Þjóðviljinn - 11.04.1976, Page 5

Þjóðviljinn - 11.04.1976, Page 5
Sunnudagur 11. april 1976. 1>JÓÐVI1.J1NN — SÍDA 5 samvinnufélögum, hverfanefnd- um, starfsmannaráðum osfrv. bað er ekki nema eðlilegt að túlkendur hins afriska sósialisma hafa aðrar hugmyndir um hlut- verk verkalýðs og um iðnvæðingu en t.d. sovétmenn. Þeir erú og ekki sérlega hrifnir af ýmsum marxiskum skilgreiningum á stéttarbaráttu, m.a. vegna þess að þeir telja að stéttabarátta sé allt önnur hjá þeim en i þróuðum iðnrikjum og svo vegna þess aö þeir eru mjög áfram um að komast hjá sundrung rikja sinna, sem eru veikbyggð fyrir vegna þess að venjulega eru þau byggð nokkrum miðstórum þjóðum eða þjóðabrotum. Þá eru allmargir foringjar hin's afriska kommúnisma tengdir kristinni hefð (t.d. Nyerere forseti Tansaniu) eða múhameðskri og að þvi leyti foringjum rikjandi kommúnistaflokka i Evrópu og Asiu. Ruglingur Reyndar ber að hafa það mjög i huga. að Afrika er stórauðug af undarlegum uppákomum og þverstæðum og munur á ,,hægri” og „vinstri” er þar mjög afstæð- ur. Til dæmis má nefna, að vinstrisinnuð liðsforingjastjórn i Eþiópiu fær vopn frá Bandarikj- unum til að berjast við uppreisn vinstrisinnaðra aðskilnaðarsinna i Eritreu. Franska rikið greiðir hallann á fjárlögum Alþýðulýð- veldisins Benin. Þótt samskipti Alsir við Bandarikin hafa verið erfið, og stjórnmálasambandi slitið, þá starfa þar ýmis banda- risk fyrirtæki eins og ekkert hafi iskorist. Utanrikisráðherra hinn- ar nýju stjórnar Angólu kveðst reiðubúinn til að ,,virða hagsmuni alþjóðlegra stórfy rirtækja ”, meöan þau ekki vinni gegn þróun atvinnulifs i landinu. A hinn bóginn má taka dæmi af Mobutu, forseta Zaire, sem oft er vitnað til með velþóknun vegna þess að hann um mjög margt hliðhoilur vesturveldunum: hann tók höndum saman við CIA nú siðast til að reyna að hindra • valdatöku MPLA i Angólu. 1 Zaire erhaldið uppi margnaðri Mobutu- dýrkun sem einskonar rikistrú. og fylgt eftir með harðsnúinni leynilögreglu. 1 þjóðernisáróðri sinum hefur Mobutu kastað fvrir borð öllum áhrifum vestrænnar menningar. m.a. kristindómi —■ Spiegel segir að i þessu ..vestur- halla” landi séu kirkjurnar ófrjálsari en i Sovétrikjunum. Taflið og veruleikinn En hvort sem afriskar stjórnir hallast til vinstri eða hægri eiga þær það þó sameiginlegt. að utan- rikisviðskiptum sinum beina þær að mestu leyti til vesturs. Þvi það er i hinum vestrænu iðnrikjum sem markað er að finna fyrir hrá- efni þau og landbúnaðarvörur sem afrikuriki geta selt. Það er ekki nema rétt. að i mörgum tilfellum hafa Vestur- veldin. Sovétrikin. Kina tekist á um hylli þjóðfrelsishreyfinga eða stjórna nýfrjálsra rikja. Þeir sem hafa þá hátt um ..útþenslustefnu kommúnistarikja” ættu að hafa það i huga. að einatt var sovét- mönnum og kinverjum boðið til aðstoðar þegar vestræn riki höfðu neitað um hjálp. Þetta gerðist þegar sovétmenn tóku að sér að smiða Assúanstifluna i Egypta- landi. og þegar kinverjar tóku að sér að byggja Tansaniujárn- brautina. Svipað gerðist i Angóla. eins og þegar var minnst á. Auk þesser rétt að minnast á það. að i þessu tafli hafa öll stórveldi orðið fyrir bæði sigrum og ósigrum. Vesturveldin unnu t.d taflið um Kongó iZairei og Ghana. En mestu skiptir að menn reyni að gera ser grein fyrir afriskum aðstæðum. upprunalegum þörf- um fyrir samfélagsbreytingar Nyerere. forseti Tansaniu. hefur komist svo að orði. að sósialismi sé afrikumönnum hagkvæm leið til að ..eignast ga'ði evropsks samfélags