Þjóðviljinn - 30.11.1975, Síða 2

Þjóðviljinn - 30.11.1975, Síða 2
2 SIÐA — ÞJÓÐVILJINN Sunnudagur 30. nóvember 1975. U«sjén: Vilborg Haröardóttir. Úr viðtali við frú D. í Berlín Hvað vitum við um konur A-Evrópu? Hvaö vitum viö í raun um lif kvenna i Austur-Evrópu? Okkur er sagt sitthvað af opinberri hálfu og yfirleitt að allt sé svo ljómandi gott þar eystra, þar riki jafnrétti kynjanna og eng- inn munur sé geröur á uppeldi, menntun né atvinnuiífi. Per- sónuleg kynni læöa þó fljótt aö okkur grun um, aö amk. að þessu leyti sé ekki allt með felldu i framkvæmd sósialism- ans. Eða hvað kemur fram þeg- ar grannt er skoðað um riki sem telja sig hafa sósialiskt skipu- lag? Vissulega ýmsar umbætur, sem sannarlega skulu ekki van- þakaöar eða vanmetnar, einsog félagsleg þjónusta á háu stigi, barnaheimili, skóladagheimili, mötuneyti á vinnustöðum, stór- aukin menntun kvenna i reynd og þarmeð þátttaka i atvinnulif- inu, bæði almennt og i efri stöð- um, og sitthvað fleira mætti telja. En sé iitiö til æöstu stofn ana þcssara landa, þinga þeirra og rikisstjórna, sjást harla fáar konur. Og sé litið inná heimilin keniur skýringin i ljós: Þar eru það konurnar, ekki siður en annarsstaðar, sem vinna verk- in. Það hefur ekki breyst með breyttu þjóðskipulagi. Otkoman er þvi meira vinnu- álag kvenna, — aö visu ekki tvö- falt vinnuálag eins og meðal úti- vinnandi mæðra hér, þar hjálp- a þjónustustofnanirnar þeim — en miklu meiri vinna en hjá körlum með þeim afleiðingum, aö konur skirrast við að taka á sig aukna ábyrgð og koma þar með siður til greina i ráðandi stöður þjóðfélagsins en karlarn- ir. Fjölskylduhefðin og binding kvennanna við heimili sin og sitt liffræöilega hlutvcrk hefur ekki breyst. Það er að visu vel búið að konu varðandi barneignir og áframhaidandi starf, en það er eftir sem áður litið á börnin fyrst og fremst sem hennar og enn talað um þjónustu við konur i þvi sambandi, en ekki um þjónustu við foreldra eða börn. Umræður meðal kommúnista um breytt fjölskylduform áttu sér staö fyrir og kringutn bylt- inguna i Rússiandi og á fyrstu árum Sovétríkjanna, en siðan ekki söguna meir. Hagstjórn- endur ákváðu, að það borgaði sig að láta konuna vinna verkin eftir sem áður þeg- ar hún væri búin að skila bylt- ingarhlutverki sinuogiallar frek ari umræöur um róttækar breytingar að þessu leyti voru kveðnar niður. Álika fór um sjálfræði um barneignir, — getnaðarvarnir og fóstureyð- ingar hafa ýmist verið leyfðar eða bannaðar, allt eftir hag- stjórnarstefnu hvers tima. Siðustu árin hefur bó orðið vaxandi umræða bæði i Sovét og öörum löndum Austur-Evrópu um stöðu kvenna og ma. hafa hjúskapar- og skilnaðarlögin verið lagfærðallmikið. í Austur- Þýskalandi hafa málin verið rædd i verklýðshreyfingunni og gerðar sérstakar ráðstafanir af félagseiningum hennar á vinnu- stöðunum til framdráttar kon- um. Þar hefur umræöan einnig verið dregin fram i leikritum, kvikmyndum og sjónvarpsdag- skrám og það cr einmitt i ieik- skrá eins leikhússins I Berlin, sem viðtalið hér á síðunni er sótt ‘ —vh. Þegar hún fór að læra M. 1.3. 1.4. 1.5. 2.0. c ‘umw-: ^clidircktoren vraotlt 'ocncrn SCMmt SPCZÍfísch C FctHnrr »sss-~*. - 0..„„ 'ungslcitcr-Sofce/~f • Kudcrrcscrvcn r y°m H'crdn, i ■ dcr fatcnschulc m n* Cndc Aprii 197, . 