Morgunblaðið - 12.02.2000, Qupperneq 62

Morgunblaðið - 12.02.2000, Qupperneq 62
62 LAUGARDAGUR 12. FEBRÚAR 2000 Jí--------------------------- UMRÆÐAN MORGUNBLAÐIÐ Væntingar og valdabar- * átta á verðbréfamarkaði Heildarmarkaðsvirði skráðra verðbréfa er nú um 392 milljarðar og hefur nærfellt nífaldast frá árinu 1995, þegar það var 45 milljarðar. Á undanförnum mánuð- um hefur orðið gífurleg verðsprenging á gengi bréfanna, sem best sést á því að markaðsvirði •rþeirra á sl. tveim mán- uðum hefur hækkað um 74 milljarða króna eða úr 318 milljörðum í 392 milljarða. Enginn veit hvaða afleiðingar þessi verðsprenging hefur, sem getur hrunið eins og spilaborg. Þá er hætta á að einhverjir sitji eft- ir með sárt ennið. 58 milljarða gróði Væntingar og valdabrölt stórra valdablokka og sterkra fjármagns- eigenda, sem stefna m.a. að yfirráð- um á íslenskum fjármálastofiiunum, virðast ráða verðmyndun bréfanna ^amfram það sem kalla mætti eðlilega verðmyndun, sem endurspegli verð- mæti fyrirtækjanna. Einnig ýmiss konar spákaupmennska m.a. í skjóli ólögmætra innherjaviðskipta. Ástæða er til að kanna það sérstak- lega hvort sú sprenging sem orðið hefur á gengi hlutabréfa endurspegli verðmæti íyrirtækjanna og hvort verðmyndun á bréfunum sé eðlileg. Dæmi; Frá því í nóvember sl. þar til nú í febrúar eða á aðeins 3 mánuðum hefur markaðsvirði Fjárfestingar- bankans hækkað um 12 milljarða ■^vróna, Eimskipafélagsins um 10 milljarða króna og íslandsbanka um tæpa 7 milljarða króna. Ætla má að Fjárfestingarbankann hafi ríkið selt á undirverði, en hann malar nú gull og gefur eigendum sínum tugi millj- óna á degi hveijum Frá því sala hófst á hlutabréfum úr ríkisbönkunum þremur, Landsbanka, Búnaðarbanka og Fjár- festingarbankanum síðla árs 1998 hefur markaðsvirði þeirra hækkað úr 30 milijörð- um í 88 milljarða eða um 58 milljarða króna á rúmlega einu ári. Spyrja má líka hvort það leiði ekki til hags- munaárekstra og hvaða áhrif gífurlega mikil viðskipti verðbréfafyr- irtækjanna sjálfra hafa fyrir eigin reikning á verðmyndun hluta- bréfa. Brýnt er að skoða hvort rétt sé að takmarka slík viðskipti og mikla upp- söfnun á hlutabréfum hjá verðbréfa- fyrirtækjum, sem óeðlileg áhrif geta haft á verðmyndun hlutabréfa. Líka er hægt að velta fyrir sér hvort hægt sé að treysta eðlilegri ráðgjöf verðbréfafyrirtækja við ein- staklinga og fyrirtæki - sem sjálf standa í miklu braski eða uppsöfnun hlutabréfa á hlutabréfamarkaðinum. Spilað á veikleika Þessi verðsprenging hefur líka þrifist í skjóli ólöglegra innheijavið- skipta, þar sem einstaklingar og fyr- irtæki á verðbréfamarkaði hafa nýtt sér aðstöðu sína í eiginhagsmuna- skyni. Spilað hefur verið á veikleika í eftirliti og löggjöf með fjármála- markaðnum, sem fyrst og fremst hef- ur þjónað gífurlegum hagsmunum sterlö-a fjármagnseigenda og verð- bréfafyrirtækja. Hveiju mun þetta svo skila? Jú - einhveijir tugir ein- stakiinga munu í skjóli brasks og óeðlilegrar verðmyndunar á hluta- bréfum bætast í hóp milljarðamær- inganna og kvótakónganna sem eiga orðið ísland. Enn ffeiri munu hagnast um tugi og hundruð milljóna króna á nánast einni nóttu, m.a. vegna trún- aðarupplýsinga er þeir bjuggu yfir og Verðbréf Einhverjir tugír ein- staklinga, segir Jó- hanna Sigurðardóttir, munu í skjóli spákaup- mennsku og óeðlilegrar verðmyndunar á hluta- bréfum bætast í hóp milljarðamæringanna ---------------7------ sem eiga orðið Island. nýttar voru í eigin þágu til að ná í skjótfenginn gróða, sem höfðu um leið óeðlileg áhrif á verðmæti hluta- bréfanna. Þessir aðilar sem kunna á kerfið munu passa uppá sitt. Aðrir munu sitja uppi með tapið, þegar og ef hrun verður á verðbréfamarkaðn- um eins og almennir sparifjáreigend- ur sem freistast hafa til að taka út spamað sinn í von um þann skjót- fengna gróða á verðbréfamarkaðnum sem daglega er nú rætt um í fréttum. Erlent lánsfé notað í spákaupmennsku Fjármálaeftirlitinu ber líka að kanna í hve miklum mæli