um leið og viðhaldið er afriskri samfélagsbvggingu". (áb byggði á Spiegel og Soeialist Kegister) Kúbumenn \ Angóla Um fátt hefur verið meira skrifað að undanförnu en þá aðstoð sem um 12.000 kúbanskir hermenn veittu MPLA-hreyfing- unni i Angólu i þeirri borgara- styrjöld sem nú er til lykta leidd. Mörg vestræn blöð og stjórn- málamenn hafa haft hátt um það, að Castro og sovétmenn, sem vopnuðu MPLA, hafi með þessu brotið gegn friðsamlegri sambúð og slökun spennu. Kissinger hefur haft i hótunum við kúbumenn, að ef þeir noti lið sitt til að hafa áhrif á framvindu mála i Ródesiu eða Suðvestur-Afriku (Namibiú) þá skuli þeir hafa verra af. Aðrir hafa bent á það, að hin kúbansk-sovéska aðstoð við MPLA i Angólu þurfi i sjálfu sér ekki að bera vitni „kommúniskri útþenslustefnu”. MPLA reyndi, meðan hreyfingin bar mestan þunga af baráttunni við portúgalska nýlendustjórn, að verða sér úti um stuðning hvar sem unnt var. Og það var auðséð að hann gat ekki komið frá Natórikjum, sem voru i hern- aðarbandalagi við þessa sömu nýlendustjórn. Aðstoðin hlaut þvi að koma frá sovétmönnum, eða kúbumönnum eða júgóslövum. Reyndar er nú upplýst, að i fyrra (eftir að portúgalir höfðu afsalað sér tilkalli til Angólu) reyndi MPLA m.a. að verða sér úti um vopn i Vestur-Þýskalandi, en var synjað og sneri sér eftir það til Moskvu. Óttast ekki kommúnista Sem fyrr hallast vestræn blöð oftast að þvi, að túlka útbreiðslu sósialiskra hugmynda og framkvæmda fyrst og fremst sem niðurstöðu af utanaðkomandi af- skiptum sovétmanna eða þá kin- verja. Enginn þarf að draga i efa að þessir aðilar báðir reyni að afla sér vina og áhrifa i Afriku með diplómatiu, efnahags- eða hernaðaraðstoð osfrv. En þessi sömu blöð vanrækja það hins- vegar oftast að skilgreina sér- stakar aðstæður Afriku og þann náttúrulega jarðveg sem þar er fyrir sósialisk úrræði. Skyldleika hinna nýfrjálsu afrikurikja við kommúnisk riki — og lika mismuninn þar á milli. í fyrsta lagi eru ýmsar ástæður til þess, að vesturveldunum geng- ur ekki vel að hræða afrikumenn með kommúniskum rikjum. Það þýðir ekki að benda þeim á eins- flokkskerfi i Sovétrikjunum eða Kina af þeirri einföldu ástæðu, að i langflestum hinna 47 Afrikurikja (hvort sem þau hallast til vinstri eða hægri i utanrikismálum) er einmitt við lýði einskonar eins- flokkskerfi. í öðru lagi verða margar sögulegar ástæður til þessað afrikumönnum finnst þeir eiga meira sameiginlegt með austurblökkinni en Vestur- Evrópu og Bandarikjunum. Eitt er, að þjóðfreisishreyfingar Afriku áttu rétt sinn að sækja i hendur auðugra vestrænna iðn- rikja — þeirra hinna sömu sem á sinum tima reyndu að koma rússnesku, kinversku eða kúbönsku byltingunni fyrir kattarnef með ihlutun, viðskipta- banni eða öðrum ráðum. Þá hafa afrikumenn einatt ástæðu til að ætla, að aðstoð sú, sem kemur frá fyrrverandi húsbændum þeirra á Vesturlöndum^sé fyrst og fremst miðuð við að lialda þeim efna- hagslegu itökum og ágóða sem vesturveldin höfðu áður en afrikurikin hlutu pólitiskt sjálf- stæði. A hinn bóginn vitna afriku- menn til þess að t.d. kinverjar hafi með aðstoð sinni við lagningu járnbrautar um Tansaniu til Sambiu staðið miklu betur að verki en vestræn riki gera i svip- uðum tilviktim. Allt það mál sé lritt við fjármálaspillingu, mútu- gjafir og annað þess liáttar og miklu meira tillit tekið til aðsta'ðna og þarfa landsmanna en vestrænir sérfræðingar og lirmu gera. En fyrir utan þetta allt, þá er ljóst, að leiðtogar margra hinna