Dagblaðið Vísir - DV - 06.05.1988, Page 14

Dagblaðið Vísir - DV - 06.05.1988, Page 14
14 FÖSTUDAGUR 6. MAÍ 1988. Frjálst.óháÖ dagblaö Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF. Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON Framkvaamdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM Aöstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÓNSSON Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON Auglýsingastjórar: PÁLL STEFÁNSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON Ritstjórn. skrifstofur, auglýsingar. smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla. áskrift, ÞVERHOLTI 11. SlMI 27022 Setning, umbrot. mynda- og plötugerð: PRENTSMIÐJA FRJALSRAR FJOLMIÐLUNAR HF.. ÞVERHOLTI 11 Prentun: ÁRVAKUR HF. - Áskriftarverð á mánuði 700 kr. Verð i lausasölu virka daga 65 kr. - Helgarblaö 80 kr. Umbrotin í Póllandi Meðan menn sleiktu sár sín hér á landi eftir verkfall verslunarmanna og baráttudagur verkalýðsins kom og fór af gömlum vana, mögnuðust enn skærur í Póllandi. Pólskur verkalýður hefur enn eina ferðina risið upp gegn stjórnvöldum og sultarkjörum og heimtar brauð. Af mörgu misjöfnu og misskiptu í kommúnistaríkjunum austan jámtjalds er fuUyrt að lífskjör Pólverja séu þau lökustu sem þekkjast. Efnahagsástandið er eitt aHs- herjarsvartnætti og í rauninni virðist fátt geta bjargað PóUandi frá gjaldþroti og uppgjöf. Þar er skortur á matvælum, peningum, hráefni og tækniþekkingu. Síð- ast en ekki síst er skorturinn mestur á vUjanum til að vinna sig út úr vandanum. Sá viljaskortur stafar af rót- gróinni og landlægri andúð og óbeit á hinu kommúníska stjómskipulagi sem Pólveijar hafa mátt þola aUt frá stríðslokum. Fyrir sex, sjö árum, reis upp mikil hreyfmg meðal pólskra verkamanna, í nafni Einingar og undir forystu Lech Walesa. MUljónir manna flykktust tU samstöðu og Walesa varð þjóðhetja fyrir vaska framgöngu sína. En aUt kom fyrir ekki og Eining var brotin á bak aftur, Walesa gerður óvirkur og verkalýðurinn sat eftir með sárt enni og sömu kjör. Síðan þá hefur enn sigið á ógæfu- hhðina og stöðugt hefur kraumað undir í Póllandi. í skjóh hervalds og flokksræðis hefur pólsku þjóðinni verið haldið í spennitreyju og hugrakkir foringjar fólks- ins farið huldu höfði eins og ótíndir glæpamenn. En nú megnar flokksaginn ekki lengur að halda óánægjunni í skefjum. Byssutingimir hræða ekki leng- ur. Enda er ástandið orðið shkt að einu gUdir hvort fólkið lætur lífið í blóðugum átökum eða sveltur tU dauða í örbirgð kommúnismans. VerkfoU brjótast út og Walesa er aftur í fararbroddi. Stjórnvöld sjá og skilja að uppreisnin verður ekki brotin á bak aftur með vopna- valdi. Þá mundu þau þurfa að beita vopnunum gegn allri þjóðinni, drepa sitt eigið fólk. Út í það hefur ekki verið lagt. Ekki enn. Eflaust hefur bUðmælgi Gorbatsjovs haft áhrif á þró- unina í PóUandi. Leppríkin ganga á lagið og heimta brauð og frelsi í anda glasnost. Þau vUja láta á það reyna hvort efndir fylgja orðum Rússanna, hvort leppstjórn kommúnista treystir sér tU að slaka á klónni og leita leiða út úr ógöngunum með öðmm vinnubröðgum en þeim sem úreltur marxismi og kommúnismi hefur að forskrift. Pólverjar vUja umbætur í þjóðfélaginu. Verk- faUsmenn vUja brauð og betri laun, en þeir vita sem er, að jafnvel þótt þær