það hefur viðgengist á síðustu mánuðum og misserum að þeir sem mesta spá- kaupmennsku stunda með verðbréfin taki inní landið mikið af erlendu láns- fé á lágum vöxtum til að fjármagna verðbréfabraskið. Hvaða þjóðhags- legu áhrif hefur það á ofþanið ís- lenskt efnahagslíf t.d. gengi krón- unnar ef aðstæður breytast snöggt á markaðnum og hvaða þátt á þessi spákaupmennska í að halda uppi óeðlilega háu gengi á hlutabréfunum. Höfundur er alþingismaður. Sigurðardóttir Eru lögmenn á móti málfrelsi? í KJÖLFAR Vatn- eyrardómsins svokall- aða, sem héraðsdóm- ur Vestfjarða felldi á dögunum, hafa verið miklar umræður um lögmæti fiskveiði- stjórnunarkerfisins. Fjölmiðlar hafa fjallað ítarlega um málið og kallað eftir viðbrögð- um stjórnmálamanna úr röðum stjórnar og stjórnarandstöðu. Jafnframt hefur Al- þingi, löggjafarvaldið, kallað eftir viðbrögð- um sjávarútvegsráð- herra við dóminum sem auðvitað leiðir til frekari um- ræðu um hann. Máli þessu hefur Vatneyrardómurinn Ég tel, segir Ármann Kr. Ólafsson, að formaður Lögmanna- félagsins hafi sýnt Hæstarétti virðingarleysi. verið vísað til Hæstaréttar og mun niðurstaða hans að því er varðar túlkun á jafnræðisreglu stjórnar- skrárinnar geta haft úrslitaáhrif á framtíð fiskveiðistjórnunarkerfis- ins. Hér er því um að ræða bæði stjórnarskrármál og efnahagsmál. Því hlýtur það að teljast mjög eðli- legt að stjórnmálamenn tjái sig um mál þetta í heild og áhrif þau sem það getur haft á íslenskt samfélag. Formaður Lögmannafélags Is- lands, Jakob Möller, er þessu ekki sammála. Fram hefur komið í fjölmiðlum að hann telur óheppilegt að ráðherrar hafi málfr- elsi um dómsmál á meðan þau eru til meðferðar, því sé framkvæmdavaldið að beita Hæstarétt þrýstingi. Hann geng- ur meira að segja svo langt að tala um virð- ingarleysi gagnvart dómstólum í þessu sambandi. Mér er því spurn, væri það eðli- leg afstaða sjávarút- vegsráðherra, sem sit- ur í þingbundinni ríkisstjórn, að neita Alþingi um að ræða afstöðu fram- kvæmdavaldsins til mikilvægra mála í þeim málaflokki sem undir hann heyrir. Maður spyr sig enn fremur hvers vegna formaður Lög- mannafélagsins og aðrir þeir sem gert hafi svipaðar athugasemdir telja þá ekkert athugavert við það að þeir sem eru sammála héraðs- dómi komi fram á sjónarsviðið og fagni niðurstöðu dómsins. Ég tel því að það sé formaður Lögmanna- félagsins sem sýnt hafi Hæstarétti virðingarleysi þegar hann gerir því skóna að opin, lýðræðisleg um- ræða sé líkleg til að rugla dóm- greind þeirra dómara sem koma til með að kveða upp dóm í Vatneyr- armálinu. Jakob tók það fram í umræddu viðtali að dómsvaldið sé sjálfstætt. Því hlýtur maður að gera þá kröfu til formanns Lögmannafélagsins að hann sleppi því að grafa undan Hæstarétti með því að gefa í skyn að rétturinn hafi ekki burði til að fara með sjálfstæði sitt. Höfundur er stjórnmálafræðingvr og aðstoðarmaður sjávar- útvegsráðherra. Ármann Kr. Ólafsson Hlutleysi ríkisstjórnar er pólitísk afstaða UM ÞESSAR mundir eru válegir at- burðir að gerast í Austurríki. Þar er að komast til valda stjómmálaflokkur sem hefur þá stefnu meðal annars að koma konum úr opinberu lífi og inn á heimilin. Þetta mun þýða að fjárhagslegum grundvelli verður kippt undan fótum kvenna, bæði einstakl- ingum og samtökum kvenna sem beijast fyrir jafnrétti og gegn kynbundnu ofbeldi. ^WAVE, samtök kvenna gegn ofbeldi í Evrópu, sem hafa höfuðstöðvar í Austurríki, hafa sent út neyðarkall og biðja um stuðning í formi mótmælayfirlýs- inga á þessum myrku tímum í kven- frelsisbaráttunni. Evrópulöndin allflest hafa tekið kröftuglega við sér og stjómvöld þar lýsa nú yfir, hver á fætur öðr- um, að þau munu ekki starfa með nýrri stjóm sem er að fæðast þessa dagana í Austurríki. Hvaða afstöðu taka íslensk stjórnvöld? Halldór Ás- grímsson utanríkisráðherra sagði enga ástæðu til að bregðast við í þessu máli. Kynbundið of- beldið sem virðist blasa við í Austurríki þegar ný hægristjórn tekur