2.1. dcn 0 Koll ^íuUircíu s'oWicti'l *■«•■** „„ ffod . , -iítote Éfe ‘‘^Scschlosscncn Kad ° K°"t!7in- rcalisicrcn. errescrvcvcrtragc sou,c dcr ^ „Aætlun til framdráttar konunum” er nú I öllum samningum milli sósialiskra iðnfyrirtækja og verklýðsfélaga þeirra i DDR. Gerðar eru ákveðnar timasettar áætlanir um fjöigun faglærðra kvenna og konun- um við fyrirtækið gefið tækifæri til námsins. Þetta sýnishorn af slfkri á- ætlun frá Otto-Budwitz verksmiðjunni I Dresden. Eftirfarandi viötalskaflí bírtíst í leikskrá Maxim- Gorki leikhússins í Berlin með leikritinu „Regína B. Dagur i lífi hennar". Frú D. gift, móöir tveggja barna, 15 og 7 ára, starfs- maöur i stóru fyrirtæki i Berlin (DDR), er við nám á 3ja ári i hagræðingarfræði i sérstökum bekk fyrir konur. — Hvers vegna ertu við nám? — Það er von að spurt sé. Ein ástæðan — hversu einkennilega sem það kann nú að hljóma — er samningur verkalýðsfélagsins okkar i fyrirtækinu. Ég las hann og sá þá þetta um undirbúnings- námskeið fyrir konur með börn og aðeins grunnskólamenntun. Þú gætir kannski haft gagn af þessu, sagði ég við sjálfa mig. JSldri stráknum gengur ekki svo vel i skólanum, hér færðu tæki- faprið. Sjálf gekk ég i skóla á striðsárunum og þekking min var vægast sagt gloppótt. Svotalaði ég við manninn minn. Hann málaði strax skrattann á veginn: Maturinn verður ekki eldaður almennilega og svo þarftu að læra heima, —nei, þetta kemur ekki til mála. Nú er þetta svolitið að breytast, en margir karlmenn eru samt ógurlega sér- hlifnir og gefnir fyrir þægindin. Þegar hann kemur heim — eigin- maðurinn — á að vera búið að verma inniskóna hans við ofninn, maturinn á að standa á borðinu og eiginkonan á að vera ánægð og heilsa með brosi á vör. Þegar hann dottar fyrir framan sjón- varpið á að láta hann i friði og þegar hann vaknar og langar i eitthvað á konan lika að ná i það. Þetta er óskahjónabandið i aug- um allra karlmanna. Og minn maður, hann er sannarlega engin undantekning, það má nú seeia. Nú. Það var mjög erfitt að fá hann til að samþykkja, að ég færi i skóla. Það var eiginlega vinur okkar, gullfiskasafnari, sem tók ákvörðunina. Við vorum boðin þangað heim i kaffi, þarsem þau hjónin ætluðu i ferðalag til Ung- verjalands og við áttum að lita eftir fiskunum þeirra á meðan. Ég hugsaði: Nú eða aldrei. Og svo sagði ég uppúr þurru, mitt i sam- talinu: — Það tekur nú útyfir allt, að karlmenn skuli geta farið og gert allt sem þeir vilja, en sem konu er manni haldið niðri, og fær ekki einu sinni að ganga i skóla. Maðurinn minn leit á mig og svo hélt hann áfram að tala um fiska. Vinur hans leit lika á mig og sagði svo við hann: — Þessu hefði ég ekki trúað á þig. Ef hana langar svona til þess, þvi þá ekki að láta hana gera það. Maðurinn minn fór i hálfgerða fýlu. — Heyrðu, sagði hann svo seinna um kvöldið. Ef þú endilega vilt, blessuð farðu þá min vegna. En ég vil fá mat og það mega ekki verða nein vandræði með heimil- ið! Ég veit lika, að þú gerir þetta fyrir strákinn. En eftir 10. bekk er það búið. Þá hættum við þessari vitleysu. Ég fór til forstjórans. Hann hélt yfir mér smáfyrirlestur. Ef ég gerði þetta, yrði ég að halda á- fram i iðnskólanum á eftir, svo að timanum væri ekki kastað á glæ. Jú, jú, hugsaði ég, maður sér nú hvað setur.... Við vorum 27 sem byrjuðum: 10 tóku prófið og 5 voru valdar til á- framhaldsnáms i iðnskólanum. — Hefur afstaða eiginmanns- ins til náms þins breyst? — Já. Nú er hann orðinn reglu- lega stoltur af mér og ef ég