kröfur nái fram að ganga um stund- arsakir verður meinið í pólsku þjóðlífí ekki upprætt nema með grundvallarbreytingum á stjóm landsins. Átökin í PóUandi snúast um það hvort Pólveijar eigi sér viðreisnar von þegar tU lengri tíma er Htið. Á þessari stundu getur enginn sagt tU um það, hver úrsUt verða. Verður pólsk alþýða enn og aftur bæld og buguð, eða verður kaUi hennar svarað? Mikil örlög geta verið framundan. Ekki bara í Póllandi, heldur og í Sovét- ríkjunum og í flestum löndum austan jámtjaldsins. Þessi átök, sem nú hafa blossað upp, munu verða vatn á myUu andstæðinga Gorbatsjovs, sem benda á, að þama sjáist afleiðingamar af undalátsseminni og glasnostinu. Ef Pólveijar losa sig undan okinu, munu fleiri fylgja á eftir. Skriðan fara af stað. í fyrsta skiptið reynir nú á þolrif Gorbatsjovs og stefnu hans. Umbrotin í PóUandi em átakanleg. En þau em einnig prófsteinn í víðtækari skilningi. Þau em átök um framtíð kommúnismans. EUert B. Schram „Styrjöld írans og íraks er stærst í sniöum af þeim 25 sem i gangi eru,“ segir greinarhöfundur m.a. - ír- askir hermenn flytja særða félaga brott eftir árás írana nálægt Basra. Blekkingin um heimsfriðinn Sífellt er verið að tala um að heimsfriðurinn hafi haldist síðustu fjóra áratugi og það tilheyrir að menn lýsi yíir áhyggjum sínum um að þetta eða hitt stofni heimsfriðn- um í hættu. En þetta er villandi og sýnir hversu þröngt sjónarsvið manna er. Þessi heimsfriður hefur aldrei komist á. Aö vísu munar um það að Evr- ópuríkin stóru, sem hafa mest allra staöið fyrir landvinningastyrjöld- um, eru nú nauðbeygð til að halda aftur af sér vegna ógnarinnar af kjamorkuvopnum. Það er kjam- orkusprengjan miklu fremur en friðarvilji sem hefur neytt Evr- ópubúa til að sætta sig við frið frá 1945 og sjálfsögðu risaveldin einn- ig. Ef ekki væri kjamorkusprengj- an er hætt við að friðurinn væri úti fyrir löngu og reynt hefði verið að leysa málin með vopnavaldi. Sá möguleiki er ekki fyrir hendi leng- ur. Samt er engu líkara, þegar lesnar eru greinar hemaðarlega sinnaðra manna í erlendum blöðum, en möguleikinn á að grípa til vopna opnist á ný ef risaveldin geri alvöm úr því að taka kjarnorkuvopn sín úr umferð. Það fréttist á sínum tíma að hershöfðingjar á Vestur- löndum hefðu fengið kveisu af kvíða þegar þeir Reagan og Gor- batsjov töluðu um það, að því er virðist í alvöru, að útrýma öllum kjamavopnum þegar þeir hittust í Reykjavík. Einn þeirra var Bern- hard Rogers, þáverandi yfirhers- höfðingi NATO. Hann fékk í magann, að eigin sögn, því aö hann vissi manna best að kjamorku- vopnin tryggja jafnvægið og þar með friðinn. Án þeirra getur allt farið í bál og brand, eins og dæmin sanna. Þriðji heimurinn logar í ófriði Allt frá 1945 hefur heimurinn ut- an Evrópu verið undirlagður af hemaðarátökum. Þessi ófriður hef- ur á þeim tíma kostað að minnsta kosti 17 milljónir mannslífa og fjöldi fellur daglega. Þessi stríð hafa ekki öll verið smá, samanber stríð Indlands og Pakistans, Kóreu- stríðið og Víetnamstríðið. Þau sem nú eru í gangi era annars eðlis flest. Sum eru leifar nýlendustríöa, einkum í Afríku, nokkur era milli- ríkjastíð en flest era borgarastríð af ýmsu tagi. Nú era talin 25 stríð í gangi víða um heimsbyggðina og skal hér minnst lítillega á þau. Milliríkjastríð Styrjöld írans og