nýfrjálsu rikja Afriku höfðu 1 Angóluhermenn — þeir fengu ekki vopn i Bonn og fóru þá til Moskvu. Veröur Afríka rauð? Kinver jar við opnum jarðgangna i Tansaniu; engar imitur eða spilling. fullan hug á að sneiða hjá kapitalisma i þróun. Bæði vegna þess. að þeir sem nýlenduþegnar höfðu fengið að kenna á kapitalisma i hraklegustu mynd, og svo blátt áfram vegna þess, að innlend borgarastétt var i þessum nýju rikjum fámenn og litils megandi. Það gat liðið óratimi áður en einkafjármagn innlent væri búið að koma undir sig fót- um. Sá getur ekki verið kapitalisti sem ekkert kapital á, sagði áætlunarráðherra Mali, Kouyate. Hinsvegar hefur rikið viða verið eini aðilinn, sem gat útvegað fjármagn og sérþekkingu i þeim mæli, að dygði til að leysa meiriháttar verkefni. En þótt menn vilji sneiða hjá vestrænum kapitalisma þá þýðir það ekki að þeir ætli sér að koma upp sósialisma að sovéskri eða kinverskri fyrirmynd. Settur var á dagskrá afriskur sósialismi. Það hugtak er ansi viðfeðmt og að sumu leyti þverstæðukennt. Of oft hefur þessi sósialismi verið not- aður sem áferðarfalleg framhlið valdkerfis sem reynist þegar betur er að gáð hýsa mjög sér- dræga valdakliku. En hvað sem þvi liður: kennimeistarar hins afriska sósialisma töldu að hann ætti fyrst og fremst að byggja á hefðum hins afriska ættarsam- félags, þorpsins, þar sem enn lifðu allsterku lifi hefðir sam- Á.B. tók saman hjálpar, samvinnu og félagslegs öryggis, sem byggði á samkomu- lagsvilja „bestu manna”. Land og náttúruauðæfi áttu að vera eign samfélagsins og mikill áhugi var sýndur þvi að koma upp eins- konar samvinnufélögum, ekki sist i sveitum. Tansanía Oft er i þessu sambandi vitnað til Tansaniu. Þar hefur hinn ráðandi flokkur, TANU, beitt sér fyrir svonefndri Ujamaa-hreyf- ingu, sem felst i þvi að setja hina dreifðu sveitamenn þessa fátæka lands niður i samyrkjuþorpum. Um 65% landsmanna býr nú þegar i slikum þorpum. TANU er eini flokkur landsins, en meðlimir hans geta boðið sig fram hver gegn öðrum til ábyrgðarstarfa. Til að vinna gegn spillingu er þeim bannað að reka eigin fyrir- tæki eða taka meira en ein laun. Enda þótt TANU hafi verið ásak- aður um að beita i ýmsum tilvik- um þvingunum til að koma fólki i Ujamaa-þorpin, þá er þessi hug- mynd talin það skynsamleg jafn- vel hjá Alþjóðabankanum, sem er allt annað en byltingarsinnaður. að hann hefur veitt lé tíl þessar- ar áætiunar. Eftir að Alsir hlaut sjáifstæði voru ýmis helstu fyrirtæki lands- ins og þá fyrst og fremst oliu- vinnslan þjóðnýtt. Á búgörðum sem frakkar höfðu yfirgefið var komið upp sjálfstjórn starfs- fólks, sem bjó við föst laun. Mikið lengra en þetta hefur Boumedienne forseti ekki gengið i þjóðfélagslegri lilraunastarf- semi. Portúgölsku nýlendurnar Eins og margir höfðu við búist gætir einna mestrar róttækni i fyrrverandi nýlendum Portúgals. Flest önnur afrikuriki fengu pólitiskt sjálfstæði fremur skyndilega og án þess að við- komandi sjálfstæðishreyfingar hefðu mikla reynslu i að byggja upp samfélag sem þær gætu með réttu kallað sitt eigið. M.a. vegna þess var viða i mjög rikum mæli apað eftir þvi stjórnkerfi sem gilt hafði á nylendutimanum. En i portúgölsku nýlendunum hafa þjóðfrelsishreyfingarnar margra ára reynslu i að fara með stjórnsýslu. menntun og ræktun á allstórum svæðum. Þetta kerfi reyna PAIGC i Guineu-Bissau og MPLA i Angólu að yfirfæra a allt landið. spanna það þéttu neti af

x

Þjóðviljinn

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.