiðsluna bókstaflega inn í nýja vídd. Þrívíddin er reyndar auðvitað ekki nýjung í textílvinnu, þótt aðferð Margrétar sé ný, og með skemmtilegri verkum í listrænni hluta sýningarinnar era súlur eftir Kristveigu Halldórsdóttur sem vinnur í efni sem hún nefnir „hörbývax", en það eru hörtrefjar sem blandað hefur verið við byvax svo úr verður efni sem móta má á svipaðan hátt og pappírsmassa en hefur þó að því er virðist sterkari bygginu og áhugaverðari áferð. Verkin sem Kristveig sýnir era hrein og einföld þrívíddarform, unn- in út frá formum býflugnabúsins. Hvað verðar fatahönnun er ýmis- legt áhugavert á sýningunni. Hrönn Vilhelmsdóttir sýnir kápur eða „poncho" úr silki sem sameina sterkt handbragð og mikla fágun eða „elegans“, Ásdís Birgisdóttir sýnir prjónaða hluti sem byggjast á miðaldatísku en hafa samt afar útímalegt yfírbragð og Ragna Fróðadóttir fallega og nokkuð djarfa kjóla, nútímalega hvað varðar efnisval og úrvinnslu, en með klass- ísku og fáguðu sniði. Hildur Bjarnadóttir sýnir heklað- an dúk sem virðist í fyrstu ansi hefð- bundinn, þótt í stærra lagi sé, en blómstrar út hin einskennilegustu form þegar betur er að gáð og ýfist upp í ögrandi þrívíddartotur í könt- unum. Herdís Tómasdóttir sýnir dúka úr hör og fleiri efnum sem bera vott sterkri formskynjun henn- ar eins og þau verk sem hún hefur áður sýnt, og Hrafnhildur Sigurðar- dóttir sýnir afar fínlega og spenn- andi þrívíddarhluti úr pappír og bý- vaxi, saumaða saman í form sem era geómetrísk og lífræn í senn. Eins og sjá má er margt að sjá á þessari sýningu og synd að aðeins sé hér kostur á að nefna örfáa þeirra listamanna sem að henni koma. Hér sannast að textíllinn er enn vaxandi grein og að sú mikla vinna sem þar hefur verið unninn hér á íslandi undanfarin ár er að skila sér í afar faglegum og framsæknum verkum sem sameina ríka tilfinningu fyrir efninu, sterka formkennd og fram- sækna hönnun. Jón Proppé

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.