íraks er stærst í sniðum af þeim 25 sem í gangi Kjallarinn Gunnar Eyþórsson fréttamaður era. Þetta er stríð í stíl við fyrri heimsstyrjöldina, með skotgröfum og eiturgasi. Hvorugum gengur betur en hvorum tveggja verr. Mannfall þar er áætlaö um milljón, auk særöra. Það hófst sem árásar: stríð íraks gegn íran. Hin stórstyrj- öldin, sem er í Afganistan, er öðravísi. Hún byijaði sem uppreisn sem Sovétmenn fóra síðan í sjálf- boðavinnu að hjálpa til við að bæla niður. Þeim hefur tekist að drepa hundrað þúsunda og flæma um það bil fimm milljónir í útlegð. Önnur milliríkjastríð eru átök Víetnama við Kína og Laos og landvinninga- stríð Líbýu í Tsjad en þau stríð eru ekki sambærileg við stórstyijald- imar tvær. Sjálfstæðisstríð Enn eimir eftir af nýlendustríð- um og innanlandsstríðum sem þeim fylgja. Eitt er stríð Polisario í Vestur-Sahara gegn Marokkó sem hófst þegar Spánveijar fóra þaðan. Annað er stríðið í Ángóla og hefur kostað um 300 þúsund mannslíf síð- an Portúgalir fóru þaðan. Annað er stríðið í Angóla og hefurlíostað um 300 þúsund mannslif síðan Portúgalir fóra þaðan. Nátengt því er stríðið í Namibíu. Suður-Afríka tekur þátt í þessum stríðum báö- um, auk stríðs innanlands. Enn annaö er Mósambík, þar sem upp- gjöri er ekki lokið eftir brottfór Portúgala. í Mósambík hafa um 400 þúsund manns látið lífið síðan 1981, mikill hluti þeirra vegna hungurs- neyðar sem stafar að hluta af hemaðinum. Aðrar leifar nýlendu- stríða era í Burma þar sem barist hefur verið síðan 1948, í Indónesíu, einkum á Timor, og sums staöar á Indlandi, einkum Punjab og Ass- am. Borgarastríð Þekktast er borgarastríðið í Lí- banon og þar hafa á annað hundrað þúsund fallið. Annaö er Eþíópía þar sem um milljón hefur farist, bæði vegna hemaðar og hungurs- neyðar. Þrjár aðskilnaðarhreyfing- ar era í Eþíópíu, í Eritreu, Tigre og Ogadenauðninni. Borgarastríð eru einnig í Súdan og Úganda. Þar hafa um 100 þúsund látið lífið síð- ustu sjö ár, margir þeirra einnig vegna hungursneyðar. Borgara ' stríð og uppreisnir era einnig á Sri Lanka,; Filippseyjum og í Kamp- útseu sem Víetnamar ráða. Alhr kannast við stríðin í Nicaragua og E1 Salvador en stríöin í Guatemala, Perú og Kólombíu era minna þekkt. í Nicaragua hafa um 30 þús- und fallið síðan 1981, í E1 Salvador um 70 þúsund síðan 1979, í Guate- mala um 140 þúsund síðan 1966, í Perú um 10 þúsund síðan 1983 og í Kólombíu um 35 þúsund síðan 1958. Ástandið á Norður-írlandi er ekki nógu slæmt til að kallast styijöld en mannfall þar er um 100 manns á ári. Þrátt fyrir ólguna undanfarið má heita að friður sé núna milli ísraels og arabaríkja. Af þessu lauslega yfirliti má ljóst vera að því fer fjarri að friður ríki í heiminum. Sem betur fer höfum við íslendingar sloppið vel. Eina stríöið sem hefur snortið okkur á síðari áram, var stríðiö í Biafra sem skemmdi skreiðarmarkaðinn í Nígeríu. Við búum í þeim heims- hluta þar sem hernaðarátök era óhugsandi vegna kjamorkuvopna. Þetta er vitaskuld friöur en heims- friöur er þetta ekki. Nær væri að tala um kjamorkufrið. Gunnar Eyþórsson „Þaö er kjarnorkusprengjan miklu fremur en friðarvilji sem hefur neytt Evrópubúa til að sætta sig við frið frá 1945 og að sjálfsögðu risaveldin einnig.“

x

Dagblaðið Vísir - DV

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.