leyfi mér að slá slöku við eitthvert verkefnið, þá skammar hann mig. Það gerir hann. Stundum langar mig mest til að fleygja öllu frá mér, sérstaklega rétt fyrir vorprófin, — þetta er svo mikið sem þarf að skrifa og svo þarf að fylgjast með heimaverkefnum barnanna, búa til matinn og vera glaður og góður heima og skila verki sinu sómasamlega á vinnu- staðnum.... Já, það er ekki alltaf auðvelt að klára þetta allt. Ég er oft þreytt og uppgefin og reyni samt að láta ekki á þvi bera. Það er það sem er svo erfitt. Og þegar það verður einsog ég sagði, þann- ig, að mig langar bara að kasta öllu frá mér einstaka sinnum, þá segirhann: Nú verðurðu að halda út og þangað til þessu er lokið. — Hjáipar eiginmaðurinn til á heimilinu? — Til allrar hamingju höfum við ömmu, móður mina. Annars væri þetta enn erfiðara. En hann hjálpar til við uppvaskið og við helgarhreingerninguna. Þegar hann ætlar út til að fá sér ölglas með kunningjunum á sunnudags- morgnana, get ég sagt ósköp eðli- lega: Ertu búinn að taka til i her- bergjunum? Við skiptum ibúðinni á milli okkar, hann tekur stofuna og svefnherbergið og ég afgang- inn, — baðið, eldhúsið, ganginn, skápana og hitt og þetta annað og oftast er eitthvað eftir i barnaher- berginu. Nú, og svo þarf að elda matinn og versla. En hann hjálp- ar til. — Og hvaö með börnin? — Ef maður er „iendurhæfingu” (skásta þýðingin sem fannst á þvi sem austurþjóðverjar kalla „sich zu qualifizieren” — þýð.), einsog það heitir svo fallega, verður að sjá til þess að börnin fari einskis á misog einhver timi verði afgangs fyrir þau. 6 ár eru langur timi. Það er timabil i lifi barnanna sem hefur djúpstæð áhrif og maður verður að varast að taka of mik- inn tima fyrir sjálfan sig og kannski vanrækja börnin. Það væru óbætanleg mistök. — Hversvegna vinnurðu úti? — Ég get ekki hugsað mér að hanga heima. Ég ætla að vinna úti þangað til ég næ eftirlauna- aldri af þvi að mér finnst gaman að vinna. Án vinnunnar mundi mér finnast lifið kalt og inni- haldslaust. Ég var heima eitt ár þegar sá litli fæddist. Þegar mað- urinn minn kom heim á kvöldin var hann þreyttur og vildi fá að vera i friði. En ég var úthvild og upplögð. Ég fór að verða geðill og uppstökk. Þegar við nú vinnum bæði úti erum við oft útkeyrð þeg- ar við komum heim. En við get- um talað saman. Maðurinn minn hefur lika vandamál sem við töl- um um. Ég spyr hann kannski: Hvernig var i vinnunni i dag. Og hann spyr mig: Hvernig var hjá þér? og það er allt annað um- talsefni en mataruppskriftir, tiskan og krakkar nágrannanna. — Hvað um vinnufélagana? — Okkar félagseining (kollektiv) á vinnustaðnum er mjög góð. Vinnufélagar minir hjálpa mér talsvert. En það er lika til fólk sem hefur mjög gam- aldags skoðanir og viðhorf, sem ekki ættu að vera til nú á timum. En enn i dag heyrir maður setn- ingar einsog: Endurhæfing er einkamál. Og oft er talað um okk- ur einsog við værum einhverjir veðhlaupahestar: Skyldi hún nú hafa það eða ekki? — Þetta fær maður að heyra, lika á vinnu- staðnum. Kannski ætti bara að setja þetta á prent og neyða fólk til að sjá sig i spegli.... ‘i cr- Skopteikning frá Austur-Þýskalandi, sem sýnir möguleika kvenna til endurhæfingar (Qualifiziering). Fyrstur I mark er karlmaöurinn, sem ekki þarf að burðast með öil hefðbundnu kvennaverkin með sér.

x

Þjóðviljinn

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.