völdin kemur ís- lenskum stjómvöldum sem sagt ekki við. Fyrir um það bil tuttugu ámm þegar kvennahreyfingin á Islandi fór að halda því fram að ofbeldi og kúg- un sem konur og börn era beitt innan veggja heimilanna væri alvar- legt vandamál sem samfélagið yrði að taka ábyrgð á, var því tekið fálega af al- menningi og stjórnvöldum. Það sem gerðist innan veggja heimilisins var einkamál sem aðrir áttu ekki að blanda sér í. Það tók langa baráttu og ómælda vinnu margra kvenna og samtaka að opna Kvennaathvarfið og halda því gangandi fyrstu árin. Fyrir um það bil tíu áram fór kvennahreyfingin að draga fram í dagsljósið kynferðislegt ofbeldi sem börn og konur eru beitt, aðallega innan veggja heimilisins og í faðmi fjölskyldunnar. Aftur tók það gífur- Kvennabarátta Það er ekki einkamál stjórnmálamanna í Austurríki, segir Halldóra Halldórs- dóttir, hvort þeir kippa fótunum undan kvennahreyfíngunni. lega vinnu margra kvenna og sam- taka að stofna Stígamót, halda innri starfsemi gangandi og öflugri ásamt því að fræða og upplýsa þjóðina um kynferðislegt ofbeldi. Ofbeldi sem fer að mestu fram innan veggja heimilisins, andlegt, líkamlegt og kynferðislegt ofbeldi, er ekki einkamál fjölskyldunnar. Það er á sama hátt ekki einkamál stjórnmálamanna í Austurríki hvort þeir kippa fótunum undan kvenna- hreyfingunni og hrekja konur úr áhrifastöðum og inn á heimilin. Sjálfræði og frelsi kvenna byggist á fjárhagslegu sjálfstæði þeirra og því að raddir þeirra heyrist til jafns við raddir karla. Stígamót hvetja íslensk stjórn- völd til að taka afstöðu í þessu máli og taka sér stöðu við hlið annarra Evrópuríkja sem mótmæla því kyn- bundna ofbeldi sem konur standa frammi fyrir í Austurríki. Höfundur er listmeðferðarfræðing- ur og ráðgjafi á Stígamótum. TILBOÐSDAGAR GLERAUGNABÚDIN HelmoutKjnHdJer Laugavegi 36 5 Umgjarðir, gler og snertilinsur Islenska leiðin? ÞAÐ hefur ekki farið mikið fyrir um- fjöllun um kjaramál fatlaðra í fjölmiðlum að undanförnu og er það svolítið skrýtið því ekki veitir af því. Það er líklega af því að þessi málefni eru ekki „inn“ hjá fjöl- miðlum og stjórn- málamönnum. Nú eiga allir að tala um hlutabréf og gróða og hvernig sé best að fjárfesta allan gróðann. Heldur lítið held ég að þessi umræða gagnist þeim sem ætlað er að lifa á lágmarks lífeyri, sem getur verið allt frá 40 þús. kr. á mánuði og jafnvel minna. Fatlaðir Það er skýlaus krafa öryrkja að réttur þeirra sé virtur, segir Jóhannes Þór Guðbjartsson, og þeim sé gert kleift að lifa mannsæmandi lífi. Ekki verður mikið eftir hjá þeim aðilum til að fjárfesta nema þá helst í fátækt. Það væri verðugt verkefni fyrir þá einstaklinga sem hafa verið að taka tugi milljóna, jafnvel millj- arða út úr sameigin- legum sjóðum okkar, með allskonai' braski og tilfæringum, að þeir skiluðu einhverju af þessum peningum til baka í formi styrkja til fátækra. Því að ef ekkert þjóðfélag er til staðar þá er heldur ekkert á því að græða. Það segir í Stjórn- arskrá íslands að allir þjóðfélagsþegnar séu jafn réttháir en í dag er svo ekki. Öryrkjar hafa alltaf verið látnir finna til þess að þeir væru sér þjóðflokkur og ættu að vera þakklátir fyrir það sem að þeim er rétt. Samfélaginu er skylt að tryggja með velferðarþjónustu að allir ein- staklingar njóti mannsæmandi lífs- skilyrða og afkomuöryggis, og hafi sem jafnasta möguleika til þátt- töku í samfélaginu. Það er skýlaus krafa öryrkja að réttur þeirra sé virtur og þeim sé gert kleift að lifa mannsæmandi lífi. Þriðjudaginn 15. febrúar verður félagsfundur hjá Sjálfsbjörg á höf- uðborgarsvæðinu í félagsheimilinu Hátúni 12, kl. 20:00. Þar verður Stefán Ólafsson með erindi um „Almannatryggingar og velferð í fjölþjóðlegum skilningi“. Skora ég á alla að koma á fundinn og hlíða á mjög fróðlegt erindi og taka þátt í umræðunni. Höfundur er framkvæmdastjóri Sjálfsbjargar á höfuðborgar- s væðinu. Jóhannes Þór Guðbjartsson
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.